Analyse

‘Vredesplan’ voor eigen gewin

Israël-Palestina Trumps ‘deal van de eeuw’ spreekt van een tweestatenoplossing, maar lijkt een vrijbrief voor Israëlische annexaties.

Palestijnen in een vluchtelingenkamp in Nablus (Westelijke Jordaanoever) keken dinsdag naar de bekendmaking van het vredesplan op televisie.
Palestijnen in een vluchtelingenkamp in Nablus (Westelijke Jordaanoever) keken dinsdag naar de bekendmaking van het vredesplan op televisie. Foto Jaafar Ashtiyeh/AFP

Drie jaar is erop gewacht, en nu is hij er dan: de ‘ultieme deal’, het vredesplan voor Israël en Palestina van de Amerikaanse president Donald Trump en diens schoonzoon Jared Kushner. De Palestijnen wijzen het plan, zoals verwacht, scherp af. Netanyahu en diens rechtse coalitiepartners vatten het op als vrijbrief voor snelle annexatie van de Jordaanvallei. De publicatie is vooral goed voor de verzwakte Israëlische premier en voor Trump zelf.

Lees ook: Trumps ‘vredesplan’ is vooral gunstig voor Israël

De Palestijnse president Mahmoud Abbas gooit Trumps plan van vijftig pagina’s, plus dertig pagina’s eerder gepubliceerd economisch beleid, ongelezen in de prullenbak. Het bevat talloze elementen die voor de Palestijnen onverteerbaar zijn. Zo is er weliswaar sprake van een Palestijnse staat, maar Jeruzalem blijft de „ondeelbare hoofdstad” van Israël, de Jordaanvallei wordt volgens de door Trump gepresenteerde kaart geannexeerd, net als de meeste nederzettingen.

De zogenoemde Palestijnse staat komt er alleen onder veel voorwaarden en zal geen controle hebben over grenzen, noch een eigen leger. Ook het vluchtelingenprobleem wordt terzijde geschoven. Kortom: in grote lijnen volgt Trumps plan de agenda van rechts Israël, al voldoet het niet volledig aan hun wensen. Enkele kolonistenleiders klaagden meteen over de belofte van een Palestijnse staat – ook een staat-minus.

De Amerikaanse president behandelt de kwestie als een vastgoedtransactie. „Het doel is om het beleid van de VS ten opzichte van het Israëlisch-Palestijnse conflict te herdefiniëren”, schreven analisten Aaron David Miller en Robert Malley in 2018 al in The Atlantic, „door de focus te verleggen naar de materiële, economische zorgen van de Palestijnen terwijl hun politieke en nationale zorgen worden gebagatelliseerd.”

Daarom blijft Trump er ook vanuit gaan dat de Palestijnen de deal uiteindelijk accepteren, als ze maar gaan inzien dat er meer te winnen dan te verliezen valt. „Maar als we een oplossing hadden kunnen kopen, hadden we dat jaren geleden wel gedaan”, zegt Miller nu.

Palestijnen staan alleen

Sommigen vrezen een uitbarsting van geweld nu het vredesplan zoals verwacht weinig hoop bevat voor de Palestijnen. Een Hamas-woordvoerder voorspelde dinsdag dat het „de regio zal doen ontploffen”, in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever waren protesten. President Abbas kondigde aan de veiligheidssamenwerking met Israël op te schorten.

Het is echter de vraag of die oproepen tot verzet veel gehoor vinden. Op Palestijnse Facebookpagina’s wordt de spot gedreven met de ferme uitspraken van de Palestijnse regering, die gezien wordt als corrupt en schatplichtig aan het Israëlische gezag. Als het al tot geweld komt, kan dat wel eens buiten de controle vallen van het Palestijnse bestuur.

Het is niet de eerste keer dat het lot van de Palestijnen wordt besproken zonder hun betrokkenheid; ook voorafgaand aan de Oslo-akkoorden van 1993 waren er besprekingen tussen Israëliërs en Amerikanen. Wat sinds Oslo wél is veranderd, is de houding van Arabische landen. Trump dankte in zijn speech de ambassadeurs van Oman, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten voor hun hulp. De Palestijnen rekenen allang niet meer op de Golfstaten: op Twitter delen ze plaatjes met „verrader” rond van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman.

Met buurland Jordanië ligt dat anders: een groot deel van de inwoners is Palestijn, en Jordanië zit er ook niet op te wachten dat Israël de aangrenzende Jordaanvallei annexeert. Amman waarschuwde Israël meteen voor de „gevaarlijke gevolgen” van unilaterale stappen. Analisten vrezen dat Trumps plan het Jordaans-Israëlische vredesakkoord bedreigt, dat de laatste tijd al onder druk staat.

Het plan komt vooral ten gunste aan Trump en Netanyahu zelf. De publicatie werd meermalen uitgesteld, maar ook het nu gekozen moment is alles behalve neutraal. Dinsdag werd premier Benjamin Netanyahu formeel aangeklaagd in drie corruptiezaken, nadat hij eerder op de dag zijn verzoek om immuniteit aan het Israëlische parlement had ingetrokken. Trump zelf is in een afzettingsprocedure verwikkeld. Voor Netanyahu is Amerikaanse steun voor een akkoord waarbij vrijwel volledig aan de Israëlische wensen wordt voldaan, gunstig voor zijn uitgangspositie bij de komende verkiezingsronde in maart.

„We zullen samen geschiedenis schrijven”, zei Netanyahu voor vertrek naar Washington. Maar het plan is niet gemaakt voor vrede. Zolang er geen steun is van Arabische buurlanden, noch van de Palestijnen zelf, zal het plan eindigen waar de meeste eerdere vredesplannen eindigden: op de stapel mislukte initiatieven. Dan hebben Netanyahu en Trump hun moment van glorie al gehad.