Opinie

EU en Grieken lopen weg voor wanhoop van Lesbos

Vluchtelingen Voor de opvang van vluchtelingen op de Griekse eilanden is niemand politiek verantwoordelijk, ziet . Dus verandert er niets.
Een gezin kookt voedsel op een houtvuurtje in vluchtelingenkamp Moria op Lesbos
Een gezin kookt voedsel op een houtvuurtje in vluchtelingenkamp Moria op Lesbos Foto Aris Messinis/AFP

Duizenden inwoners van Lesbos demonstreerden vorige week tegen de uitpuilende vluchtelingenkampen (Veel mensen in Moria hebben luizen en schurft, 23/1). Het tekent de wanhoop op het Griekse eiland: inwoners en vluchtelingen worden door de politiek vergeten.

Hoe kon deze situatie ontstaan, vier jaar na het akkoord van de EU met Turkije over het verminderen van illegale immigratie naar Europa, de zogeheten Turkije-deal, opgetuigd na de vluchtelingencrisis in 2015? Na drie maanden veldwerk op Lesbos, in het najaar van 2018, weet ik het antwoord: het vluchtelingenbeleid op Lesbos is gedepolitiseerd; geen enkele autoriteit is concreet verantwoordelijk voor de opvang, waardoor niemand kan worden gehoord.

Kijk naar de intransparante samenwerking tussen de Griekse overheid en de EU, die twee miljard euro ter beschikking heeft gesteld voor de opvang van vluchtelingen. Toch zei een Griekse manager van kamp Moria op Lesbos in september 2018 tegen Artsen zonder Grenzen dat Griekenland „simpelweg het geld niet heeft” om de omstandigheden in het kamp te verbeteren. Ja, Griekenland heeft geleden (en lijdt) onder de bezuinigingen sinds de financiële crisis, maar de overheid misbruikt dit nu stelselmatig om zich vrij te pleiten van schuld voor de situatie op de eilanden.

Reportage Griekenland: Het kamp op Lesbos was nog nooit zó vol

Dubieuze rol

Maar ook Europa speelt een dubieuze rol: het heeft weinig gedaan om Athene te dwingen in actie te komen en de EU-fondsen in te zetten. Brussel heeft er immers weinig belang bij als de opvangomstandigheden daadwerkelijk zouden verbeteren. Brussel (en Athene) gelooft in de ‘aanzuigende werking’ van betere vluchtelingen kampen. Bovendien zou de druk stijgen op andere lidstaten om vluchtelingen van Griekenland over te nemen.

Op Lesbos, met name in kamp Moria, heeft de overheid veel aspecten van de opvang uitbesteed aan humanitaire instellingen. Maar doen zij het beter? Sommige grote en officiële organisaties als de UNHCR, maar vooral kleinere, vaak opgezet door West-Europese vrijwilligers, doen zich voor als idealistisch en tegen de status-quo. Maar in praktijk hebben ze veel macht én versterken ze de depolitisering.

Reportage Turkije: In Ayvalik is migratie de manier om snel rijk te worden

Tententekort

Neem EuroRelief, een evangelische Amerikaanse ngo, die de facto de complete infrastructuur van Moria runt, waaronder de distributie van tenten aan nieuw aangekomen vluchtelingen.

In de praktijk heeft EuroRelief vaak tekort aan tenten vanwege geldgebrek – de ngo krijgt geen EU-geld – waardoor vluchtelingen op kartonnen dozen slapen in de kou. Dit leidt tot doden.

Mochten vluchtelingen willen protesteren tegen de schending van hun rechten, dan is het niet duidelijk tot wie ze zich moeten wenden: EuroRelief, de Griekse overheid, of toch de EU? Omdat ze hun mensenrechtenschendingen zo niet kunnen aanvechten, blijven ze in stand.

Het is tijd voor politici in Europese lidstaten om aan moreel zelfonderzoek te doen. En daarna zouden ze met een plan moeten komen om de tienduizenden vluchtelingen die onterecht vastzitten op de Griekse eilanden Lesbos, Chios, Samos, Leros en Kos op een rechtvaardige manier over EU-lidstaten te verdelen. Anders zal de wanhopige situatie van dit moment nog jaren voortduren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.