Opinie

Shoah is geen kwestie van perspectief

Lotfi El Hamidi

Lessen over de Tweede Wereldoorlog lijken vooral in de grote steden ‘lastig’, zo bleek uit een item van Nieuwsuur afgelopen zondag over toenemend antisemitisme op scholen. Vooral voor veel leerlingen met een Marokkaanse en Turkse achtergrond behoort bijvoorbeeld de Holocaust niet tot de collectieve herinnering. Bij het woord Joden lijken ze eerder te denken aan de Israëlische militaire bezetting van de Westoever dan aan Auschwitz.

„Niet alle jongeren met een migrantenachtergrond herkennen zich in de verhalen in de Nederlandse geschiedenisboeken”, legde Vivianne Goedhart in de studio uit. Goedhart geeft trainingen aan docenten over hoe zij dit soort ‘gevoelige’ thema’s in diverse klassen bespreekbaar kunnen worden gemaakt. „Nodig leerlingen uit om deel te nemen aan een gesprek waar ook eigen perspectieven aan bod komen”, adviseert ze. „Bijvoorbeeld: moslims worden ook gediscrimineerd. Wat als het de moslims waren geweest in de Tweede Wereldoorlog?”

Ik weet niet of een verandering van perspectief als het gaat om de Shoah een slim idee is – als je de Joodse minderheid steeds moet vervangen met andere minderheden in je klas om zo het kwartje te doen vallen, dan schiet je als geschiedenisleraar je doel voorbij. Herkenning is toch geen voorwaarde voor empathie en erkenning, mag ik hopen. Dat zie je tegenwoordig ook in discussies over literatuur, waar ‘jezelf herkennen’ steeds meer aandacht krijgt in plaats van leren je te verplaatsen in een ander.

Als er iets aan de hand is met het historisch besef van deze leerlingen, dan is het wel het gebrek daaraan. En bij onwetendheid is (alleen) herkenning niet de oplossing, maar kennisoverdracht. Dat doen docenten al natuurlijk, maar er valt in dit geval meer te halen.

Inspelen op referentiekaders van leerlingen mag uiteraard, al zou het geen doel op zich moeten zijn. Er zijn de afgelopen jaren veel onderbelichte verhalen verschenen over de rol van onder meer Noord-Afrikanen tijdens de oorlog. Neem de film Les hommes libres uit 2011, over hoe Joden tijdens de Duitse bezetting van Frankrijk werden opgevangen in de Grote Moskee van Parijs. De imam liet Algerijnse moskeegangers valse papieren regelen voor Joden die door het collaborerende Vichy-regime met deportatie werden bedreigd. Die konden vervolgens als moslims naar het buitenland vluchten.

Dat deze verzetshelden een islamitische achtergrond hadden zou bijzaak moeten zijn – hun daden overstijgen etnische of religieuze identiteiten. Laat zo’n verhaal een ingang zijn voor leerlingen om dieper na te denken over mensenrechten.

Of zoals de antikoloniale denker Frantz Fanon zei: „Als je kwaad hoort spreken over Joden, spits dan je oren, dan gaat het over jou.”

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.