Reportage

Salvini hoopt zondag de genadeslag uit te delen

Regionale verkiezingen De rechtse populist Matteo Salvini hoopt zondag in Italië ook het rode bolwerk Emilia-Romagna in te nemen. Dat was zijn partij Lega al gelukt in Ferrara. ‘De Lega luistert tenminste.’

Matteo Salvini, leider van de populistische partij Lega, luistert naar kiezers op een campagnebijeenkomst voor de regionale verkiezingen zondag in Emilia-Romagna. Die regio was decennia lang een bolwerk van links.
Matteo Salvini, leider van de populistische partij Lega, luistert naar kiezers op een campagnebijeenkomst voor de regionale verkiezingen zondag in Emilia-Romagna. Die regio was decennia lang een bolwerk van links. Foto REUTERS

„Weet u wat het verschil is? De Lega luistert tenminste naar de mensen. Dat was vroeger, toen links hier aan de macht was en dacht dat dat voor altijd was, heel anders.” Giancarla Righi is definitief overstag gegaan toen ze bij de gemeente van het kastje naar de muur was gestuurd om een evidente fout in een document gecorrigeerd te krijgen. Eén afspraak met het kantoor van de nieuwe Lega-burgemeester en het was geregeld.

„De Lega staat midden tussen de burgers”, zegt Righi, terwijl ze voor de regen schuilt onder een bogengalerij. „Dat zie je ook aan hoe Matteo Salvini zich gedraagt. Hij is één van ons.” En daarom, hoopt Righi, zal Salvini bij de regionale verkiezingen zondag in de regio Emilia-Romagna een politieke klap uitdelen die zelfs het kabinet in Rome kan doen wankelen.

Emilia-Romagna is een begrip. Het is een van productiefste regio’s van Italië, met veel bedrijven die leven van de export: machines voorop, maar ook metaal, tegels, textiel. Het leven is er goed, de werkloosheid onder de vijf procent (de helft van het nationale gemiddelde), de voorzieningen beter dan elders in het land. Een simpel voorbeeld: in het vlakke Ferrara, waarschijnlijk de Italiaanse stad met de meeste fietsen, zie je nauwelijks gaten in de weg.

Emergency Room

In de Tweede Wereldoorlog speelde het verzet tegen de Duitsers, die na 1943 bezetters waren geworden, een belangrijke rol, en na de oorlog was dit een onaantastbaar bolwerk van links. De grote communistische partij en haar opvolgers verzekerden zich hier met goed lokaal bestuur van een trouwe schare kiezers.

Maar voor links staan de letters ER van Emilia-Romagna nu ook voor Emergency Room, grappen commentatoren in de pers. Bij de Europese verkiezingen vorig jaar veranderde een groot deel van de regio, op de belangrijkste steden na, al van rood naar het blauw van de rechtse coalitie, die wordt gedomineerd door de Lega. Legaleider Matteo Salvini trekt al maandenlang onvermoeibaar door de regio. Hij ruikt aan de mosselen die vissers in de Podelta net hebben gevangen, zet bij een bezoek aan Ferrari een rood petje op, luistert naar de wensen van de producenten in het tegeldistrict, praat met boeren. Zijn boodschap: het wordt tijd voor iets anders hier, dat hoort bij democratie. En ook: we moeten wat doen aan al die immigranten, de meesten illegaal, die op straat rondhangen. Italianen eerst.

Lees ook hoe Salvini van alle politici de beste online-propagandamachine heeft.

Salvini is een haatzaaier, zegt Mario Lioce, een student die de vraag wat hij vindt van het nieuwe gemeentebestuur, beantwoordt met een kernachtig; „Klote.” „Ze brengen verdeeldheid, en het doet me pijn te merken hoe veel jongeren van mijn leeftijd zich laten beïnvloeden door het negatieve simplisme van de Lega.”

Lees ook: De sardientjes zingen tegen het populisme

Righi vindt dat een verkeerde karikatuur. „Ik zit in de sociale dienstverlening en heb veel met immigranten te maken. Salvini is niet tegen buitenlanders. Hij vindt alleen dat we het beter moeten regelen en niet zomaar iedereen moeten toelaten.” In één adem prijst ze de harde hand waarop het nieuwe gemeentebestuur van Ferrara de overlast van drugshandelende Nigeriaanse bendes in de omgeving van het station probeert aan te pakken.

Op een recente druilerige middag is in die omgeving, tien minuten lopen van de historische binnenstad met zijn fraaie paleizen en goed-voorziene winkels, niet veel te merken van die overlast. Wel zijn de huizen valer en de parkjes verwaarloosd. Hier en daar zie je mensen om onduidelijke redenen op de hoek van een straat om zich heen te kijken.

„De veiligheid hier is een enorm probleem”, zegt Guido Borri, medewerker van een elektronicabedrijf. Hij heeft een huis in deze wijk en heeft de huizenprijzen zien dalen door alle overlast. „Ze gaan elkaar hier regelmatig met kettingen te lijf.” Voor hem was en is de overlast die illegale immigranten hier geven hét probleem. „Het is goed dat ze hier eindelijk iets gaan doen. In het verleden werd je uitgemaakt voor racist als je praatte over de problemen in de wijk.”

