Analyse

Hobbels op Trumps pad naar vrijspraak

Afzettingsprocedure Trump De Amerikaanse president Trump wil graag dat de Senaat hem snel vrijspreekt in de afzettingsprocedure tegen hem. Dan moeten zijn Republikeinen de rijen de komende dagen wel gesloten houden.

Mitch McConnell, de Republikeinse leider in de Senaat, heeft moeite de fractiediscipline te handhaven in opmaat naar een impeachmentstemming, vrijdag.
Mitch McConnell, de Republikeinse leider in de Senaat, heeft moeite de fractiediscipline te handhaven in opmaat naar een impeachmentstemming, vrijdag. Foto Melina Mara / Getty Images

‘Ik heb de stemmen niet.” Dat overkomt Mitch McConnell niet vaak, dat de Republikeinse fractieleider moet erkennen dat hij niet al zijn 53 senatoren in het gareel heeft. Dinsdag vertelde McConnell aan collega’s dat hij niet weet of hij het oproepen van getuigen tijdens het impeachmentproces tegen president Donald Trump kan blokkeren. Naar verwachting dienen de Democraten hiertoe vrijdag een motie in. Op woensdag waren de Republikeinen alweer optimistischer. „Ik denk, ik hoop dat we het vrijdag kunnen afronden”, zei een van de senatoren tegen journalisten.

De twijfel in de Republikeinse rangen is ontstaan na berichten over een boek dat pas over twee maanden verschijnt. Zondag berichtte The New York Times dat Trumps voormalige veiligheidsadviseur John Bolton in dat boek – preciezer: in het manuscript ervan dat in kringen in Washington circuleert – schrijft dat de president hem persoonlijk heeft gezegd dat hij de uitbetaling van steun aan Kiev afhankelijk stelde van Oekraïense hand-en-spandiensten bij onderzoek naar Trumps politieke rivalen in de Verenigde Staten.

De vorige regering heeft nog veel ergere dingen misdreven

Als het klopt dat de president dat heeft gezegd, ondergraaft dat zijn verdediging, die juist deze week in de Senaat is ontvouwd. In urenlange sessies op zaterdag, dinsdag en woensdag dienden juristen van de Republikeinen de aanklagende Democraten over de volle breedte van repliek.

Nee, stelden zij, president Trump heeft Oekraïne niet onder druk gezet hem te helpen bij zijn herverkiezingscampagne. De vorige regering heeft nog veel ergere dingen misdreven. Als Trump het wel zou hebben gedaan, dan was het nog geen misdraging die tot zijn aftreden zou mogen leiden. En trouwens, wat een schande dat de Democraten het in de grondwet verankerde instrument van impeachment gebruiken tegen Trump.

Dat laatste argument kwam, o ironie, uit de mond van Ken Starr, de man die als speciaal aanklager in de jaren negentig jarenlang onderzoek deed naar het seksleven van president Bill Clinton in het kader van een impeachmentprocedure.

Onverwachte bocht

De onthulling over Bolton heeft een onverwachte bocht gelegd in een traject dat tot dusver recht naar vrijspraak voor Trump leek te voeren. Dáár heeft Senaatsleider McConnell in elk geval wel nog steeds de stemmen voor. Het finale besluit over afzetting vergt een tweederdemeerderheid van de senatoren en de kans dat twintig Republikeinse senatoren oversteken naar de Democraten wordt verwaarloosbaar geacht.

Lees ook: Uitgelekte memoires van John Bolton verschaffen Democraten munitie in impeachment-proces

Maar de ontsteltenis over een mogelijke getuigenis van de oud-veiligheidsadviseur laat zien dat voor de Republikeinen meer op het spel staat dan uiteindelijke vrijspraak van hun president. Uit de wonderlijke voorstellen die verschillende Republikeinse senatoren deze week deden, blijkt hoezeer zij vrezen dat een verhoor onder ede, van een directe getuige, de zaak van de president zal schaden voor het oog van de natie.

