Je kind op TikTok? ‘Ja, ze is ook een potentiële prooi’

TikTok De bij kinderen populaire app TikTok doet weinig aan veiligheid. Hoe moeten ouders ermee omgaan?

Op TikTok posten vooral kinderen grappige filmpjes van hooguit een minuut. 64 procent van de Nederlandse twaalfjarigen zit erop.
Op TikTok posten vooral kinderen grappige filmpjes van hooguit een minuut. 64 procent van de Nederlandse twaalfjarigen zit erop. Foto An Nelissen

Vera, de elfjarige dochter van Kirsten Bruinsma (46) is „helemaal into TikTok”. „Ze maakt geweldig leuke filmpjes, dat willen we haar echt niet afnemen.” TikTok stimuleert het zelfvertrouwen van Vera, zegt Kirsten Bruinsma. Op haar vorige school werd ze „extreem” gepest en werden haar filmpjes „afgebrand”. Ze lieten haar overplaatsen. Op haar nieuwe school krijgt ze veel complimenten over haar filmpjes. „Nu durft ze meer. Ze is meer outgoing.” Nare reacties onder video’s negeert ze.

Tiktok: het zou een zonnig uithoekje van het internet moeten zijn. De missie van de app is ‘to bring joy’.In reclamevideo’s spoort Tiktok gebruikers aan het vooral gezellig te houden (‘keep it positive’). Op TikTok, voorheen Musical.ly, is het de bedoeling dat je grappige dansjes of sketches maakt van hooguit een minuut, op bekende muziek. TikTok is wereldwijd liefst 1,7 miljard keer gedownload – 1 miljoen keer in Nederland. Van die gebruikers zijn er 830 duizend tussen de zes en achttien jaar oud, volgens onderzoek van Multiscope.

Deze week schreef NRC dat moderatoren van de app de afgelopen twee jaar maar weinig prioriteit gaven aan het tegengaan van ‘grooming’, digitaal kinderlokken. Kinderlokkers wijzen elkaar op video’s met nietsvermoedende kinderen in ondergoed, of op sexy geklede meisjes. Ze benaderen hen met ‘kan ik met je spelen?’ of met expliciet seksuele berichten.

Zit je dan, als ouder. Was je nét aan het genieten van het ontluikende creatieve talent van je zoon of dochter. Wat moet je nu?

Blokkeer-apps

„Ouders moeten zich goed realiseren dat kinderen niet gezellig onderling filmpjes maken”, zegt Justine Pardoen, specialist mediaopvoeding bij Bureau Jeugd & Media en hoofdredacteur van Mediaopvoeding.nl. „Kinderen hebben het idee dat ze iets tussen de schuifdeuren doen, maar het is voor de hele wereld. De schaal is niet te bevatten.”

Lees het onderzoek van NRC: Jonge kinderen zitten graag op TikTok. Maar hoe veilig is het daar?

Zoals vaker lijkt een ouderlijk verbod het simpelst, maar is het niet het effectiefst. Er bestaan ‘blokkeer-apps’ die beletten dat kinderen zelf apps downloaden met een ‘te hoog’ leeftijdsadvies. TikTok is volgens de app zelf bedoeld voor kinderen van ten minste dertien jaar. De app vraagt ouders weliswaar die blokkeer-apps te gebruiken, maar kreeg in 2019 in de VS ook een recordboete vanwege het verzamelen van gegevens van jonge kinderen. Bovendien voorkomt de leeftijdsgrens niet dat jonge tieners TikTok massaal downloaden. Sterker, onder tien- tot twaalfjarigen is de app het populairst, volgens onderzoek van Multiscope onder 1.911 Nederlanders. Van de twaalfjarigen zit zelfs 64 procent erop. Zie de groepsdruk maar eens te weerstaan.

„Zelfregulatie is nog niet goed ontwikkeld bij kinderen”, zegt Pardoen. „Maar als je alles de kop indrukt, frustreer je dat kinderen het leuk vinden om het daar met jou over te hebben. Je hebt dan nooit een gesprek over: wat leer je daar, wat voor ambities heb je ermee? Zo bouw je eerder een band op dan met dat gedram.”

Isabel Kuijlaars (38) gaf haar tienjarige dochter een jaar geleden een telefoon. Haar dochter tiktokt graag. Kuijlaars: „Kinderen doen het toch wel, dan kan je beter zorgen dat het gecontroleerd en leuk is.” Ze spraken een aantal dingen af. Deel geen privé-gegevens. Plaats geen foto’s waarop je weinig kleren aanhebt. En kom naar je moeder toe als je een berichtje krijgt van iemand die je niet kent.

Kuijlaars maakte zelf ook een account aan. „Maak een filmpje samen. Kijk wat hij of zij leuk vindt. En doe gezellig mee. Dan wordt het geen controleerboel, maar een samenwerking. Het is ook gewoon heel leuk.”

Het schuifje naar ‘privé’

Bij TikTok staat een account standaard op openbaar, waardoor in principe iedereen ter wereld je video kan zien. Het is niet moeilijk om het schuifje naar ‘privé’ te vinden; dan kunnen alleen mensen je volgen die je zelf eerst hebt geaccepteerd. Maar dan is de lol er gauw af, denkt Pardoen van Mediaopvoeding.nl. „Het is juist een app die erom draait dat je gezien wordt. Het is in die zin niet een vriendenplatform; je wilt een zo groot mogelijk publiek.”

Er zijn meer opties, zonder het account meteen op ‘privé’ te zetten. Je kan instellen dat video’s niet worden uitgelicht in de openbare ‘Voor jou’-sectie. Je kunt uitzetten dat andere gebruikers suggesties krijgen om jou te volgen, bepalen wie op jou kan reageren (iedereen, vrienden of niemand), of sommige trefwoorden filteren (‘stom’, ‘dom’, ‘geil’), zodat commentaren met die woorden niet onder filmpjes verschijnen.

Als er toch schunnig commentaar onder video’s verschijnt, is het mogelijk iemand te blokkeren of een reactie te rapporteren aan Tiktok. Maar de BBC ontdekte vorig jaar dat accounts die seksueel getinte berichten sturen, lang niet altijd worden verwijderd.

„Ja, Vera is een potentiële prooi”, erkent moeder Kirsten. Onder een naveltruitje moet ze een hemdje dragen. „Niet omdat zij iets verkeerd doet, leggen we dan uit, maar omdat ánderen zichzelf niet in de hand hebben.”

Sommige kinderen surfen naar Helpwanted.nl, dat advies geeft over het tegengaan van online seksueel misbruik. „We hoorden tot een half jaar geleden vrijwel niks over TikTok”, zegt Simone Belt, seksuoloog en werkzaam bij de hulplijn van Helpwanted.nl. „De laatste tijd vrijwel dagelijks.” Ze adviseert altijd om er met een volwassene over te praten. „Liefst de ouders, maar je weet nooit wat de thuissituatie is. Dan zeggen we: er is altijd wel een volwassene die je vertrouwt.”

Lees ook: TikTok verzamelt data minderjarigen

Bij nare reacties is Belts advies altijd om het contact te verbreken. „Maar maak eerst screenshots van bijvoorbeeld commentaar op filmpjes. Dan kan je daarmee eventueel aangifte doen.”

„Tiktok is absoluut geen app meer voor kinderen”, zegt Pardoen. „Er zitten bedrijven op en volwassenen. Ze hebben van een kinderomgeving een volwassenenomgeving gemaakt.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.