De ellende is nog niet voorbij voor Boeing

Jaarresultaten De cijfers van Boeing over 2019 zijn, zoals verwacht, dramatisch. De nasleep van twee crashes met de 737 MAX kost de vliegtuigbouwer miljarden. En de nieuwe topman begint niet best.

De 737 MAX mag sinds maart vorig jaar niet meer vliegen, de productie is gestaakt.
De 737 MAX mag sinds maart vorig jaar niet meer vliegen, de productie is gestaakt. Foto Elaine Thompson/AP

Te midden van alle malaise was er in januari een schaars lichtpuntje voor de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing. Afgelopen zaterdag voltooide het nieuwste model, de 777X, met succes de eerste testvlucht. Het enorme vliegtuig, met ruim 400 stoelen en vleugels die zo breed zijn dat de uiteinden omhoog kunnen scharnieren om op luchthavens te kunnen manoeuvreren, wordt volgend jaar in gebruik genomen. Volgens Boeing zijn er al 340 verkocht, met een catalogusprijs van 442 miljoen dollar per stuk. De 777X is 10 procent zuiniger en 10 procent goedkoper in gebruik dan de concurrentie, claimt Boeing.

Het is begrijpelijk dat het bedrijf een feestje probeerde te maken van deze mijlpaal voor het nieuwe model. Verder valt er niet zoveel te vieren. Nieuws over Boeing wordt immers al bijna een jaar gedomineerd door dat kleinere model, de 737 MAX. Ooit het succesnummer, na twee rampen met samen 346 slachtoffers het zwarte schaap. Sinds maart vorig jaar mag het toestel niet meer vliegen, de productie is gestaakt. Circa 400 vliegtuigen staan te wachten op levering aan klanten.

De doorstart wordt steeds uitgesteld. Herstel van de fataal gebleken software en goedkeuring door de toezichthouder vergen veel tijd. Op 21 januari maakte Boeing bekend terugkeer in de lucht pas te verwachten in juni of juli, maanden later dan de vorige aankondiging. En dan moeten piloten en passagiers nog worden overtuigd van de veiligheid. De 737 MAX is verantwoordelijk voor de grootste crisis in het bestaan van Boeing, opgericht in 1916.

Lees ook hoe topman Muilenburg zich verdedigde in het Amerikaanse Congres

Dramatische resultaten

Woensdag werden de financiële resultaten voor 2019 bekend. Zoals verwacht waren ze dramatisch. Voor het eerst sinds 1997 leed het bedrijf verlies: 636 miljoen dollar (578 miljoen euro). Boeing verwacht dat de totale kosten van de 737 MAX-crisis op 18,6 miljard dollar zullen uitkomen. Dat is bijna eenvijfde van de omzet van Boeing toen alles nog goed ging.

De MAX-crisis raakt niet alleen Boeing zelf. Honderden Amerikaanse toeleveranciers zien hun omzet dalen. Spirit AeroSystems, de grootste leverancier en maker van rompen en vleugels, haalt de helft van de omzet uit werk voor de 737 MAX. In januari kondigde het bedrijf uit Kansas aan 2.800 mensen te moeten ontslaan. Analisten verwachten dat het Amerikaanse bbp dit jaar in het eerste kwartaal een halve procentpunt lager uitvalt door de problemen bij Boeing. Voor 2020 als geheel rekent men op een daling van 0,1 procent.

Luchtvaartmaatschappijen zien plannen in duigen vallen. SouthWest, de grootste afnemer van de MAX, zou dit jaar 38 exemplaren ontvangen. Volgens de topman van SouthWest kost de stilstand zijn bedrijf 6 à 7 miljoen passagiers. Ryanair rekende op tien nieuwe vliegtuigen deze zomer, maar verwacht ze nu pas in september of oktober. Mogelijk leidt de vertraging tot ontslag van piloten en sluiting van standplaatsen, werd dinsdag bekend.

Dat is de economische schade. Januari begon voor Boeing met nieuwe reputatieschade. Ruim honderd pagina’s met interne memo’s en communicatie tussen testpiloten gaven een schokkend beeld van de bedrijfscultuur. Luchtvaartmaatschappijen werden beledigd, toezichthouders misleid, collega’s uitgescholden. Pijnlijk duidelijk werd hoe Boeing – met succes – probeerde te voorkomen dat piloten een simulatortraining moesten volgen om op de MAX te kunnen vliegen. Zonder die opleiding wordt een vliegtuig goedkoper en dus aantrekkelijker voor een maatschappij. Inmiddels erkent Boeing dat een simulatortraining bij het opnieuw in gebruik nemen van de MAX noodzakelijk is.

Loze beloftes

Halverwege de maand trad een nieuwe topman aan. Dave Calhoun vervangt de in december weggestuurde Dennis Muilenburg, de bestuursvoorzitter die de crisis niet kon bezweren. Muilenburg ergerde nabestaanden, autoriteiten en politici met loze beloftes over beterschap.

Calhoun (62) geldt als een harde bestuurder en heeft ervaring met lastige veranderingen binnen grote bedrijven. Zijn loopbaan is divers: eerder werkte hij bij technologieconcern GE, mediaconcern Nielsen, investeringsmaatschappij Blackstone en machinebouwer Caterpillar. Sinds 2009 maakt hij deel uit van de leiding van Boeing.

The Seattle Times, een krant die de grote werkgever in de regio kritisch volgt, maakte dit weekend in een redactioneel commentaar korte metten met Calhoun. Iemand die al tien jaar bij Boeing werkt, kan niet de radicale verandering brengen die Boeing nodig heeft, aldus de krant. „Calhoun noch de rest van het bestuur kan het zich permitteren om te negeren hoe dringend het bedrijf zijn waarden moet herstellen.”

De mediaberichten over Calhouns kennismaking met de pers, op 22 januari, zijn inderdaad weinig hoopvol. De nieuwe topman ontkent dat Boeing iets anders dan veiligheid voorop zou hebben gesteld bij de ontwikkeling van de MAX. Met de cultuur bij Boeing is niets mis, het probleem is het gebrek aan vertrouwen bij de werknemers. Opmerkelijk genoeg wijt Calhoun de twee rampen niet zozeer aan het automatische besturingssysteem MCAS, maar aan „onjuiste veronderstellingen” over de reactiesnelheid van piloten in noodsituaties. De aanname dat zij binnen vier seconden een fout van het systeem kunnen signaleren en herstellen, blijkt onjuist.

Daarom, zei Calhoun tegen de pers, begint de ontwikkeling van een nieuw middelgroot vliegtuig, waar Boeing mee bezig is, opnieuw. Traditioneel begint het ontwerpen met romp en motor. Volgens Calhoun is een les van de MAX-rampen om te beginnen met denken vanuit het besturingssysteem en de interactie tussen piloten en technologie.

Het idee om de 737 MAX te voorzien van een nieuwe naam, eerder gesuggereerd door president Trump als marketingtruc, bestempelde Calhoun als „sort of silly”, een beetje dom.