De vijf vrouwen die sinds deze week op een onderzeeboot varen poseren op de basis van de Koninklijke Marine in Den Helder. Myrthe staat in het midden, Marieke zit rechtsonder.

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Interview

Myrthe en Marieke nu ‘one of the crew’

Gemengde bemanningen Het laatste mannenbastion van de marine is gevallen: vanaf nu varen ook vrouwen op de onderzeeboot. „Ik wilde avontuur.”

Myrthe (24) en Marieke (21) – geen achternaam, omwille van hun privacy – zijn nog steeds wat beduusd door de overweldigende media-aandacht voor wat ze zelf de gewoonste zaak van de wereld vinden, namelijk vrouwen aan boord van een onderzeeboot.

„Dit is anno 2020 blijkbaar hot en happening”, zegt Myrthe, luitenant ter zee 2de klasse. Matroos Marieke vult aan: „Ik ben heel erg verbaasd dat er zoveel aandacht is voor wat ik zelf normaal vind”.

De Koninklijke Marine maakte woensdag bekend dat vrouwen met onmiddellijke ingang worden toegelaten tot het laatste mannenbastion van de krijgsmacht, de onderzeedienst. Een proef met zes vrouwen in een onderzeeboot – onder wie Myrthe en Marieke – heeft volgens de marine laten zien dat wekenlang in een kleine, afgesloten ruimte onder water varen met een gemengde bemanning prima kan verlopen.

Er waren aan boord van de onderzeeboot geen aparte leefruimten of sanitaire voorzieningen voor vrouwen, wel waren er een paar kleine aanpassingen in de inrichting en omgangsregels.

Een van die aanpassingen is bijvoorbeeld de deur die is aangebracht bij de douchecel, zodat de gebruiker daarvan wat meer privacy heeft. „Dat was een aanpassing die de mannen aan boord ook prettig vonden”, zegt Marieke. „In de gedragsregels staat bijvoorbeeld dat je altijd minimaal een boxershort en een T-shirt draagt als je rondloopt aan boord.” Deze regel geldt ook aan boord van schepen die ‘boven water’ varen, zegt Marieke, die daarop ook voer. „Maar daar is dit zo ingeburgerd dat die niet speciaal meer wordt genoemd.”

Integreren in open ruimte

Lange tijd heerste het idee dat mannen en vrouwen aparte kamers nodig hebben om langdurig samen te kunnen optrekken in een kleine ruimte. Een Canadees-Australische studie heeft echter laten zien dat aparte ruimten ertoe leiden dat vrouwen juist moeilijker integreren in het team. Dat verloopt veel beter als mannen en vrouwen in gemeenschappelijke ruimten opereren, zo leert een recente evaluatie van dit one of the crew- concept in veel NAVO-landen.

De Nederlandse proef bevestigt het beeld van de studie, zegt de marine. Dat is ook de ervaring van Myrthe en Marieke, die zeggen dat ze zich „snel geaccepteerd” voelden door de mannen aan boord. Het bevestigt ook hun idee dat het zo hoort. Marieke: „Dat mannen en vrouwen hier heel lang niet samen het werk deden, was een tikje ouderwets.”

Voor beide vrouwen is de toelating ook de vervulling van een droom. Matroos Marieke, die werkt als kok, heeft meer dan een jaar boven water gevaren: „Ik heb altijd gezegd: als ik de kans krijg, ga ik proberen op de onderzeeboot te komen.”

Luitenant Myrthe, die verantwoordelijk is voor het onderhoud, heeft na haar opleiding luchtvaarttechniek nadrukkelijk gekozen voor de marine: „Want ik wilde avontuur. Daarom wilde ik ook bij de onderzeedienst.”

Beiden meldden zich dan ook meteen aan voor de proef, en kregen een extra test om te zien of hun lichaam snel genoeg zuurstof kan opnemen. Zuurstof kan onder bepaalde omstandigheden schaars zijn aan boord van een onderzeeboot. Beiden waren bij de toelatingskeuringen al uitgebreid fysiek en psychologisch getest.

Mentaal zwaar

Myrthe: „Fysiek is het werk aan boord van de onderzeeboot niet zo zwaar, maar het kan mentaal behoorlijk zwaar zijn.”

De opvarenden leven gedurende weken – soms maanden – samen in een kleine ruimte. Marieke: „En voor mijn eerste reis was ik een beetje zenuwachtig: of ik niet toch claustrofobisch zou zijn. Maar dat was niet zo. Ik vond het vooral heel leuk.”

Tijdens een reis wordt Marieke elke ochtend om half vijf gewekt. Dan gaat ze het ontbijt bereiden voor de bemanning. Na het ontbijt kookt ze de warme maaltijd voor de lunch; een keer per week een Indische rijsttafel, beter bekend als de ‘blauwe hap’.

Na de lunch maakt ze de snacks, vleeswaren en salades klaar voor het avondmaal. „Tot nu waren de reizen zo kort dat we in de havens verse ingrediënten konden inslaan”, vertelt Marieke. Ze heeft ook een paramedische opleiding, zodat ze bij noodgevallen de arts kan assisteren.

Myrthe draait tijdens een reis een schema van zes uur op zes uur af. Ze wordt ’s avonds om half 12 gewekt, zodat ze haar dienst om middernacht kan beginnen. „Met het hele team bewaak je het platform [de onderzeeboot], doe je het onderhoud en los je de storingen op.”

Dan worden bijvoorbeeld dieselmotoren gestart als de batterijen leeg raken, en er wordt geoefend met het afvuren van torpedo’s. Myrthe: „Als we onder water gaan, berekenen we hoeveel ballastwater we daarvoor moeten opnemen.”

Maandag gaan Myrthe en Marieke weer op reis met de onderzeeboot. Ze zijn nu in Den Helder al druk met de voorbereidingen. Myrthe: „De laatste storingen worden verholpen en we zijn een brandstofplanning aan het maken.”

Marieke: „Ik ben al eten aan het inslaan. Er komen hele pallets met voeding aan boord. Het is nog een hele klus om die spullen naar elkaar over te gooien en dan weg te stouwen in zo’n krappe onderzeeboot. Het is net alsof je Tetris speelt.”