Opinie

Geen drama, wel een worsteling

Samenleving

NRC-lezers over de multiculturele samenleving

NRC vroeg vier fotografen om te reflecteren op de multiculturele samenleving. Zij gingen aan de slag met het thema: ‘Het nieuwe wij’. Dieuwertje Bravenboer maakte bij voetbalclub DVSU in Utrecht deze foto. Diewertje Bravenboer

‘Er is een enorme onverdraagzaamheid naar LGHBTI’ers en voortdurende openlijke geweldpleging met telkens dezelfde signalementen (lichtgetint, bontkraag, scooter).” (Man, 58, Borculo)

„De multiculturele samenleving is een verrijking.” (Man, 58, Eindhoven)

Het zijn zo maar twee lezers van NRC die antwoordden op de vraag van deze krant of het ‘multiculturele drama’, waarvoor publicist Paul Scheffer twintig jaar geleden in een inmiddels roemrucht essay waarschuwde, zich heeft voltrokken. NRC maakte afgelopen week de balans op in een serie artikelen. Lezers werd gevraagd te reageren: vinden zij dat het drama zich voltrokken heeft? En hoe zien ze de toekomst?

In de eerste twee dagen kwamen 334 reacties binnen, sommige lezers willen alleen anoniem geciteerd worden – hun namen zijn bij de redactie bekend.

De antwoorden varieerden van een „totale mislukking” tot een „grote verrijking” en alles daar tussenin. Grofweg zijn de meningen 50-50 verdeeld. Veel lezers uiten zich genuanceerd: „Het schuurt zo nu en dan, maar dat is normaal in een samenleving”, schrijft een 51-jarige vrouw uit Amsterdam. „Het grootste drama komt van politici die graag olie op het vuur gooien.”

„Zeker geen drama. Wel een worsteling”, vindt een 54-jarige man uit Vessem. Het zijn, op een enkele twintiger na, mannen en vrouwen ouder dan 45 jaar die reageren. Vrijwel iedereen is van autochtone afkomst.

GeenStijl

En toen gebeurde wat wel vaker gebeurt als een reactiemogelijkheid bestaat over een gevoelig thema. Op maandag riep het blog GeenStijl haar ‘reaguurders’ op om óók te gaan reageren: „U mag weer helemaal los in de dode schapenluchtjes in de portieken enquete van NRC Handelsblad.” Dat leverde nog eens honderden reacties op, vrijwel allemaal negatief over de multiculturele samenleving. Op dinsdag werd de reactiemogelijkheid gesloten voor een inventarisatie.

Salafisme

Opvallend is de angst die veel lezers koesteren voor de toenemende invloed van de islam. Verschillende lezers maken zich met name zorgen over het salafisme (orthodoxe islam) die steeds meer invloed zou krijgen in Nederland. Zo ziet Fredy van Duin (75) uit Kloosterzande de afstand tussen autochtonen en nieuwkomers toenemen door „de agressieve houding van fanatieke moslims die hun geloof willen opleggen aan anders-gelovigen”. Ook Erik Liebrand (53) uit Bislich is pessimistisch over de integratie van mensen met een islamitische achtergrond, juist omdat hun waarden „diametraal” op de westerse waarden staan. Een 64-jarige man, getrouwd met een Turkse vrouw, ziet de islam als „veroveringsideologie die overal waar het zich heeft genesteld tot achteruitgang en geweld leidt”.

Die somberheid geldt soms ook voor lezers die verder redelijk optimistisch zijn over integratie. „Ik ben redelijk positief, maar heb wel moeite met de (politieke) islam. Naar mijn mening rukt die op. En ik weiger mezelf slecht te vinden omdat ik niet gelovig ben”, schrijft een vrouw (63).

En een 72-jarige Amsterdammer is positief over de multiculturele samenleving maar ziet de islam als splijtzwam. „Nederland was zo mooi aan het seculariseren. Maar met de komst en vestiging van de islam is helaas ook het christendom weer terug uit zijn hol.”

Veel via Geenstijl binnengekomen reacties voorspellen zelfs een burgeroorlog. „Er is geen ander scenario denkbaar”, zegt de 50-jarige Hans uit Almere bijvoorbeeld.

