Analyse

‘Vredesplan’ voor eigen gewin

Israël-Palestina Trumps’ ‘deal van de eeuw’ spreekt van tweestatenoplossing, maar lijkt een vrijbrief voor annexaties.

Palestijnen in een vluchtelingenkamp in Nablus (Westelijke Jordaanoever) keken dinsdag naar de bekendmaking van het vredesplan op televisie.
Palestijnen in een vluchtelingenkamp in Nablus (Westelijke Jordaanoever) keken dinsdag naar de bekendmaking van het vredesplan op televisie. Foto Jaafar Ashtiyeh/AFP

Drie jaar is erop gewacht, en nu is hij er dan: de ‘deal van de eeuw’, het vredesplan voor Israël en Palestina van president Trump en diens schoonzoon Jared Kushner. De Palestijnen wijzen het plan, als verwacht, scherp af. Premier Netanyahu en diens rechtse coalitiepartners vatten het op als vrijbrief voor snelle annexatie van de Jordaanvallei. Het plan is vooral goed voor de verzwakte premier en voor Trump.

Trump noemde zijn Vision for Peace „fundamenteel anders” dan voorgaande vredesvoorstellen. Dat is het ook, de verandering is niet ten positieve. „Het doel [van Trumps stappen] is het VS-beleid ten opzichte van het Israëlisch-Palestijnse conflict te herdefiniëren”, schreven analisten Miller en Malley in 2018 al in The Atlantic, „door de focus te verleggen naar de materiële, economische zorgen van de Palestijnen terwijl hun politieke en nationale zorgen worden gebagatelliseerd.”

De Amerikaanse president behandelt de kwestie als een vastgoedtransactie. Dus blijft Trump er ook vanuit gaan dat de Palestijnen de deal uiteindelijk accepteren, als ze maar gaan inzien dat er meer te winnen dan te verliezen valt. „Maar als we een oplossing hadden kunnen kopen, hadden we dat jaren geleden wel gedaan”, zegt Miller nu.

Het is niet de eerste keer dat het lot van de Palestijnen wordt besproken buiten hen om; ook vóór de Oslo-akkoorden van 1993 waren er besprekingen tussen Israëliërs en Amerikanen. Ook waren problemen als het al dan niet terugkeren van Palestijnse vluchtelingen en de status van Jeruzalem in eerdere vredesplannen al onontwarbare kluwen, al werden die vaak op de lange baan geschoven, niet ontkend. Aan de Palestijnse nationale aspiraties werd op zijn minst lippendienst bewezen. Met dit plan worden ze afgedaan als irrelevant.

De Palestijnse president Abbas gooit Trumps plan ongelezen weg. Het bevat veel elementen die voor hem onverteerbaar zijn. Er is sprake van een Palestijnse staat, maar Jeruzalem blijft de „ondeelbare hoofdstad” van Israël, de Jordaanvallei wordt volgens de kaart geannexeerd, net als de meeste nederzettingen.

Vluchtelingenprobleem?

De ‘Palestijnse staat’ komt er alleen onder veel voorwaarden en heeft geen controle over grenzen, noch een eigen leger. Ook het vluchtelingenprobleem wordt terzijde geschoven. Kortom: in grote lijnen volgt Trumps plan de agenda van rechts Israël, al voldoet het niet volledig aan hun wensen. Een twitteraar wees erop dat een frase over „de kracht zichzelf te besturen, niet de kracht Israël te bedreigen” bijna letterlijk uit Netanyahu’s boek komt.

Sommigen vrezen een uitbarsting van geweld nu het vredesplan zoals verwacht weinig hoop bevat voor de Palestijnen. Een Hamas-woordvoerder voorspelde dat het „de regio doet ontploffen”, in Gaza en op de Jordaanoever waren protesten. Abbas kondigde aan de veiligheidssamenwerking met Israël op te schorten.

Het is de vraag of die oproepen tot verzet veel gehoor vinden. Op Palestijnse Facebookpagina’s wordt de spot gedreven met de ferme uitspraken van de Palestijnse regering, die gezien wordt als corrupt en schatplichtig aan Israël. Als het tot geweld komt, kan dat buiten de controle vallen van het Palestijnse bestuur. „De Palestijnse Autoriteit heeft hier geen rol in te spelen”, zegt politiek analist Shikaki. Enerzijds ziet hij een terugkeer van de roep om gewapende strijd, anderzijds zou het plan ook de eenheid onder Palestijnen kunnen bevorderen. „Er zijn mensen die ‘intern’ willen versterken, mensen die het de Israëliërs lastig willen maken, en mensen die beide willen.”

Wat sinds Oslo wél is veranderd, is de houding van Arabische landen. Trump dankte in zijn speech de ambassadeurs van Oman, Bahrein en de VAE voor hun hulp. De Palestijnen rekenen allang niet meer op de Golfstaten. Met buurland Jordanië ligt dat anders: een groot deel van de inwoners is Palestijn, en Jordanië zit er ook niet op te wachten dat Israël de Jordaanvallei annexeert. Amman waarschuwde Israël meteen voor de „gevaarlijke gevolgen” van unilaterale stappen. Analisten vrezen dat Trumps plan het Jordaans-Israëlische vredesakkoord bedreigt, dat de laatste tijd al onder druk staat.

Het plan pakt vooral goed uit voor Trump en Netanyahu zelf. De publicatie werd meermalen uitgesteld, maar ook het nu gekozen moment is alles behalve neutraal. Dinsdag werd Netanyahu formeel aangeklaagd in drie corruptiezaken, Trump is in een afzettingsprocedure verwikkeld. „We zullen samen historie schrijven”, zei Netanyahu deze week. Zolang er geen steun is van Arabische buurlanden, noch van de Palestijnen, eindigt het plan waar de meeste eerdere vredesplannen eindigden: op de stapel mislukte initiatieven. Dan hebben Netanyahu en Trump hun moment van glorie al gehad.