Fascistisch verleden

„Links was hier een kaste geworden, ze bekommerden zich niet meer om de gewone mensen”, vindt Doris Boselli, schoonheidsspecialiste. „Rechts staat veel dichter bij het volk.” Een voorbeeld: veel gepensioneerden hebben een minimaal pensioen omdat ze vroeger als landarbeider hebben gewerkt, vaak zwart. „Die zien nu alle voorzieningen die worden getroffen voor migranten en voelen zich achtergesteld, want zij kregen steeds te horen dat er niets voor hen kon worden gedaan.”

Boselli is niet zo onder de indruk van mensen die praten over de mogelijkheid van een historisch keerpunt. „Het is helemaal niet zo dat Emilia-Romagna altijd links is geweest”, zegt ze. „Mussolini kwam hier vandaan. Er was veel en bruut fascistisch geweld in de jaren twintig. En lang niet iedereen zat in het verzet, mijn vader heeft in de oorlog nog in Afrika gevochten. We zijn gewoon van extreem-rechts naar extreem-links gegaan. En nu gaat de slinger hopelijk weer terug. Nou en?”

Bulldozer

Maar Sandro Colombini is ongerust. Hij werkte vroeger bij een bank en is nu met pensioen. „Je kunt wel voor verandering pleiten, maar vergeet niet dat dingen ook ten slechte kunnen veranderen.” Bijvoorbeeld: de vice-burgemeester die met een bulldozer een kamp van Roma wegvaagt. Of het verbale geweld tegen homoseksuelen. Of anders wel de vice-fractievoorzitter van de Lega die een lastig raadslid wil afkopen met een baantje als hostess op het toeristentreintje. Maar ik spreek geen Engels, was haar bezwaar in het afgeluisterde gesprek. „Dat weten alleen jij en ik.”

„Het intellectuele niveau van onze bestuurders is nul. Niveau lagere school”, zegt Colombini. Ook voor hem is het verzet in de oorlog nog steeds een actueel referentiepunt. „Als mensen die in het verzet hebben gezeten dit allemaal zouden zien, weet ik niet of ze achteraf hun strijd de moeite waard zouden vinden.”

Terugvechten

Salvini heeft zijn campagneteam de opdracht gegeven om het niet te hebben over de vraag of de regio goed is bestuurd of niet. Dat zou hij verliezen. Ondanks de kritiek vinden ook veel sympathisanten van de Lega dat eigenlijk wel. En de kandidaat-regiovoorzitter van de Lega, Lucia Borgonzoni, boezemt minder vertrouwen in. Ze haalde Bologna en Ferrara door elkaar. En tegenstanders herinneren graag aan haar uitspraak, toen ze in het vorige kabinet staatssecretaris voor cultuur was, dat ze jarenlang geen boek had gelezen – een verwijt dat sommige Lega-aanhangers als links-snobistisch afdoen.

Maar het gezicht van de campagne is niet Borgonzoni, maar Salvini, ook al is hij geen kandidaat. Vorig jaar zomer gokte hij en verloor. Hij lokte een kabinetscrisis uit in de hoop na nieuwe verkiezingen premier te kunnen worden, maar eindigde in de oppositie. Maar hij blijft de populairste politicus van het land en is aan het terugvechten, onvermoeibaar campagne voerend. Salvini won met zijn Lega als dominante partij in de rechtse coalitie ook een andere traditioneel rode regio, Umbrië. Inname van het rode bolwerk Emilia-Romagna zou enorme symbolische waarde hebben.

Nieuw elan door de sardientjes

Zijn tegenstanders zijn verdeeld. De Vijfsterrenbeweging, de grootste partij in het parlement en tot vorig jaar zomer coalitiepartner van de Lega, is aan het imploderen. Politieke onervarenheid en een onduidelijke koers eisen hun tol. In Rome regeren de Vijfsterren nu met de Democratische Partij, maar op regionaal niveau wilden ze zich niet committeren aan deze alliantie en hebben ze een eigen kandidaat – die, gezien de peilingen, geen enkele kans maakt. In een voorschot op het verwachte debâcle legde de 33-jarige politiek leider van de Vijfsterren, Luigi Di Maio, woensdag zijn functie neer.

Een relatieve meerderheid is in Emilia-Romagna genoeg om te winnen. Er komt geen tweede ronde en de grootste partij krijgt een zetelbonus. Een nieuwe zege voor Salvini leek twee maanden geleden nog een uitgemaakte zaak. Maar toen kwam in een razend tempo een partijloze maar links-leunende protestbeweging op, de sardientjes. Laten we niet zonder slag of stoot Salvini alle ruimte geven, is hun motto: de straat op om te laten zien met hoevelen we zijn.

Vraag is of zij met deze boodschap genoeg mensen naar het stembureau weten te krijgen om Salvini af te stoppen. De boodschap van de sardientjes is in de kern: ook als je niet tevreden bent over de Democratische Partij of andere partijen, wie tegen de populistische politiek van Salvini is moet zich nu laten horen. Want iedereen is het er over eens: als Salvini het rode bolwerk Emilia-Romagna weet in te nemen, is het alleen nog maar een kwestie van tijd voordat hij in Rome de baas wordt.