Reportage

Ook Zwolle trekt criminelen aan

Criminaliteit Na een reeks gewelddadige incidenten vragen Zwollenaren zich af: wat is er gaande in onze rustige, veilige stad?

Twee keer kreeg café Bruut in Zwolle een handgranaat voor de deur. „Men was gewoon geschrokken dat dit hier gebeurde.”
Twee keer kreeg café Bruut in Zwolle een handgranaat voor de deur. „Men was gewoon geschrokken dat dit hier gebeurde.” Foto Stefan Verkerk/ANP

Bob Kooistra (27) is de trotse eigenaar van café Bruut in Zwolle. Zijn telefoon staat vol foto’s van stappers die in lange rijen wachten voor zijn café. „Elk weekend, hè?”

Het is op het moment van spreken de tweede keer – in de anderhalf jaar dat zijn club open is – dat hij zijn klanten moet teleurstellen. Zijn zaak is op last van de politie gesloten om onderzoek te doen naar een handgranaat, die in de ochtend van 14 januari aan de deurklink werd gevonden. Deze dinsdag is bekend geworden dat het café weer open mag van burgemeester Peter Snijders.

De vorige keer duurde het langer voor Kooistra de deuren weer mocht openen. Want het is al de vierde handgranaat waar hij mee te maken kreeg. Begin oktober 2018 gaat de auto van zijn compagnon in vlammen op en wordt een handgranaat aan de deur van zijn kroeg gehangen. Pas in mei 2019 mag zijn zaak weer open, nadat een onderzoek naar mogelijke criminele banden niets verdachts had uitgewezen.

Juist in die maand gaan twee handgranaten af bij het huis van Kooistra, met schade aan de woning tot gevolg. Kooistra’s advocaat, Joshua Perquin, zegt de precieze toedracht van de bedreigingen niet te kennen. Volgens hem worden handgranaten vaak ingezet door criminelen die clubs en cafés onder druk willen zetten drugs toe te staan in hun uitgaansgelegenheid.

Duizend nieuwe huizen per jaar

Er zijn ook andere ernstige incidenten in Zwolle geweest. Op Oudjaarsavond 2019 werd Henk W. doodgeschoten. Hij was verdachte in een groot onderzoek naar drugs- en wapenhandel. Het was het vijfde schietincident in korte tijd en het eerste met dodelijke afloop. Ook de negen autobranden sinds mei vorig jaar brengt regionaal dagblad De Stentor in verband met „een vete” in de Zwolse onderwereld.

Gerdien Rots, fractievoorzitter van de ChristenUnie – de grootste partij in de raad – tast net als haar collega’s in het duister over de oorzaken. Is Zwolle niet gewoon een grote stad aan het worden, met duizend nieuwbouwwoningen per jaar en indrukwekkende economische groeicijfers? Rots: „We zijn niet alleen aantrekkelijk voor jonge gezinnen uit de Randstad of bedrijven, onze ligging trekt ook criminelen aan, zo realistisch moet je wezen. En als alle deskundigen het er over eens zijn dat dit soort criminaliteit bij de grote stad hoort, dan wil ik dat best accepteren. Maar ik hoop toch dat we er in slagen het tij te keren.”

Tijdens een spoeddebat op 20 januari in de gemeenteraad gaat het er wel ‘Zwols’ aan toe. De eensgezindheid tussen de acht fracties is groot; de ene na de andere fractievoorzitter zegt hier geen politieke kwestie van te willen maken. De burgemeester krijgt vrijwel alleen maar lof voor zijn optreden. Peter Snijders (VVD) is sinds september 2019 in Zwolle werkzaam en kon direct aan de bak. Het verbaasde hem niet: „Drugscriminaliteit waait nu eenmaal over uit de Randstad en het zuiden.”

Lees ook: Ondermijning in Oost-Nederland is net zo erg als in het zuiden

Horecaondernemer Kooistra en zijn advocaat Perquin zijn wel kritisch: Ze menen dat het optreden van de gemeente van veel onkunde en weinig ervaring getuigt. Perquin: „Bij de eerste handgranaat is het café meteen een dik half jaar dichtgehouden. Men was gewoon geschrokken dat dit in Zwolle gebeurde. Maar dit is precies wat criminelen met zo’n handgranaat hopen te bereiken.”

Burgemeester Snijders wijst erop dat de politie de nodige successen geboekt heeft. Voor een geruchtmakende schietpartij in nieuwbouwwijk Stadshagen is op 6 januari bijvoorbeeld een verdachte aangehouden. In reactie op de serie incidenten gaat Zwolle een ‘integraal interventieteam’ oprichten, met tientallen ambtenaren en deskundigen die alle inspanningen en informatie op het gebied van ondermijning moeten coördineren. Ook krijgt Oost-Nederland 10 miljoen euro van minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, VVD).

Modieuze knot

De burgemeester wil naast repressie vooral inzetten op preventie. Daarbij vestigt hij zijn hoop vooral op een ander type jongerenwerker, die de jongeren in beeld krijgt die nu aan de aandacht ontsnappen.

Cor van den Belt lijkt de jongerenwerker waar de burgemeester op doelt. Een hippe dertiger met een modieuze knot, toegankelijk en benaderbaar voor jongeren met allerlei achtergronden. In het op het oog rustige Stadshagen signaleert hij dat er steeds meer jongens – „maar ook meiden” – met een mes rondlopen. „Toen ik [in Zwolle] opgroeide waren dat uitzonderingen, nu is het in sommige kringen de norm. En om zich te bewijzen gebruiken ze dat mes ook maar meteen.” Behalve jongeren uit de „gebruikelijke gezinnen”, waar „criminaliteit nu eenmaal bij het leven hoort” komt hij steeds vaker tieners uit welgestelde gezinnen op straat tegen. „Ze willen bijna bewijzen dat ze géén typische rijkeluiskindjes zijn.”

Van den Belt ziet in de wijk, een Vinexwijk, de eerste generatie kinderen die naar de buitenschoolse opvang ging in de puberteit belanden. „Het zijn kinderen die grote delen van de week door anderen zijn opgevoed. En die in de spaarzame tijd die ze met hun ouders hadden vooral zijn vertroeteld. Ze kunnen slecht tegen autoriteit en zijn gewend instant aan hun impulsen te kunnen voldoen.”

Het verklaart volgens hem dat de geweldsincidenten zich niet alleen in volkswijken of in het centrum, maar ook in het gezinsvriendelijke Stadshagen voordoen. Van den Belt: „Het belangrijkste is, dat je met hen in gesprek blijft. Ook als iemand een keer tegen de lamp is gelopen.”

Burgemeester Snijders denkt dat het nog niet te laat is: „Door de onrust in de stad zie je dat Zwollenaren doen wat we van oudsher al doen: ons aan elkaar verbinden. Zo is er in Stadshagen een buurtapp gekomen. We worden steeds weerbaarder tegen ondermijning.”