Opinie

Brexit helpt de grondbezitters

In Europa

Nog een paar dagen, en Boris Johnson kan eindelijk claimen: „We delivered Brexit.” Maar wat voor Brexit? Niemand weet hoe het Verenigd Koninkrijk er straks uitziet. Kruipt het tegen de EU aan, de grootste handelspartner? Of wil Johnson nauwe banden met de Verenigde Staten? Zijn geopolitieke koers bepaalt ook wat er binnenslands gebeurt – met de zorg, onderwijs, belastingen en sociale ongelijkheid.

Zoals velen in het VK en erbuiten had Guy Shrubsole, een onderzoeker bij de milieu-ngo Friends of the Earth, al deze vragen ook. Tot hij dacht: als ik wil weten wat „taking back control over our country” betekent, moet ik eerst weten van wie ons land eigenlijk is. Wie bezit het?

In Frankrijk of Nederland kun je dit opvragen. In het VK niet. Dat wist Shrubsole. In 1980 probeerde Kevin Cahill dezelfde vraag te beantwoorden. Dat kostte hem twintig jaar. Het kadaster is niet openbaar. Per hectare moet je betalen voor die informatie. Het land in kaart brengen kost dus een fortuin. Ook bleek dat er van eenvijfde van het land geen eigenaar geregistreerd was. Uiteindelijk toonde Cahill in 2001 in zijn baanbrekende boek Who Owns Britain dat 36.000 personen het halve land in bezit hebben – vaak al generaties. Dat zijn vooral aristocraten met uitgestrekte landgoederen. Overheidsinstellingen als Defensie en Staatsbosbeheer bezitten 17 procent, gewone huiseigenaars 5 procent. Per district bracht Cahill in kaart wie het meeste bezat. Bladzij na bladzij: één lange lijst van lords, graven en baronnen.

Cahill schreef dat grote landbezitters de meeste subsidie krijgen, de meeste commissariaten bij banken en openbare instellingen, en benoemingen in het Hogerhuis. Het parlement had daar weinig over te zeggen. „Een enorm web van controle over ’s lands financiën, via de stad, door dezelfde families die de House of Lords domineren en de meeste invloed hebben in de Conservatieve Partij, gaf landeigenaren zo’n nauwe band met, en greep op, de macht. Die macht maakte hun voorouders rijk en houdt ook hen rijk, in het nieuwe millennium.”

In Who Owns England, dat deze zomer verscheen, bevestigt Shrubsole dat dit nu, twintig jaar later, nog steeds zo is: aristocraten bezitten een derde van het land, ‘nieuwe rijken’ 17 procent, bedrijven 18 procent, de overheid 8,5 procent, gewone particulieren 5 procent, de kroon 1,4 en de kerk 0,5 procent; 17 procent is nog steeds niet geregistreerd, doordat aristocraten die land verkopen dat niet hoeven te registreren. Landhervormingen zoals in Ierland zijn er nooit geweest in het VK. Dit is waar Shrubsole voor pleit. Want „minder dan 1 procent van de bevolking bezit nu de helft van het land.”

De Brexit was niet het idee van de Conservatieve Partij. Het kwam destijds van UKIP: nieuwe rijken plus de gefrustreerde arbeidersklasse. Als UKIP de macht zou krijgen, was het voorbij met de heerschappij van landbezitters via de Conservatieve Partij. Omdat UKIP zo populair werd met de Brexit, moesten de Tories dit idee omarmen – om UKIP af te schudden. En recent rekenden ze met Labour af. Een zege voor het ‘extreme’ Labour van Corbyn zou de macht van landeigenaren ook hebben beknot. Daarom stemden veel Tories die tegen de Brexit waren, in december voor Boris Johnson met zijn leugens en clowneske gedrag. Alleen hij kon het behoud van de macht en hun way of life garanderen.

Nu UKIP en Labour zijn verslagen, kunnen de Tories matigen. Wees niet verbaasd als zij proberen dicht bij de EU te blijven. In een Amerikaans systeem van keihard kapitalisme en meritocratie kunnen zij hun macht niet consolideren. Veel Tories zijn geen revolutionairen, integendeel: ze hebben de revolutie juist voorkomen. Brexit was hun middel om veel dingen bij het oude te houden.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.