Israël en VS staan juridisch alleen

Volkenrecht De Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied vormen al heel lang een steen des aanstoots. Ze zijn volgens de meeste juristen illegaal.

Een aankondiging van nieuwbouw in een Israëlische nederzetting op de Westelijke Jordaanoever.
Een aankondiging van nieuwbouw in een Israëlische nederzetting op de Westelijke Jordaanoever. Foto Ariel Schalit/AP

Al decennia wordt Israël bedolven onder kritiek van de wereldgemeenschap dat het het internationaal recht schendt bij zijn bezetting van de Palestijnse gebieden. Het kreeg de ene VN-resolutie na de andere aan de broek. Vooral de nederzettingen in Oost-Jeruzalem en op de Westelijke Jordaanoever vormen een steen des aanstoots. Het aantal nederzettingen is niettemin gegroeid tot zo’n 240, het aantal joodse kolonisten in bezet gebied tot 630.000. De steun van de VS is zeer welkom voor Israël, zeer onwelkom voor de Palestijnen.

De aanwijzing door Israël van Jeruzalem als zijn hoofdstad in 1980 hebben de meeste staten niet erkend. Zij menen dat daarover pas in een later stadium moet worden onderhandeld met de Palestijnen, die Oost-Jeruzalem als hún hoofdstad willen. In afwachting daarvan handhaven de meeste staten hun ambassades in Tel Aviv. Onder president Trump erkenden de VS echter eind 2017 Jeruzalem als Israëls hoofdstad. In mei 2018 werd de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem overgebracht.

De grote meerderheid van de internationaal juristen acht de vestiging van al die nederzettingen, zowel in Oost-Jeruzalem als op de Westelijke Jordaanoever, in strijd met de bepalingen uit de zogeheten Vierde Geneefse Conventie over burgers in bezet gebied. Artikel 49 daarvan luidt: „De bezettende mogendheid zal niet delen van haar eigen bevolking weghalen uit of overbrengen naar het gebied dat zij bezet.”

Trumps ‘deal van de eeuw’ spreekt van een tweestatenoplossing, maar lijkt een vrijbrief voor Israëlische annexaties. Lees daarover: ‘Vredesplan’ voor eigen gewin

Niet alleen heeft Israël volgens zijn critici wel degelijk een deel van zijn bevolking – de kolonisten – overgebracht naar de bezette gebieden, ook placht het soms groepen Palestijnen te deporteren. Aan die laatste praktijk kwam echter in 1994 een einde. Ook de wijze waarop de kolonisten zich van Palestijns land meester maken, kan volgens juristen niet door de beugel.

Israël betoogt echter dat de bouw van zulke nederzettingen onder Israëlisch recht mag, met name in Oost-Jeruzalem. Het wijst erop dat het bij de kolonisten ook (deels) gaat om Joden die ook al voor 1967 in de bezette gebieden woonden. In zeldzame gevallen ook ontruimt Israël nederzettingen die zonder instemming van de regering waren aangelegd, zelfs onder Netanyahu.

Netanyahu zinspeelde al eerder op annexatie van een deel van de nederzettingen in Palestijns gebied. Daarvoor krijgt hij nu Trumps steun. Een stap die volgens de rest van de internationale gemeenschap echter pertinent illegaal is.