Recensie

Recensie Boeken

Ook Japan had een Klein Duimpje – en hij heet Issun Boshi

Kinderboek Zonder zevenmijlslaarzen, maar met een rijstkommetje en een naald, heeft de Japanse versie van Klein Duimpje nu ook Nederland bereikt. De illustraties voorzien het sprookje Issun Boshi van een intense gloed.

Illustratie uit besproken boek.

Wie Klein Duimpje zegt, zegt kiezelstenen, broodkruimels en zevenmijlslaarzen. Maar het jongetje ter grootte van een duim, dat met zijn broertjes uit de klauwen van een reusachtige menseneter weet te ontsnappen, speelt in meer sprookjes de hoofdrol dan alleen in het hier overbekende, door de Fransman Charles Perrault opgetekende ‘Klein Duimpje en de reus’ (Sprookjes van moeder de gans, 1697). In ‘Duimendik’ en ‘Duimpje op reis’ van de gebroeders Grimm bijvoorbeeld, waarin de reus schittert door afwezigheid en Klein Duimpje niet door zijn ouders uit huis wordt gezet, maar uit zichzelf eropuit trekt (en in een koeienmaag belandt). Misschien dat sprookjesliefhebbers de Grimm-versies nog wel kennen.

Maar wie weet dat de duimlange jongen ook in Japan een roemruchte sprookjesfiguur is? Issun Boshi heet hij daar. Recent is hij – net als zijn Nederlandse neefje – via Frankrijk naar ons land gereisd. Zonder zevenmijlslaarzen, maar wel gewapend met een rijstkommetje en naald.

Dwergenstatus

Het traditionele Japanse sprookje zoals herverteld door Icinori – de werknaam van het Franse ontwerpduo Mayumi Otero en Raphael Urwiller –, is welbeschouwd een kruising tussen Perrault en Grimm. Issun Boshi; de jongen die zo klein was als een kinderduim begint net als ‘Duimedik’ met een boerenechtpaar dat eindelijk hun kinderwens in vervulling ziet gaan. Het jongetje is minuscuul, toch houden zijn ouders zielsveel van hem. Op zijn vijftiende vindt hij het, ondanks zijn dwergenstatus, tijd ‘een toekomst te zoeken die bij hem past’. Zijn moeder geeft hem een rijstkommetje dat hij op zijn hoofd zet. Van zijn vader krijgt hij, zoals in ‘Duimpje op reis’, een naald die hij in zijn riem steekt. Zijn zoektocht voert hem naar een stad waar een edelman hem voor zijn beeldschone dochter koopt. Wanneer ze op een dag gaan wandelen, duikt ineens een oni op. Het reuzenmonster schaakt het meisje en slokt Issun Boshi op.

Dat allerlei sprookjes niet alleen van ons, maar van alle plaatsen en tijden zijn, en we meer met elkaar delen dan we soms denken, blijft een fascinerend gegeven dat niet vaak genoeg kan worden opgemerkt. Daarbij laat de aangenaam pretentieloze tekst zich goed voorlezen, knap aanhakend bij de orale verteltraditie van het genre.

Majestueus landschap

Maar wat Issun Boshi onweerstaanbaar maakt, zijn de betoverende, fraai gestileerde illustraties die een mystieke oosterse sfeer ademen. Ze vertellen – gepast en uitgebalanceerd – een eigen meeslepend verhaal bij de tekst. De sprekende tinten in geel, oranje en blauwgroen voorzien het sprookje van een intense gloed en geven het een heel eigen karakter en dynamiek. De close-ups van Issun Boshi’s ouders en later het huiveringwekkende oranje oni-gezicht tussen de dicht opeenstaande blauwgroene boomstammen, brengen de gebeurtenissen werkelijk dichtbij. Terwijl de sterke dieptewerking in de gravure-achtige majestueuze landschapsprenten juist ruimte suggereert: het doet je verlangen voorbij de horizon te kijken en benadrukt hoe groot de wereld wel niet is waarin de kleine kloeke held zijn weg moet zien te vinden.

Die gaat over hoge bergen en door diepe dalen. In zijn rijstkom slingert Issun Boshi wild stromende rivieren af, waarbij hij zijn naald onder het klassieke sprookjesmotto ‘wie-niet-sterk-is-moet-slim-zijn’ wisselend als roer en polsstok gebruikt. Sterk is het visuele contrast tussen de weidsheid van de natuur en het gekrioel van de bedrijvige stad waar hij uiteindelijk aankomt. En mooi expressief zijn de dramatische, soms licht surrealistische scènes, zoals die waarin Issun Boshi diep in de maag van de oni zit.

Wie wil weten of hij gered wordt, moet dit fraaie prentenboek maar lezen. Maar dat net als de zevenmijlslaarzen voor ‘onze’ Klein Duimpje, die rijstkom en naald voor Issun Boshi van levensbelang zijn, zal niet verrassen.