Altijd en eeuwig in restauratie

Monument op de Dam Het beroemdste monument van Nederland is ook een zorgenkindje: het kalksteen is zo kwetsbaar dat het telkens weer onderhoud behoeft. Zo staat er nu op de Dam een monument zonder top.

Het topje van het Monument op de Dam ontbreekt al maanden, wegens noodzakelijk onderhoud. Vóór 4 mei heeft het monument zijn oude vorm weer terug.
Het topje van het Monument op de Dam ontbreekt al maanden, wegens noodzakelijk onderhoud. Vóór 4 mei heeft het monument zijn oude vorm weer terug. Foto Aziz Kawak

Wie staande op de Dam goed omhoog kijkt, ziet drie horizontale stalen spanbanden onder het bovenste punt van het Nationaal Monument. Waarom zijn die daar? En waar is de top gebleven?

In juni 2019 heeft de gemeente uit voorzorg vier gescheurde stenen onder het ‘petje’ van het monument verwijderd, zo slecht bleek de technische staat van die stenen. De top van de naald was altijd rond, maar is nu plat. En dat valt op.

Het Nationaal Monument, dat op 4 mei 1956 door koningin Juliana werd onthuld ter herdenking van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, raakt ernstig en versneld in verval. Architect J.J.P. Oud koos destijds voor lichte kalksteen (travertijn) uit de groeven bij Siena in Italië. Maar deze steensoort is uitermate poreus en niet bestand tegen vorst – het is geschikt voor monumenten en gebouwen in warme landen, maar niet voor een klimaat als het onze. Als het vriest en er zit vocht in het steen, dan knapt het.

Inmiddels wordt de oppervlakte van het monument steeds ruwer, waardoor regen makkelijk diep in het steen kan doordringen. Het monument bestaat naast de zuil uit beelden van beeldhouwer John Rädecker en een gedenkmuur met reliëfs van Paul Grégoire.

In 1996 werd er al voor gewaarschuwd: het resultaat van de impregneermethode zou nog geen 30 jaar stand houden

In 1996 is het monument al eens ingrijpend gerenoveerd, met onder meer een Duitse impregneermethode met acrylhars. De beelden en ornamenten zijn hiermee behandeld, evenals het petje. Het monument werd gedemonteerd en de kern ervan werd vervangen door een nieuwe betonnen pyloon. De restauratie kostte 4 miljoen gulden, deels betaald door de gemeente, deels door het Rijk.

Een leeuw wordt teruggeplaatst na de grote renovatie die begon in 1996. Foto ANP

In die tijd werd overigens al gewaarschuwd door deskundigen dat het resultaat van de impregneermethode nog geen 30 jaar stand zou houden. Een van de aanbevelingen destijds was om het gedenkteken in een duurzame en hardere steensoort, bijvoorbeeld graniet, geheel opnieuw op te bouwen. De keus viel echter op het herstellen en instandhouden van het oorspronkelijke ontwerp, met behoud van het zachte kalksteen.

Bij inspectie vorig jaar door interne en externe deskundigen bleken er scheuren aan de binnenkant van het kalksteen te zitten. Niet alleen de zuil zelf, ook de urnenwand en de beelden zijn door weer en wind aangetast. In het poreuze steen zie je veel donkere plekken, van alg en vuil. En dus is wederom ingrijpen noodzakelijk.

Begonnen werd met het topje van het monument. Volgens Rinke Hilbrandie van Verkeer en Openbare Ruimte, afdeling Stedelijk Beheer, bevindt het zich nu in het restauratie-atelier van het bedrijf dat met de gemeente monumenten onderzoekt en restaureert. Daarna volgt de rest: „Het hele monument is nu toe aan een grote onderhoudsbeurt”, aldus Hilbrandie. „Die staat gepland voor 2022; eind dat jaar moet de volledige restauratie gereed zijn. We bestuderen het verweer zeer minutieus, dat kost maanden. We kunnen pas in een later stadium zeggen of er een nieuwe constructie moet komen of dat we met een hardere steensoort gaan werken.”

In elk geval wordt eind maart dit jaar de herstelde top teruggeplaatst, zodat bij de Dodenherdenking op 4 mei geen platte top meer te zien is, maar een ronde – zoals het hoort. „Voor die tijd”, zegt Hilbrandie, „wordt het monument, zoals alle belangrijke oorlogsmonumenten in de stad, helemaal schoongemaakt en gereinigd.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.