Opinie

Brexit mag Europese veiligheid niet bedreigen

Brexit De EU moet in de onderhandelingen met het VK niet alleen over handel praten, schrijft Rem Korteweg. Veiligheid is minstens zo belangrijk.

The Royal Mint in Engeland brengt een speciale Brexit-munt met een waarde van 50 pence in omloop.
The Royal Mint in Engeland brengt een speciale Brexit-munt met een waarde van 50 pence in omloop. Foto EPA

Precies 43 maanden na het Britse EU-referendum is het dan eindelijk zover. Vrijdag zal het Verenigd Koninkrijk formeel de Europese Unie verlaten. De Brexit-herdenkingsmunten zijn geslagen. De Union Flag zal worden gestreken in Brussel. En terwijl de klok in Londen aftelt naar elf uur, zal premier Boris Johnson verklaren dat Brexit een feit is, en dat het VK over kan gaan tot de orde van de dag.

Maar niets is minder waar. 31 januari 2020 betekent niet het einde van Brexit. Het is slechts een belangrijke tussenstap op weg naar nieuwe betrekkingen tussen het continent en het eiland. Want Brexit is een proces, geen moment of datum. Vanaf 1 februari begint de volgende fase en niets wijst erop dat het makkelijker zal worden dan de afgelopen periode. Een harde Brexit lijkt onafwendbaar.

Ruim twee jaar hing het spook van een No Deal boven de onderhandelingen. Als er geen uittredingsakkoord bereikt zou worden, zouden de Britten dan wel hun openstaande rekeningen betalen? Wat zou er gebeuren aan de Noord-Ierse grens? En hoe erg zou de handel in goederen en diensten verstoord worden?

Nu er een uittredingsakkoord ligt, lijkt een No Deal afgezworen. Inderdaad, de eerste twee zorgpunten zijn weggenomen. Maar over het derde is nog niets afgesproken. Het akkoord dat de EU met Boris Johnson bereikt heeft, regelt niets over de handelsbetrekkingen. Het geeft wel elf maanden de tijd om daarover verder te praten.

Lees ook Brexitblog: Het Europees Parlement neemt afscheid van het VK

Administratieve lasten

Die handelsbesprekingen worden uniek. Het is de eerste keer in de geschiedenis dat twee economieën met elkaar onderhandelen over hoe ze de wederzijdse handel moeilijker en kostbaarder kunnen maken. De Europese – en de Nederlandse – voorwaarde voor een akkoord is dat het VK zich houdt aan verschillende Europese milieu-, klimaat- en arbeidsrichtlijnen en Europese afspraken over staatssteun. Het doel is om zo het ‘gelijke speelveld’ in de interne markt te behouden. Maar de Britten willen juist de vrijheid hebben om af te wijken van Europese regelgeving. Waar is Brexit anders goed voor? Als reactie zal de EU duidelijk maken dat dit onvermijdelijk zal leiden tot administratieve lasten en extra controles of ten koste zal gaan van de toegang van Britse producten en diensten tot de Europese markt.

Complicerende factor is dat de Britten gelijktijdig handelsbesprekingen aan zullen gaan met andere landen, zoals de Verenigde Staten. Maar Europese en Amerikaanse standaarden verschillen dermate – bijvoorbeeld op het gebied van voedselveiligheid – dat een Brits akkoord met de VS een vergelijkbaar akkoord met de EU kan uitsluiten, en vice versa. En juist een akkoord met Washington wordt in Londen gezien als een van de winsten van Brexit.

Elf maanden is heel krap voor het vinden van creatieve oplossingen. Verlenging van deze periode is mogelijk, maar dat moet voor 1 juli duidelijk zijn. Boris Johnson heeft gezworen niet te zullen verlengen en nu hij een riante meerderheid in het Britse parlement heeft, gaat Brussel ervan uit dat hij zich aan zijn woord houdt. Volgens het uittredingsakkoord moeten voor 1 juli deelakkoorden zijn gesloten over de gegarandeerde toegang van Europese boten tot Britse visgronden en de financiële dienstverlening, voordat over andere sectoren gesproken kan worden. Er blijven dan nog een hoop onderwerpen liggen, waaronder herkomstregels, arbeidsmigratie, de uitvoering van douanecontroles in de Ierse Zee, de wederzijdse uitwisseling van data, en het opzetten van een geschillenmechanisme.

Geopolitiek

De handelsbesprekingen zijn complex en moeten onder hoge tijdsdruk plaatsvinden. Slechts een beperkt handelsakkoord met een hoop losse eindjes lijkt haalbaar voor het eind van het jaar. Maar ook dat is niet gegarandeerd. Wordt geen akkoord bereikt, dan handelen Europese en Britse bedrijven vanaf volgend jaar met elkaar volgens de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) met tariefmuren als gevolg. En dat terwijl een deel van de WTO is lamgelegd door het beleid van president Trump.

De handelsbesprekingen zijn lastig genoeg, maar er moeten ook afspraken worden gemaakt over de samenwerking op veiligheidsgebied: het gaat dan over politie- en justitiesamenwerking, maar ook over de Britse rol in het Europese buitenland- en veiligheidsbeleid. Eerder werd duidelijk dat veiligheid en handel niet helemaal van elkaar te scheiden zijn. Zo verwijten de Britten de EU een gebrek aan flexibiliteit rond het Galileo-satellietnavigatiesysteem. En Brussel reageerde getergd toen Londen aan het begin van het Brexit-proces zijn militaire rol in Europa leek te koppelen aan toegang tot de Europese markt. Dit risico ligt ook nu weer op loer.

Geopolitiek kan de EU het zich niet veroorloven om het Verenigd Koninkrijk van zich te vervreemden. Net zomin als de Britten zich kunnen onttrekken aan veiligheidsontwikkelingen op het Europese continent in het licht van de opkomst van China en de unilaterale koers van Trump. Maar goede afspraken over veiligheidssamenwerking kunnen wel onbedoeld het slachtoffer worden van de harde Brexit die er qua handel aan lijkt te komen.

Tot nu gaat de meeste aandacht uit naar de handelsdimensie van Brexit. Dat is niet verwonderlijk gegeven de omvang van de handelsbetrekkingen. Daar ligt ook de kracht en de ervaring van de Europese Commissie. Toch mag de veiligheidssamenwerking tussen de EU en het VK niet een ondergeschoven kindje zijn in deze volgende fase. De EU doet er goed aan om de onderhandelingen over de veiligheidssamenwerking gelijktijdig, maar los van de handelsbesprekingen, te voeren. Ursula von der Leyen heeft gezegd dat ze een „geopolitieke Commissie” wil leiden. Dat moet ze nu bewijzen met het VK. Een harde Brexit mag Europa geopolitiek niet nog kwetsbaarder maken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.