Wat doet Nederland als het nieuwe coronavirus hier opduikt?

In Nederland zijn nog geen besmettingen geconstateerd van het infectievirus, maar het kabinet neemt wel maatregelen voor het geval dat dit gebeurt.

Een veiligheidsmedewerker met mondkapje op een metrostation in Beijing, deze maandag. Foto Nicolas Asfouri/AFP
Een veiligheidsmedewerker met mondkapje op een metrostation in Beijing, deze maandag. Foto Nicolas Asfouri/AFP

Het dodental in China als gevolg van het nieuwe coronavirus is dinsdag opgelopen tot meer dan honderd. In Duitsland werd maandag een eerste besmetting geconstateerd, in Nederland is dat nog niet gebeurd, maar er worden wel maatregelen genomen. Vier vragen en antwoorden over de Nederlandse aanpak tot nu toe.

1Raadt het ministerie van Buitenlandse Zaken mensen af naar China te reizen?

Voor China geldt nog geen negatief reisadvies, maar het reisadvies werd maandagavond door het ministerie van Buitenlandse Zaken wel aangescherpt. Waar het ministerie de afgelopen dagen nog bijna heel China veilig vond om te reizen, geldt nu voor het hele land dat Nederlanders alert moeten zijn op ‘veiligheidsrisico’s’. Daarmee worden de gevolgen bedoeld van de verregaande maatregelen die de Chinese overheid al heeft genomen, zoals het afsluiten van steden. Voor de provincie Hubei, waar in hoofdstad Wuhan de uitbraak van het coronavirus begon, handhaaft het ministerie het advies om alleen voor „noodzakelijke reizen” heen te gaan. Reizen in de provincie is al vrijwel onmogelijk omdat de Chinese overheid daar zelf al een reisverbod heeft afgekondigd.

Het ministerie raadt Nederlanders die nog in Hubei zijn aan zoveel mogelijk binnen te blijven en contact op te nemen met de ambassade. Er is een groep van ongeveer twintig Nederlanders in Wuhan, met wie het ministerie in contact staat. Het ministerie onderzoekt de mogelijkheid deze Nederlanders op korte termijn uit Wuhan te evacueren. „Mensen hoeven niet weg, maar we willen ze de mogelijkheid bieden”, zegt een woordvoerder van Buitenlandse Zaken. Of de Nederlanders die eventueel terugkeren direct getest worden op het coronavirus is nog niet bekend. Landen als de Verenigde Staten en Frankrijk besloten eerder al hun burgers uit Hubei te evacueren.

2Heeft Nederland verder al verdere maatregelen genomen tegen het nieuwe coronavirus?

Ja, een aantal. Afgelopen vrijdag kwam het Outbreak Management Team (OMT) bijeen op het ministerie van Volksgezondheid. Deze groep deskundigen bekijkt „wat de actuele situatie is, wat we van het virus weten en wat dit betekent voor Nederland”, legt woordvoerder Harald Wychgel van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) uit, dat leiding geeft aan het OMT. Het advies van het OMT ging maandag naar minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD), die het direct overnam.

Eén van de maatregelen is dat het virus een meldplicht in de categorie A heeft gekregen. Dit betekent dat een arts het direct bij de GGD moet melden als een patiënt verdachte ziekteverschijnselen heeft die bij het coronavirus passen. In dit geval kan dat gaan om koorts of ademhalingsproblemen. De meldplicht is bedoeld om overheidsinstanties snel op een mogelijke besmetting te kunnen laten reageren.

Dat Nederland niet al eerder aanvullende maatregelen nam is volgens Wychgel logisch. „Wij hebben nog geen mensen met klachten hier.” Bovendien heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de uitbraak nog niet als een internationale ramp gekwalificeerd. „We doen wat je moet doen in dit soort situaties”, aldus Wychgel.

3Waarom nemen andere landen soms meer verregaande maatregelen?

Op het Londense vliegveld Heathrow is een speciale ruimte ingericht waar reizigers die terugkeren uit het Chinese risicogebied kunnen worden gescreend. Ook vliegvelden in Turkije en Rusland screenen reizigers al. Zo’n vorm van ‘entry screening’ heeft het OMT voor Nederland niet aanbevolen, voornamelijk omdat het niet erg effectief is, zegt Wychgel. „Tussen Schiphol en Wuhan gaan, in tegenstelling tot Heathrow en Wuhan, namelijk geen rechtstreekse vluchten.”

Bovendien is deze vorm van screening, waarmee de temperatuur van reizigers wordt gemeten om te bekijken of ze koorts hebben, niet erg effectief, zegt Wychgel. „Het is een disproportionele maatregel. Als je weet hoeveel mensen er iedere dag op Schiphol arriveren… Uit het verleden weten we bovendien dat je met deze screening vooral veel mensen met de griep of een verkoudheid opspoort.” Tijdens de SARS-uitbraak in 2002-2003 werd wel entry screening toegepast op Schiphol en leverde het testen van bijna 3 miljoen passagiers welgeteld geen enkel geval van SARS op.

Lees ook: Wat weten we over het Wuhan-coronavirus?

In Frankrijk krijgen reizigers die terugkeren uit China mondkapjes. Maar ook dit is volgens het OMT weinig zinvol, staat in een brief die minister Bruins aan de Tweede Kamer stuurde. Het dragen van mondkapjes heeft geen meerwaarde ten opzichte van „goede hoest- en handhygiëne en het bewaren van afstand ten opzichte van zieke mensen. Het uitdelen van mondkapjes heeft dan ook weinig nut”. Onder een goede hoesthygiëne verstaat het RIVM hoesten en niezen in je elleboog.

4Wat gebeurt er als in Nederland een patiënt met het virus opduikt?

Achter de schermen zijn volop voorbereidingen gaande voor het geval er in Nederland iemand met ziekteverschijnselen opduikt. In zo’n geval gaat er een protocol in werking waarbij de verdachte patiënt in ‘isolatieverpleging’ wordt gehouden. Dat betekent dat de patiënt thuis of in een ziekenhuis in een aparte kamer behandeld wordt waar niet zomaar iedereen naar binnen kan.

De arts vraagt vervolgens een test aan bij het RIVM en het Erasmus MC om vast te stellen of de patiënt daadwerkelijk met het coronavirus besmet is. Is dit het geval, dan start de GGD een zogenaamd ‘contactonderzoek’ om vast te stellen met wie de besmette patiënt contact heeft gehad. Deze mensen moeten hun gezondheid tijdens de incubatietijd van het virus vervolgens goed in de gaten houden.

Alle Nederlandse ziekenhuizen kunnen ‘isolatieverpleging’ bieden. Dat maakt de inzet van het Calamiteitenhospitaal in dit geval minder waarschijnlijk. Dit ziekenhuis in Utrecht kan binnen dertig minuten na een ramp worden geopend en kan gebruikt worden voor de behandeling van virussen die niet in elk ziekenhuis behandeld kunnen worden, zoals het geval was met ebola.

Dat Nederland in navolging van China uiteindelijk moet besluiten massabijeenkomsten af te gelasten of steden af te sluiten, is volgens het RIVM niet erg waarschijnlijk. Dit soort „grove en ingrijpende maatregelen blijkt vaak minder effectief om verspreiding tegen te gaan”, staat op de site van het RIVM.