Recensie

Recensie Beeldende kunst

Afrikaanse kunstenaars zeggen: kijk, hier, nu

Expositie Op ‘Now Look Here’ in Amsterdam is veel prachtigs te zien. Jammer dat de kunstenaars er niet bij zijn om over hun werk en zichzelf te vertellen.

‘Chapungu – the Day Rhodes Fell’ van Sethembile Msezane.
‘Chapungu – the Day Rhodes Fell’ van Sethembile Msezane. Foto Sethembile Msezane

Felle kleuren, prachtige kleren en zwarte lichamen op grote canvassen zijn de eerste dingen die je ziet op Now Look Here – The African Art of Appearance (‘Kijk hier nu – de Afrikaanse kunst van de verschijning’). Op twee verdiepingen in een voormalig magazijn in Amsterdam-Noord worden de werken van achttien Afrikaanse kunstenaars van over heel sub-Sahara-Afrika tentoongesteld, waarin Afrikaanse modellen en hun stijl centraal staan. „Mode en stijl zijn de enige dingen waar alle mensen in Afrika controle op hebben”, vertelt de Nigeriaanse co-curator Azu Nwagbogu.

Blijdschap, schoonheid en kunst hebben een andere betekenis op een continent dat geplaagd werd door kolonialisme, onderdrukking en corruptie

Now Look Here gaat over zelfbeschikking. De kunstenaars vertellen met hun werken het verhaal van het Afrika en van de Afrikaanse mensen zoals zij die kennen. Een kant van Afrika die altijd al heeft bestaan, „maar pas nu gedocumenteerd wordt”, zegt Nwagbogu. „We normaliseren iets wat voor ons al normaal was.” De Nederlandse co-curator, Renny Ramakers, tevens de initiatiefnemer van dit project, wil een verhaal brengen van „schoonheid en optimisme. Een sterk Afrika”, in tegenstelling tot wat je gewoonlijk ziet in de westerse media en in de kunsten.

Maar Now Look Here gaat verder dan oppervlakkige schoonheid, indrukwekkende foto’s en opvallende video-installaties. Sethembile Msezane, een Zuid-Afrikaanse kunstenares, merkte dat ze in Kaapstad enkel standbeelden van oude witte mannen zag. Op de dag dat het befaamde standbeeld van de Britse koloniale heerser Cecil Rhodes in 2015 na hevig protest weggehaald zou worden van de Universiteit van Kaapstad, poseerde ze vier uur lang op een voetstuk. Ze droeg een zwarte bodysuit en een masker, aan haar armen hingen vleugels. Net toen het standbeeld opgetild werd door een hijskraan, strekte ze haar vleugels – alsof zij het standbeeld optilde, alsof zij de koloniale machthebber verwijderde van het universiteitsterrein. Dit moment wordt vastgelegd op Msezanes kunstwerk Chapungu – the Day Rhodes Fell.

Solitude van Sethembile Msezane. Foto Sethembile Msezane

Hoopvolle toekomst

De tentoonstelling vertelt iets over een mooi en soms pijnlijk verleden, over een kleurrijk heden, over een hoopvolle toekomst. Over het zwart vrouwelijk lichaam, albinisme, en vergeten zwarte historische mannen. Over een gedeelde Afrikaanse identiteit die verder strekt dan het Afrikaans continent. In zijn selectie Black Spring: Beauty in Exile kiest curator Nwagbogu ervoor om het werk van twee in Nederland gevestigde kunstenaressen uit de diaspora tentoon te stellen: Raquel van Haver, met Colombiaanse roots, en Buhlebezwe Siwani, met Zuid-Afrikaanse roots.

‘How I Want to Look Like in the Future’ (2019) Foto Stephen Tayo & Jan Hoek

Als je met zulke diverse kunstenaars werkt, is het jammer dat er enkel tijdens het openingsweekend plaats was voor publieke gesprekken. De kunstenaars en waar zij voor staan zijn even boeiend als de werken die tentoongesteld worden. Curator Azu Nwagbogu vertelt voorstander te zijn van restitutie van Afrikaanse kunstwerken. Modecurator Sunny Dolat vertelt dat een tentoonstelling als deze bijna nooit plaatsvindt op het Afrikaans continent, omdat het te duur is om werken van zo veel kunstenaars uit zo veel verschillende regio’s bijeen te krijgen.

‘Le Bon Voyage’ (2018) Foto Tabi Bonney

Now Look Here past binnen een grotere hedendaagse westerse beweging om de beeldvorming over Afrika te veranderen – en de narratief in handen te laten van Afrikaanse mensen. Werd de definitie van ‘Afrikaans’ te breed getrokken door Raquel van Havers werk tentoon te stellen? Welke politieke positie heeft zo’n tentoonstelling in Amsterdam? Welke machtsverhoudingen spelen een rol, niet enkel tussen de landen, maar ook tussen de Nederlandse curator en de Afrikaanse kunstenaars? Deze vragen blijven onbeantwoord.

Zaalgezicht ‘Now Look Here, The African Art of Appearance’. Foto Ernie Buts

Op Now Look Here trekt de schoonheid van de kunstwerken de aandacht, maar het verhaal erachter is wat je echt aangrijpt. Blijdschap, schoonheid en kunst hebben een andere betekenis op een continent dat geplaagd werd door kolonialisme, onderdrukking en corruptie. Maar de kunstwerken gaan daar niet over – ze kijken verder terug dan de kolonisatie en dromen van een kleurrijke toekomst. De beelden geven meer weer dan optimisme, ze tonen doorzettingsvermogen, kracht en verzet. Alle kunstenaars zeggen letterlijk: kijk, hier, nu.

‘I am a Lady’ (2008) Foto Mary Sibande