‘We hebben niks te vieren’

Union Jack in Brussel Op ‘Brexit Day’, komende vrijdag, willen Brexiteers in Brussel de Britse vlag triomfantelijk neerhalen. Maar EU-protocol says no.

Vlagceremonie in 1997, toen het Verenigd Koninkrijk de kroonkolonie Hongkong overdroeg aan China. Een dergelijk moment gaat er vrijdag in Brussel niet komen.
Vlagceremonie in 1997, toen het Verenigd Koninkrijk de kroonkolonie Hongkong overdroeg aan China. Een dergelijk moment gaat er vrijdag in Brussel niet komen. Foto James Leynse/Corbis via Getty Images)

‘Niet aanraken!”, brult een beveiligingsagent. Bij de rij vlaggenmasten voor het Europees Parlement (EP) in Brussel is de verantwoordelijke agent dezer dagen extra alert. Zelfs onschuldig leunen tegen de mast met de Union Jack, de bijnaam van de vlag van het Verenigd Koninkrijk, vindt hij verdacht.

Twee weken geleden werden zijn collega’s van de beveiliging in die andere parlementaire zetel, in Straatsburg, onaangenaam verrast door een publiciteitsstunt van de Britse Europarlementariër Martin Daubney van de Brexit Party. Daubney griste op klaarlichte dag de Union Jack weg uit de rij met de andere 27 vlaggen van EU-landen. „Operatie bevrijd Jack!”, verdedigde de Brexiteer zijn diefstal. Hij gebruikt de vlag inmiddels als bedsprei in zijn huis in Londen.

Dat Daubney ongestraft blijft, zegt alles over het ongemak in Brussel over Brexit Day – een moment dat volgens EU-bronnen „maar beter zo ongemerkt mogelijk voorbij moet gaan.” Op 31 januari, vrijdag om middernacht (23.00 uur Britse tijd), verlaat het VK de Europese Unie. De Brexiteers onder de Britten willen er net als in Londen ook in Brussel een uitbundig evenement van maken. Met als hoogtepunt: het ceremonieel neerhalen van de Union Jack in het hart van de Europese wijk.

Maar de EU-instellingen willen er niks van weten. „Wij hebben tenslotte niets te vieren”, zegt een woordvoerder van het EP. Prominente Eurocommissarissen zoals Frans Timmermans hebben aanbiedingen voor media-optredens op 31 januari bewust afgeslagen. Klein en stil houden, is ook de richtlijn in het Europees Raadsgebouw. Daar werken twee mensen op de afdeling vlaggenprotocol. Een drukke baan, want bij elke Europese top of buitenlands bezoek moeten vlaggen worden gewassen, gestreken, gehesen en weer neergehaald. Ze kregen de afgelopen dagen talloze verzoeken van Britse media die een simulatie van het neerhalen van de Union Jack wilden filmen, om te kunnen gebruiken in de uitzendingen op vrijdag. Op het hoogste ambtelijke niveau in de Raad, het secretariaat-generaal, werd besloten de vlaggenkamer voor media af te sluiten.

Waar is ‘Brussel’ zo bang voor? „Een vlag is een zeer emotioneel iets, het symboliseert de verbintenis tussen mensen”, zegt vlaggenexpert Thijs van Leeuwen, verbonden aan de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde en het tijdschrift Vlag! De nervositeit in Brussel heeft volgens hem te maken met het verschil tussen het „neerhalen en strijken” van een vlag. „De ceremonie van neerhalen betekent: je trekt je terug. Strijken is: je geeft je over.” Bij beide ceremonies zíe je hetzelfde, maar omstanders kennen als het goed is de juiste context, zegt Van Leeuwen. „Maar kwaadwillige media kunnen dat beeld framen zoals ze willen.”

Hongkong-moment

Vooral Britten nemen de ceremonie „zeer serieus”, zegt de vlaggenexpert. „Neem bijvoorbeeld de ‘Sunset Lowering of the Union Jack’ in 1997, toen het VK de kroonkolonie Hongkong overdroeg aan China. Dat ging gepaard met tromgeroffel en zes militairen die de neergestreken vlag vervolgens netjes opvouwden.”

Maar de EU wil de Britten de ceremonie niet gunnen, vermoedt Brexit Party-Europarlementariër Nathan Gill. Zijn partij lobbyde in Brussel tevergeefs voor een ‘Lowering’. In de Britse krant The Guardian reageert Gill ontgoocheld. ‘Brexit Day’ is volgens hem bij uitstek „zo’n Hongkong-moment, een symbolisch moment waarop iedereen moet beseffen en accepteren dat we echt vertrekken.”

Gill en zijn geestverwanten moeten het doen met een „waardig en respectvol” laatste moment met David Sassoli, de voorzitter van het EP. Sassoli overhandigt de 73 vertrekkende Britse Europarlementariërs deze week een medaille – een traditie die geldt voor iedere Europarlementariër wiens Europese mandaat op zeker moment eindigt.

Maar wat gebeurt er met de Union Jack in de vlaggenmast bij de hoofdingang? Vanaf 1 februari worden de Union Jacks in en rond het EP „niet meer getoond”, aldus de EP-woordvoering. „Eén exemplaar gaat naar de museumcollectie in het Huis van de Europese Geschiedenis.” Dat de vlag uitgerekend daar wordt opgeborgen, valt slecht bij Brexiteers. Bij de opening van het museum in 2017 werd het in eurosceptische Britse kranten omschreven als ‘peperduur paleis van EU-propaganda, een house of horrors’. Om media-aandacht te vermijden wil het EP niet bekendmaken wanneer de vlag naar het museum gaat – naar verwachting „ergens na 31 januari”.

„Het is een goeie bestemming voor de vlag”, vindt Labour-Europarlementariër Richard Corbett, een uitgesproken tegenstander van de Brexit. Voor een laatste maal loopt hij deze week door de EP-wandelgangen. Om zijn nek draagt hij een gebreide shawl met de motieven van de Union Jack en de EU-vlag. „In het museum hangt Jack veilig, in afwachting van de hopelijke terugkeer van het VK in de EU.”

Vlaggenexpert Thijs van Leeuwen vindt het een „bizarre” vertoning. „Ik begrijp de woede onder Brexiteers heel goed. Of je nou vóór of tegen de Brexit bent: het ís een uniek en historisch moment. En dat laat Brussel dus in handen van anonieme, protocollaire ambtenaren die als dieven in de nacht de Union Jack weghalen.”