Opinie

Of het werk weer radicaal anders kan

Marike Stellinga

Hoe vaak kan je alle regels rond werk veranderen, en die dan direct weer achterhaald verklaren? Minister Wouter Koolmees (D66, Sociale Zaken) omarmde donderdag de scherpe analyse van de commissie-Borstlap als „juist”. Op de arbeidsmarkt groeit de kloof tussen kansarm en kansrijk, aldus de commissie én Koolmees.

Voor een groeiende groep is een vast contract een onbereikbare luxe: juist mensen met een laag inkomen die zekerheid wensen en nodig hebben. De oorzaak: het grote verschil in kosten, bescherming en rechten tussen flexwerkers en mensen met een vaste baan. Koolmees: „De commissie zegt terecht dat met dat systeem onze economische en sociale vooruitgang op langere termijn niet kan worden gewaarborgd.”

Oké, helder. Maar ook een beetje gek, want ‘dat systeem’ heeft Koolmees net zelf ingrijpend veranderd. Zijn Wet arbeidsmarkt in balans is op 1 januari ingegaan. Deze wet, van nog geen maand oud, heeft nota bene als doel de verschillen tussen mensen met een vast en een flexcontract te verkleinen. Zo wordt flex voor werkgevers duurder, en het ontslagrecht anders.

Je kan daar positief naar kijken, zoals Koolmees zelf: met die wet zet hij de eerste stappen in de richting van wat Borstlap bepleit. Maar je kan je ook een zucht bij burgers en ondernemers voorstellen. Moet alles alweer anders? In het vorige kabinet veranderde Lodewijk Asscher (PvdA) alle regels al. In dit kabinet doet Koolmees dat, deels de andere kant op. En de volgende minister van sociale zaken doet het opnieuw? Er is niks mis met voortschrijdend inzicht, maar dit is wel erg veranderlijk.

Tot zover de politieke geschiedschrijving. Nu de aanbevelingen van Borstlap. De commissie schreef een diepgravende en baanbrekende analyse. De economen en arbeidsjuristen in de commissie zetten een nieuwe visie neer op werk, en bepleiten forse ingrepen. Het vaste contract moet weer de norm worden. Mensen zijn werknemer, tenzij. Alleen zo kunnen sterk en zwak risico’s blijven delen. De wildgroei aan flexcontracten moet weggesnoeid. De mogelijkheid om mensen langdurig naast elkaar te laten werken op ongelijke arbeidsvoorwaarden (loon, ontslag) moet verdwijnen: een klap voor de grote Nederlandse uitzendsector.

Zzp’ers moeten belastingvoordelen inleveren, en zich verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Mensen met een vast contract moeten minder belasting betalen, en minder beschermd worden tegen (deeltijd-)ontslag. Iedereen krijgt een grote som leergeld mee. Ook voor de ‘kluseconomie’ geldt: je bent werknemer, tenzij. Als een platform als Uber of Deliveroo de werkzaamheden van mensen bepaalt, zijn ze werkgever. Dus taxichauffeurs bij Uber en de maaltijdbezorgers bij Deliveroo zijn geen zzp’ers, lichtte commissielid Johan Zwemmer mij toe.

Nou kan je denken: de voorstellen zijn zo vergaand, de allergische reacties bij vakbonden, bedrijfsclubs en zzp’ers zo groot, dat dit nooit ingevoerd wordt. Toch zie ik cruciale consensus opdoemen. Allereerst onder wetenschappers. Over de zegeningen van flexwerk hoor je bijna niemand meer, over de grote maatschappelijke en economische waarde van duurzame arbeidsrelaties juist wél. Ook bij politieke partijen zie je consensus ontstaan: het besef dat de arbeidsmarkt drastisch anders moet. Na de wetten van Asscher en Koolmees is duidelijk dat halfzacht niet werkt. Hier is een grote kwast nodig om het arbeidsrecht en de sociale zekerheid te hertekenen.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.