Vrijwilligerswerk en taallessen

Veel NRC-lezers hebben contacten (gehad) met Nederlanders met een andere achtergrond, voornamelijk via werk, vrijwilligerswerk of het geven van taallessen. Maar na een pensionering verwaterden die contacten vaak weer. „Echte vriendschappen” hebben maar weinig lezers. De een vindt dat jammer, zoals Angela (68) uit Utrecht, die dat wijt aan het feit dat ze in een erg witte wijk woont. En misschien komt het ook, denkt ze, omdat ze wat ouder is en ze daardoor moeilijker gezamenlijke interesses en activiteiten ontwikkelt.

Een 67-jarige man doet wel zijn best, maar ontmoet weerstand. „Voorbeeld: Marokkaanse kennissen nodigen ons uit te komen eten en zijn verguld met onze komst. Je word geweldig onthaald. Op onze uitnodiging gaan ze niet in, cq zijn er steeds drogredenen om niet te komen.”

Uit verreweg de meeste reacties blijkt dat het er gewoon niet van komt, of dat ‘ze’ toch te anders zijn of denken. Ook hier komt weer vaak de islam om de hoek kijken. Dat geloof zou vriendschap met andersdenkenden in de weg zitten: vriendschappen met Nederlanders met een Surinaamse of Indonesische achtergrond zouden daarom gemakkelijker zijn, volgens sommige lezers.

Soms wordt een collega wél een goede vriend. Zoals Marlies Bohncke (57) uit Westerbork die als docent NT2 (inburgering) veel contact heeft met ‘nieuwe Nederlanders’. „Uit sommige contacten ontstaan vriendschappen met meer diepgang”, schrijft ze. „De gastvrijheid en vriendelijkheid zijn hartverwarmend, daar kunnen Nederlanders echt nog wat van leren.” Maar zelfs zij heeft met moslims regelmatig moeite omdat „ze zo vast zitten in hun dogma’s”.

We leven langs elkaar heen

Vriendschap is wel de meest vergaande vorm van integratie. Hoe kijken de lezers aan tegen samenleven? Zelfs dat blijkt nog een lastige kwestie, gegeven de reacties. Hoewel een deel van de immigranten prima meedraait en integreert, schrijft een 53-jarige Hagenees, „leeft de meerderheid in de grote steden slechts in vreedzame coëxistentie met de autochtone Nederlander”. Mensen leven in hun eigen bubbel, noteert Han Sparnaaij (76) uit Zevenaar. Samenleven ziet hij bij het sporten, „daarna niet meer”.

Veel lezers zijn het daarmee eens. Er wordt vooral langs elkaar heen geleefd, is de teneur.

Volgens Urvin Wernink (46) uit Arnhem, geboren in Suriname, ligt dat vooral aan de Turken en Marokkanen. „Ik heb nooit problemen gehad om vriendschap te krijgen met blanken. Turken en Marokkanen is bijna onmogelijk.” Hij ziet het somber in, omdat het identiteitsdenken ervoor zorgt dat mensen steeds meer in hokjes worden gestopt. „Men kijkt niet meer naar de persoon maar naar afkomst/kleur/religie/geslacht.”

Er is de autochtone Nederlandse bevolking ook wat te verwijten, vindt een 32-jarige Rotterdammer. Ze klagen over segregatie terwijl ze zelf ook nauwelijks moeite doen om contact te leggen met de „nieuwe ander” en er zo aan bijdragen. Gerard de Laat (70) vindt dat Nederland steeds minder „tolerant” wordt. „Eens was ik trots op ons landje, nu schaam ik me regelmatig.”

Een aanzienlijk deel van de lezers ziet het de goede kant op gaan, maar denkt dat het nog wel „een paar generaties” duurt voordat er „een mooie mix van culturen” is, zoals Ingrid Hardebol (64) uit Haarlem zegt. Leny van Dam (71) uit Schiedam: „Net zoals katholiek en protestant verdwenen zijn, zullen de tegenstellingen en leefwijzen in elkaar overgaan of niet meer belangrijk zijn.” Ingrid Blekman (73) uit Wanswert denkt dat identiteit minder een rol gaat spelen. „Begrippen als de natiestaat, het volk, de eigen identiteit en dergelijke hebben hun langste tijd gehad.”

Opgetekend door en .