Waar je op moet letten bij scheiden

Drie financiële adviezen Na de vakantie piekt het aantal echtscheidingen. Vooral 55-plussers gaan vaker uiteen, en die zijn financieel kwetsbaar. Drie tips om de schade van scheiden te beperken.

Illustratie Jet Peters

De kerstdagen zijn voorbij, dus regent het weer telefoontjes en e-mails bij advocaten, mediators en andere deskundigen die scheidende mensen bijstaan. „Een paar weken op elkaars lip zitten is een prima relatietest”, zegt financieel planner en mediator Rik Smit. En die doorstaan lang niet alle stellen.

Januari is voor mensen zoals Smit daarom steevast een drukke periode, enkel overtroffen door de maand na de zomervakantie. Want „in een klein tentje drie weken kamperen in regenachtig Nederland is natuurlijk de ultieme test.”

Ditmaal begon de grote drukte zelfs al vóór het nieuwe jaar, vertelt Rob van Coolwijk, scheidingsadvocaat en mediator bij SCG Advocaten in Eindhoven. Maar dat had een prozaïsche reden: vanaf 1 januari gelden nieuwe regels voor de duur van partneralimentatie. Van maximaal twaalf jaar is die nu teruggebracht tot hooguit vijf.

De nieuwe regels leverden de afgelopen maanden het nodige getouwtrek op tussen degenen die de scheiding per se vóór het nieuwe jaar wilden indienen (de alimentatie-ontvangers) en de betalers, die het proces juist probeerden te vertragen. Maar dat is nog maar één van de vele onderwerpen waarover twee exen ruzie kunnen maken.

Een extra complicerende factor is dat steeds meer mensen ouder zijn als ze uit elkaar gaan. De groep scheiders van boven de 55 jaar verdubbelde de afgelopen twintig jaar. Vijftigplussers vormen inmiddels meer dan een kwart van alle scheidende stellen, berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek onlangs.

Velen van hen zijn babyboomers, die het financieel goed voor elkaar hebben, aldus Van Coolwijk. „Dat maakt de scheiding ingewikkelder: er valt meer te verdelen.” Zoiets is nog lastiger als een van de twee ondernemer is. „Het is een ongelukkig moment om relatief kort voor je pensioen met je ex af te moeten rekenen”, legt hij uit.

De tijd ontbreekt dan bijvoorbeeld om nog decennia lang pensioen op te bouwen. En als een echtpaar in gemeenschap van goederen getrouwd is, is er veel geld nodig om de ex-partner uit te kopen. Van Coolwijk: „Als je dan ondernemer bent, en nog niet toe aan het verkopen van je bedrijf, dan is er vaak onvoldoende cash om de ex uit te kopen.”

Vroege veertigers die scheiden, ook een grote groep, lopen weer tegen heel andere problemen op, omdat zij vaak kleine kinderen hebben. Probeer in de Randstad maar eens twee huizen te kopen met de opbrengst van één koophuis, die groot genoeg zijn om ook de kinderen te herbergen.

Het is een hele puzzel om de zaken rond (koop)huis en hypotheekrenteaftrek goed én correct te regelen. Van de mensen die scheiden botst 40 procent erna bijvoorbeeld met de Belastingdienst, omdat hun aangifte niet klopt. Zij lopen daardoor bijvoorbeeld renteaftrek mis, waarop met het toch al krappere budget wel gerekend was. En ruim 40 procent van de in de afgelopen drie jaar gescheiden mensen heeft nu spijt van de afspraken die zij met hun ex over de financiën maakten, zo bleek afgelopen voorjaar uit onderzoek van de Vereniging van familierechtadvocaten en scheidingsmediators (vFas).

Drie veel voorkomende problemen en tips om de financiële schade te beperken.

Lees ook: Op je 26ste gaan je ouders uit elkaar: ‘Kom je nu mee, denk ik dan’

1 Huis & hypotheek

Wie van de twee heeft recht op de renteaftrek van de gezamenlijke hypotheek? Dat is een klassieke vraag.

In de eerste periode, waarin de scheiding nog niet officieel geregeld is, maar één van tweeën het pand al wél verlaten heeft, gaat het vaak mis. Het lijkt logisch dat de achterblijver vanaf dat moment de hele hypotheek betaalt, omdat die nog in het huis woont. Maar maak niet de fout te denken dat hij of zij die kosten dan volledig mag aftrekken bij de belastingaangifte.

Stel: je bent samen eigenaar van het huis, zoals op de eigendomsakte staat die ooit bij de notaris is getekend. Gevolg is dan dat ieder van de fiscus precies de helft van de renteaftrek krijgt, of je nu wel of niet samen de hypotheek betaalt. Zo lang het huis op beider naam staat, mag de ‘blijver’ de betaalde rente dus slechts voor 50 procent aftrekken.

Kun je in zo’n geval echt geen volledige aftrek krijgen? Jawel, maar dan is een omweg nodig, totdat degene die uit huis ging mede-eigenaar af is. Van de fiscus mag je je partner in staat stellen om zijn of haar helft van de rente te betalen. Maar als je vanaf het moment dat je apart woont een bijdrage aan de blijver betaalt, dien je dat wel te definiëren als ‘alimentatie in natura’.

