De staatssecretarissen wacht de toeslagenaffaire en nóg een waslijst

Staatssecretarissen Alexandra van Huffelen en Hans Vijlbrief (beiden D66) moeten orde op zaken stellen bij de Belastingdienst. Van de toeslagenaffaire tot alle andere problemen.

Alexandra van Huffelen
Alexandra van Huffelen Foto’s Kick Smeets/Hollandse Hoogte, Remko de Waal/ANP

De twee nieuwe staatssecretarissen van Financiën, Alexandra van Huffelen en Hans Vijlbrief, doen er goed aan om voor hun beëdiging het verslag te lezen van het debat dat hun voorganger Menno Snel op 29 september 2019 met de Tweede Kamer voerde. Dat was een regulier overleg over de Belastingdienst en gaf naast de actuele ellende rond de kinderopvangtoeslag een inkijkje in alle ándere problemen waar de fiscus met zijn dertigduizend medewerkers zoal mee kampt.

Een greep: tekort aan goed gekwalificeerd personeel, nog altijd haperende ict-systemen, de noodzaak voor een andere cultuur onder medewerkers – met een betere sociale antenne richting belastingplichtigen en een veiliger werkomgeving om interne problemen te durven aankaarten.

Daarnaast spelen er specifieke organisatorische problemen: de gebrekkige werking en bereikbaarheid van de Belastingtelefoon en de vastgelopen inning van de erf- en schenkbelasting. Dat leidde al aan het begin van deze kabinetsperiode tot een strop van ruim 400 miljoen euro. In het najaar was de beloofde inhaalslag nog altijd niet gemaakt. Snel verzuchtte in het Kameroverleg: „Hoezeer ik ook zou wensen dat ik alle problemen morgen met een toverstokje zou kunnen oplossen, sommige dingen zullen gewoon langdurig van aard zijn.”

Het is nu aan de twee nieuwe D66-bewindspersonen om Snels al wat bijgestelde verbeterprogramma ‘Beheerst vernieuwen’ door te zetten. Daar is een waslijst aan nieuwe agendapunten bijgekomen. Zo heeft minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA), die de portefeuille van Snel sinds 18 december waarneemt, een reorganisatie van de top van de Belastingdienst aangekondigd. De fiscus wordt opgeknipt in drie beleidsterreinen, met elk een eigen directeur-generaal: Douane, Toeslagen en de overige (kern)taken van de Belastingdienst (inning) plus de opsporingsdienst FIOD.

Niemand wil huidige toeslagenstelsel nog

Van nieuwe fiscale wetgeving is het meeste beleid dat dit kabinet in het regeerakkoord heeft afgesproken inmiddels doorgevoerd (tweeschijvenstelsel in de inkomstenbelasting, verhoging van het lage btw-tarief) of afgeschoten (afschaffing van de dividendbelasting). Toch zullen de staatssecretarissen zich het hoofd moeten breken over nieuw fiscaal beleid.

Naast het bieden van een bevredigende oplossing voor gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire zal Van Huffelen de basis moeten leggen voor een nieuw systeem van inkomensondersteuning. In politiek Den Haag is niemand meer te vinden die het huidige toeslagenstelsel in stand wil houden. En Vijlbrief zal, net als zijn twee voorgangers, verder moeten nadenken over vereenvoudiging van het belastingstelsel.

Het zijn twee majeure en ingewikkelde taken die uiteindelijk op het bordje liggen van een volgend kabinet en daarmee voer voor de campagne voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen, over – in principe – veertien maanden.