Analyse

‘Fantastisch dat de pijn is benoemd’

Excuses Rutte Ook al zijn ze laat, de excuses van Rutte worden positief ontvangen. „Het is nooit te laat om excuses aan te bieden.”

Minister-president Mark Rutte legt een krans bij het Spiegelmonument Nooit meer Auschwitz tijdens de Nationale Holocaust Herdenking.
Minister-president Mark Rutte legt een krans bij het Spiegelmonument Nooit meer Auschwitz tijdens de Nationale Holocaust Herdenking. Foto Evert Elzinga / ANP

Zoni Weisz, vertegenwoordiger van de internationale Sinti- en Romagemeenschappen

‘De excuses van Rutte kwamen uit de hemel vallen. Ik was er bij toen hij ze uitsprak en er ging een golf door me heen. Of moet ik zeggen: het sloeg in als een bom.

Hoe is het mogelijk, dacht ik, dat de Nederlandse overheid 75 jaar na de bevrijding met excuses komt? Mijn vrouw zat naast me, ze kneep mijn hand bijna fijn. Ook zij was geraakt en verrast.

„Nederland werd in de oorlog door de Duitsers bezet, je kunt niet alles op de Nederlandse overheid afschuiven. Maar feit is wel dat razzia’s meestal door de Nederlandse politie werden uitgevoerd. Dat dát wordt erkend, geeft mij een heel goed gevoel. Rutte schreef historie.

„Kan het boek nu dicht? Nee. Maar excuses helpen wel bij de verwerking van iets dat je een leven lang met je meedraagt.”

Jacques Grishaver, voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité

‘Prachtig, het kwam erg onverwacht. Hoor ik het nu goed, dacht ik. Eindelijk wordt de rol van de regering in de oorlog rechtgezet. Na de oorlog waren er ineens een miljoen verzetshelden, maar bijna iedereen werkte eraan mee.

„De regering in ballingschap zei tijdens de oorlog dat het verstandig was om mee te werken met de bezetter. Ze hadden nooit medewerking mogen verlenen. Ik vind het echt fantastisch dat Rutte zijn excuses heeft aangeboden. Ik weet niet waarom hij het nu heeft gedaan. Misschien omdat het 75 jaar na de bevrijding is. Elk jaar is te laat, maar we moeten er positief naar kijken. Ik heb hem in ieder geval omhelsd en hem bedankt. Morgen zal ik het er met hem over hebben. Dan vliegen we, samen met de koning en de koningin, naar Polen voor de herdenking daar.”

Esther Voet, hoofdredacteur Nieuw Israëlietisch Weekblad (NIW)

‘Toen ik hoorde van de excuses van Rutte heb ik meteen een tweet uitgedaan. Voor mij was het nieuws. Onverwachts ook. Rutte heeft een duidelijk statement gemaakt. Overtuigend, niet omfloerst. En terecht, want hoe je het ook wendt of keert: veel Nederlanders waren discipelen van de nazi’s.

„In de jaren na de oorlog wisten we niet wat we nu weten. Pas recent besloot een aantal instanties verantwoordelijkheid te nemen. Zoals de Nederlandse Spoorwegen [die verdienden aan het transport van weggevoerde Joden, Roma en Sinti] en de gemeente Amsterdam [voor de erfpachtkwestie]. De regering sluit zich daar nu bij aan.

„Binnen de joodse gemeenschap wordt verschillend gedacht over de excuses. Sommigen zeggen: too little, too late. Ik zie het anders: beter laat dan nooit.”

Menno ten Brink, rabbijn Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam

‘Ik zat een paar meter bij Rutte vandaan toen hij excuses maakte. De woorden kwamen recht uit zijn hart, het heeft me zeer geraakt. Na afloop kwam hij naar me toe om me te omhelzen. Wat hij precies heeft gezegd houd ik voor me, hij was duidelijk geëmotioneerd. Ik heb hem bedankt voor zijn woorden. Ik vind het echt fantastisch dat hij dit gedaan heeft.

Sta niet te kijken als het bloed van je naasten stroomt, staat in de Tora. De Nederlandse overheid heeft actief meegeholpen aan het stromen van bloed. Als die had geweigerd mee te werken dan had de geschiedenis van joods Nederland er heel anders uitgezien. Van héél Nederland trouwens.

„Of de excuses niet te laat komen? Ik ben geen zwartkijker. Het is nooit te laat om oprechte excuses aan te bieden.”

Emile Schrijver, Directeur Joods Historisch Museum en het Nationaal Holocaust Museum

‘Ik ben vaak verbaasd over de levenslust van mensen die de Holocaust overleefden. Maar de pijn is er. En dat die nu benoemd wordt – met name het bijzondere karakter van het leed en de rol van de regering daarin – is van essentieel belang.

„Wáárom kan het niet een keer gezegd worden? Die vraag leeft al veel langer in de joodse gemeenschap. Nederland heeft lang nodig gehad om te erkennen dat de joodse ervaring in de Tweede

Wereldoorlog verschilt van die van andere Nederlanders. Er was geen belangstelling voor die ‘andere’ ervaring, noch voor het decimeren van de joodse gemeenschap. Het joodse trauma is daardoor vergroot.

„De excuses passen in een steeds groter wordend bewustzijn bij overheden dat ‘het nog niet helemaal goed was’. Rutte’s woordgebruik was kies. ”