Een senator uit Oklahoma suggereerde dat ze in plaats van Bolton persoonlijk op te roepen, ook achter gesloten deuren diens manuscript zouden kunnen lezen. Een andere senator riep Bolton op een persconferentie te geven. Alles om te voorkomen dat hij onder ede en verhoord door Democraten zou vertellen wat hij allemaal weet van de Oekraïne-affaire.

Waarheidsvinding doet voor de Republikeinen niet ter zake. Onbedoeld gaf jurist Jay Sekulow, leider van het verdedigingsteam van de president, het beste argument voor het horen van Bolton: „Een ongepubliceerd manuscript, waarvan verslaggevers misschien een notie hebben van wat er misschien in staat – noem je dat bewijs? Ik noem het ontoelaatbaar.”

Trump vond het ook ontoelaatbaar. Hij schimpte dat als hij naar zijn veiligheidsadviseur had geluisterd „we nu aan de Zesde Wereldoorlog toe zouden zijn” en waarschuwde dat het manuscript vol staat met vertrouwelijke informatie.

Woensdag dook een brief op van de Nationale Veiligheidsraad, waarin Boltons advocaat hierover een vermaning krijgt. „Sommige informatie is TOP SECRET”, schrijft een hoge ambtenaar, en daarvan „kan redelijkerwijs worden verwacht dat ze buitengewoon ernstige schade kan toebrengen aan de nationale veiligheid”.

Amerikanen blijven sterk verdeeld over (afzetten van) Trump

Bolton plots held van Democraten

Intussen beleeft de auteur zelf – de havik, de man met de snor uit de grimekist en zijn jarenlange kruistocht tegen Iran – een wonderlijke omkering aller waarden. Bolton wordt nu verstoten door mensen die hem jarenlang op handen droegen. Bij het Trump-gezinde Fox News werd hij doorgaans als „great American” geïntroduceerd. Nu noemt presentator Lou Dobbs hem een „instrument voor linkse radikalinski’s”.

Omgekeerd wordt hij ineens omarmd door Democraten die hem tot voor kort een gevaarlijke gek noemden. De eerste vraag die de Democraten woensdag stelden was: kan de Senaat redelijkerwijs een oordeel vellen in deze zaak zonder Bolton te horen?

Zie ook ons dossier over de Oekraïne-affaire van Trump

Enkele Republikeinse senatoren suggereerden de getuigenis van Bolton te ‘verhandelen’ voor die van Hunter Biden, zoon van Democratische presidentskandidaat Joe Biden. Diens aanstelling bij een Oekraïens gasbedrijf – in dezelfde tijd dat zijn vader als vicepresident verantwoordelijk was voor het Oekraïnebeleid van de VS – zou Trumps aandringen op een onderzoek naar de Bidens rechtvaardigen. Dinsdag ging de verdediging van Trump bijna twee uur lang in op de rol van de Bidens, die zij als corrupt voorstelden.

Senator Joni Ernst van Iowa vroeg zich daarna voor de camera’s bij het Capitool af of Democraten bij de eerste voorverkiezing, maandag in Iowa, nog wel op Biden zullen stemmen. Biden zag er het bewijs in dat de Republikeinen het impeachmentproces niet willen gebruiken om het gedrag van de president tegen het licht te houden, maar als campagnemateriaal: „Zij en Donald Trump zijn als de dood dat ik de Democratische kandidaat word.” Biden wordt er chagrijnig van. Hij viel al eens uit naar een kiezer die zijn zoon ter sprake bracht: „Je bent een godvergeten leugenaar!

Dinsdag schreef de bepaald onpartijdige krant Politico over een transactie waarbij de broer van Joe Biden voor een onverklaarbaar hoog bedrag een perceel op een Caraïbisch eiland verkocht aan een lobbyist die eerder in de staf van senator Biden had gewerkt. Diens campagnewoordvoerder wuifde het verhaal weg, maar het toont dat de maandenlange aandacht voor Oekraïne ook de schijnwerper heeft gezet op Biden. Zo kan een aanval op president Trump behoorlijk schadelijk worden voor Biden op weg naar de verkiezingen in november.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Het spannendste moment van de impeachment

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.