De respons op het Wuhan-coronavirus is nog versnipperd

Wuhan-coronavirus Nu de WHO spreekt van een internationale noodtoestand kan ze met haar adviezen de aanpak beter coördineren.

Het Alkmaarse bedrijf AFPRO Filters levert speciale luchtfilters voor een noodhospitaal in Wuhan. In de Chinese stad worden twee ziekenhuizen gebouw om het coronavirus aan te pakken.
Het Alkmaarse bedrijf AFPRO Filters levert speciale luchtfilters voor een noodhospitaal in Wuhan. In de Chinese stad worden twee ziekenhuizen gebouw om het coronavirus aan te pakken. Foto Ramon van Flymen/ANP

De grootste zorg van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is niet wat er binnen China gebeurt, zei directeur-generaal Tedros Adhanom Ghebreyesus donderdag toen hij een internationale noodsituatie uitriep wegens het nieuwe coronavirus. De grootste zorg van de WHO is wat er gebeurt in landen waar de gezondheidszorg onvoldoende is toegerust om adequaat te reageren als het virus daar de kop opsteekt.

Ghebreyesus prees op een persconferentie in Genève uitgebreid de reactie van de Chinese autoriteiten op de uitbraak. „Ze beschermen hun bevolking en de rest van de wereld”, zei hij. En: „China doet meer dan van het land verwacht mag worden.” Sterker nog: „China stelt een nieuwe norm.”

De afgelopen dagen werd duidelijk dat de wereld behoefte heeft aan richtlijnen om te voorkomen dat het virus ook buiten China veel slachtoffers kan maken. Veel landen ondernamen zelf acties om hun bevolking te beschermen, maar die waren meestal niet of slecht afgestemd met anderen. Zo gaan de eerste twee landen die evacuatievluchten uit de Chinese stad Wuhan hebben uitgevoerd, de Verenigde Staten en Japan, heel verschillend met de ziekte om.

In Tokio landde woensdag een toestel met 206 Japanners aan boord, afkomstig uit Wuhan, waar het coronavirus zijn oorsprong lijkt te hebben. Van hen werden 204 personen op het virus getest: twee anderen weigerden door een arts gezien te worden en mochten meteen naar huis. Drie mensen bleken besmet te zijn. Twee van hen hadden nog geen ziekteverschijnselen.

Controle geweigerd

De Japanse premier Shinzo Abe noemde het „buitengewoon betreurenswaardig” dat twee mensen de controle hebben geweigerd, maar zei ook dat zij daartoe gerechtigd zijn.

Op dezelfde dag landden tweehonderd Amerikanen vanuit Wuhan op een luchtmachtbasis in Californië, waar zij verzocht worden drie dagen te blijven voor medische controles. Als zij negatief getest worden, mogen ze naar hun woonplaats doorreizen, waar hun gezondheid nog twee weken in de gaten gehouden wordt.

Zo deed elke regering tot nu toe wat zij zelf het beste achtte. Australische evacués moeten twee weken in quarantaine op het afgelegen Christmas Island, een maatregel die ook in eigen land omstreden is. Indiase evacués worden vier weken afgezonderd. India zegt alleen burgers zonder symptomen naar huis te zullen brengen, om het virus zo veel mogelijk binnen China te houden.

De Nederlandse minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) schreef donderdag aan de Tweede Kamer dat de ongeveer twintig Nederlanders in Hubei, de provincie waarin Wuhan ligt, „mogelijk dit weekend” worden opgehaald. Als ze terug in Nederland zijn, zullen „quarantainemaatregelen” volgen, onder toezicht van de GGD. De bewindsman legde niet uit hoe die quarantaine eruit zal zien.

Lees ook: Uitbraak virus leidt tot uitbraak racisme in Frankrijk

Er zijn ook landen als Pakistan, dat voorlopig niet van plan is vijfhonderd studenten in Wuhan naar huis te halen, ook al hadden sommigen van hen op sociale media geklaagd over een gebrek aan voedsel en medische zorg.

Dat de respons tot nu toe versnipperd verloopt, geldt niet alleen voor het evacuatiebeleid. Moeten buurlanden grensovergangen sluiten, zoals Rusland, Mongolië en Noord-Korea doen? Hun burgers het reizen naar China afraden? Visa aan Chinezen weigeren? Is het verstandig om vluchten te schrappen en bedrijven te sluiten?

Wereldwijde adviezen

Door het uitroepen van een internationale noodtoestand kan de WHO wereldwijde adviezen uitbrengen over de bestrijding van de ziekte en zo proberen enige coördinatie aan te brengen in de internationale maatregelen, al blijft de precieze uitvoering een beslissing van landen zelf. Alle landen worden nu opgeroepen het virus te bestrijden met controles, het vroeg vaststellen van besmettingen, het isoleren van patiënten en onderzoek naar de mensen met wie zij contact hebben gehad. Ook is het de bedoeling dat zij hun gegevens delen met de WHO.

De drempel voor zo’n besluit ligt hoog, omdat de WHO rekening moet houden met de negatieve gevolgen voor het maatschappelijk leven en de economie. Vooraf werd al gevreesd voor een hevige reactie op de financiële markten en een tegenvaller voor de Chinese economische groei, die toch al onder druk staat.

Ook wilde de WHO rekening houden met het gevoel van eigenwaarde van de Chinese regering. Die is er veel aan gelegen om te laten zien dat zij de SARS-respons van ontkennen en verstoppen is ontgroeid en nu als gearriveerde wereldmacht dit virus uit weet te doven. Vandaar de uitgebreide lof door de WHO-baas.

Sinds 2005 heeft de WHO vijf keer eerder een internationale noodsituatie uitgeroepen: bij de ‘Mexicaanse’ of ‘varkensgriep’ in 2009, een polio-uitbraak (2014), het zikavirus (2016) en tweemaal wegens ebola. Er zijn twee criteria: er moet een risico zijn voor de volksgezondheid in andere landen dan het land van de uitbraak en deze moet ernstig of onverwacht zijn, waardoor internationaal actie nodig is.

Met ongeveer honderd bevestigde ziektegevallen buiten China, en de laatste dagen ook besmettingen die buiten China plaatsvonden, is aan deze criteria voldaan, oordeelde het expertpanel van de WHO. Tot nu toe is nog niemand buiten China aan de ziekte bezweken. De noodtoestand is een poging om dat zo te houden.