Duizenden 55-plussers hebben ‘complexe en veranderlijke’ doodswens

Voltooid leven Duizenden 55-plussers zijn niet ziek, maar willen, soms, uit het leven stappen, blijkt uit een onderzoek naar ‘voltooid leven’.

De wens om te sterven wordt „vaak afgewisseld met een wens om te leven”, schrijven de onderzoekers.
De wens om te sterven wordt „vaak afgewisseld met een wens om te leven”, schrijven de onderzoekers. Foto Robin Utrecht

Er zijn in Nederland ongeveer 10.000 55-plussers die niet ernstig ziek zijn en toch een aanhoudende doodswens hebben. Ongeveer de helft van deze mensen komt uit een groep met een lagere sociaal-economische status. Een derde is laagopgeleid, ze wonen vaak in en rond de stad. Hun doodswens is „complex en veranderlijk” en wordt versterkt door „piekeren”, aftakeling en eenzaamheid.

Dat zijn de belangrijkste conclusies uit het Perspectief-onderzoek van de Universiteit van Humanistiek en het UMC Utrecht dat donderdag verschijnt en is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid. Aanleiding voor de studie, onder leiding van universitair hoofddocent Els van Wijngaarden, is het hoogopgelopen politieke debat over de vraag of een ‘voltooid leven’-wet moet regelen dat ouderen die niet ziek zijn, toch stervenshulp krijgen.

In haar onderzoek noemt Van Wijngaarden de term ‘voltooid leven’ „te rooskleurig” en „verdoezelend” voor de problemen waar deze mensen mee te maken hebben.

In de kabinetsformatie van Rutte III konden vooral de ChristenUnie en D66 het niet eens worden over zo’n wet. Het onderzoek van Van Wijngaarden werd een uitweg voor die impasse. D66 beloofde te wachten met het indienen van een wetsvoorstel. Eerst zou duidelijk moeten zijn om hoeveel mensen het gaat en wat de achtergrond is van hun doodswens.

De onderzoekers legden aan ruim 20.000 mensen een vragenlijst voor en hielden tientallen interviews. Daaruit blijkt dat er van alle niet ernstig zieke 55-plussers in Nederland ongeveer 10.000 zijn met een wens tot levensbeëindiging, zo’n 0,18 procent. Ruim een derde wil hulp bij zelfdoding, twee derde wil liever zelf het leven kunnen beëindigen, bijvoorbeeld met een zelfdodingspil.

D66 wil de leeftijdsgrens in een voltooid leven-wet leggen op 75 jaar. Uit het onderzoek komt dat driekwart van de personen met een doodswens jonger is dan 75. Opvallend is ook de flinke oververtegenwoordiging van vrouwen, die volgens de onderzoekers „niet verklaarbaar is door de bevolkingssamenstelling”.

Lees ook: het interview met onderzoeker Els van Wijngaarden. ‘Práát met mensen over hun wens om te sterven’

‘Wetsvoorstel komt er’

Uit de interviews bleek dat de doodswens van de 55-plussers lang niet altijd even sterk is en ook weer kan verdwijnen. De wens om te sterven wordt „vaak afgewisseld met een wens om te leven”, schrijven de onderzoekers. Van de mensen die hun leven werkelijk willen beëindigen zegt bijna 30 procent dat ze die wens al hun hele leven hebben.

Op het Binnenhof is lang naar het onderzoek uitgekeken. D66-Kamerlid Pia Dijkstra zei begin dit jaar dat ze met haar wetsvoorstel komt „ongeacht de uitkomsten van het onderzoek”. Dit leidde tot grote irritatie bij de regeringspartners ChristenUnie en CDA.

In theorie kan het D66-wetsvoorstel nog deze kabinetsperiode worden aangenomen. Maar het is nauwelijks voorstelbaar dat de ChristenUnie dat als regeringspartij accepteert, nog los van de vraag of er in de Tweede Kamer een meerderheid voor is.

De uitkomsten van het onderzoek lijken de bezwaren tegen zo’n wet te ondersteunen. De onderzoekers schrijven dat „een hernieuwde ervaring van verbinding cruciaal was in de levens van ouderen bij wie de doodswens verminderde of zelfs verdween”.

Interview Els van Wijngaarden, 4