Maar let op: harde voorwaarde is dat een ex-stel deze onderlinge afspraak op papier zet, waarschuwt advocaat Van Coolwijk. „Daar hoef je niet voor naar de notaris, een door beiden ondertekende overeenkomst is voldoende.” Dit bevestigde de Hoge Raad ruim een jaar geleden nog in een cassatiezaak. Het huis moet verder ook binnen twee jaar nadat iemand vertrokken is, op naam van de ander worden gezet.

Pas ook op voor deze instinker: heb je een aflossingsvrije hypotheek bij een van de grootbanken, zoals twee miljoen andere Nederlanders? Dan ben je verplicht om over te stappen op een annuïtaire of lineaire hypotheek waarbij je wél aflost, op het moment dat je de hypotheek overzet. Goede kans dat je daardoor meer geld kwijt bent aan de hypotheek. En dus minder alimentatie kan betalen. Tenzij je tijden niet naar de hypotheek had omgekeken en nog een ouderwets hoge rente betaalde.

2 Alimentatie

Over de kinderalimentatie hebben scheidende stellen minder vaak herrie dan vroeger, volgens Van Coolwijk. Dat komt door de nieuwe regels die vanaf 2013 gelden om de alimentatie te berekenen. „De hoogte is voorspelbaarder, waardoor het aantal procedures is afgenomen.”

Over de alimentatie voor de ex-partner ontstaat nog wél vaak onenigheid. Scheidingsadvocaten zien vaak ongetrouwde stellen die financieel niks geregeld hebben en geen samenlevingscontract hebben. Ga je dan uit elkaar, dan heeft de partner – anders dan een eventueel kind – geen recht op alimentatie. Die is dan dus afhankelijk van de goede wil van zijn of haar ex.

En als een alimentatieplicht ontbreekt, heeft iemand die tóch betaalt géén recht op aftrek van de partneralimentatie voor de inkomstenbelasting. Dat staat in De betere grijze scheiding – uit elkaar na je vijftigste, het boek dat mediator Rik Smit schreef met familierechtadvocaat en mediator Wills Langedijk. Daarin staan veel praktische tips, specifiek voor vijftigplussers.

Een ander veel voorkomend probleem ontstaat als een ex de eerste tijd de huur van het nieuwe huis van zijn voormalige geliefde betaalt, om de overgang te vergemakkelijken. Op zich vriendelijk, maar bedenk dat de fiscus dit als alimentatie kan beschouwen. Daarover moet de ontvanger dan dus belasting betalen. En daar was waarschijnlijk niet op gerekend.

Kun je dit probleem voorkomen? Jazeker, door duidelijk te maken in het scheidingsconvenant dat je samen opstelt, dat jullie nu op twee verschillende adressen wonen en dat het overgemaakte geld een bijdrage is voor de kosten van de huishouding – zoals dat heet. Of laat de betalende partij er een schenking van maken.

Zorg wel dat die aan de fiscale spelregels voldoet en betaal er keurig schenkbelasting over. Zet ook in het scheidingsconvenant dat dit een schenking was, om verwarring bij de fiscus te voorkomen.

Tip: schenk op het moment dat je nog elkaars fiscale partner bent. Dan betaal je maar 10 procent schenkbelasting bij bedragen boven de (vrijgestelde) 2.208 euro. Daarna wordt dat 30 procent. Helemaal geen belasting hoeft de schenker te betalen wanneer diens gift van maximaal 100.000 euro is bedoeld als bijdrage voor het nieuwe huis van zijn ex. Dat kan alleen als diegene jonger is dan veertig.

3 Het bedrijf verdelen

Ben je getrouwd in gemeenschap van goederen met een ondernemer die een bv heeft? Dan wacht je een pittige klus als je gaat scheiden. De partner heeft namelijk recht op de helft van de waarde van het bedrijf van zijn of haar ex. De ondernemer in kwestie moet zijn ex dan dus uitkopen.

Word het maar eens over wat het bedrijf waard is. Tip van Rik Smit: zet naast de huisaccountant van de ondernemer een onafhankelijke partij in, zoals een taxateur die gespecialiseerd is in de bedrijfstak van de ondernemer. Zo’n business valuator vind je via het Nederlands Instituut voor Register Valuators (NiVR).

Laat je advocaat of mediator ook speuren naar de pensioenaanspraken voor de partner, waarschuwt Smit. „Veel ondernemers hebben hun pensioen in 2017 afgekocht en hebben wazige afspraken over het partnerpensioen gemaakt, met onduidelijke rekenmethodes.”

Klein alarm: ook wie wél onder huwelijkse voorwaarden trouwde, maar niet jaarlijks de bedrijfswinst verrekende, is de klos. In dat geval heeft de partner vaak óók recht op de helft van de bedrijfswaarde.

Steggel overigens niet te lang over de bedrijfswaarde. De fiscus klopt namelijk binnen twee jaar nadat de scheiding is ingediend aan bij de verkopende partij – de niet-ondernemende ex dus. Die krijgt een aanslag van 26,25 procent voor zijn of haar kiezen, of het geld nou op zijn bankrekening staat of niet. En als er nog geen bedrijfstaxatie is, bepaalt de Belastingdienst zelf de waarde wel.

Correctie (29-01-2020): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de belastingvrijstelling op een schenking 5.515 euro bedraagt. Dat is alleen tussen ouders en kinderen. Fiscale partners hebben een vrijstelling van 2.208 euro.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.