Fuif op marineschip was voor niks

Zeeland Zeeuwen zijn boos nu het erop lijkt dat een marinierskazerne niet naar Vlissingen gaat. „Ik heb er echt, echt verdriet van.”

Ter gelegenheid van het toenmalige besluit dat de mariniers naar Vlissingen zouden verhuizen, landden in 2013 mariniers op het strand van Vlissingen.
Ter gelegenheid van het toenmalige besluit dat de mariniers naar Vlissingen zouden verhuizen, landden in 2013 mariniers op het strand van Vlissingen. Foto Evert-Jan Daniels/ANP

De wapenspreuk van het in 1665 opgerichte Korps Mariniers luidt Qua patet orbis, ofwel: zo wijd de wereld strekt. Maar de wereld omvat kennelijk niet Vlissingen. Donderdag bracht de pers naar buiten dat de verhuizing van de marinierskazerne naar de Zeeuwse havenplaats niet door zou gaan.

Staatssecretaris Barbara Visser (Defensie, VVD) zou de 1.800 militairen in een kazerne in het Apeldoornse Nieuw-Milligen willen plaatsen, omdat zij niet zo ver willen verhuizen. Na de ministerraad vrijdag liet zij weten dat een besluit nog niet genomen is. Ze gaat met de provincie en gemeente Vlissingen in gesprek.

Lees ook: Coalitie oneens over verhuizing kazerne

„Ik ben er stil van”, zegt Karla Peijs, voormalig Commissaris van de Koning(in) van Zeeland vrijdagmiddag – het besluit lijkt dan definitief. „Ik heb er echt, echt verdriet van.” Peijs was betrokken bij de eerste plannen voor de verhuizing vanuit Doorn, in 2012. De keuze ging toen tussen de Peel of Zeeland. Maar Brabant had al veel defensie-onderdelen en gunde de kazerne aan Zeeland. „We hebben alle procedures doorlopen, maar er kwam uitstel op uitstel.” Er is tot nu toe 37,5 miljoen euro in de Zeeuwse kazerne geïnvesteerd.

Ook Ad Koppejan, voormalig CDA-Kamerlid en geboren en woonachtig in Zoutelande, is verontwaardigd. „Acht jaar zijn de Zeeuwen aan het lijntje gehouden. En de mariniers”, voegt hij toe. „Er zijn contracten getekend, gronden aangekocht, er is infrastructuur aangelegd. Er is zelfs een feestje op een marineschip geweest. Dat de staatssecretaris dan zegt, ‘doe toch maar niet’, dat reikt verder dan het niet doorgaan van een kazerne. Dat tast de geloofwaardigheid van de hele overheid aan.”

Voor lokale politici kwam het nieuws donderdag als een verrassing. Zij wisten niet dat er gesproken werd over alternatieven. „We zijn buitengewoon ontstemd over wat er blijkbaar aan de hand is en dat heel de wereld dingen weet en de provincie en de gemeente Vlissingen niet”, zei de Vlissingse wethouder Albert Vader tegen Omroep Zeeland.

Getijdevrije dok

Zeeland raakt als provincie steeds meer in de marge, ziet Ruud Paesie, historicus en sinds zestien jaar woonachtig in Middelburg. „Dat is al eeuwen aan de gang.” Rond 1600 was Middelburg nog de tweede stad van de Nederlanden, na Amsterdam. Hier was het eerste getijdevrije dok, waardoor er grote schepen gebouwd werden. De veelal Joodse vluchtelingen uit Antwerpen brachten kennis en kapitaal, waarna ze doorgingen naar Dordrecht of Amsterdam.

Het verval begon 200 jaar later. De infrastructuur kalfde af, zorg, overheidsinstellingen verdwenen. „Als ik de politie bel”, zegt Paesie, „word ik niet doorverbonden met Middelburg, maar met Breda, waar men contact zoekt met iemand in Goes”.

De slechte bereikbaarheid helpt niet. Als Paesie voor archiefonderzoek naar Amsterdam moet, is hij 3,5 uur onderweg. Ook schrijver Franca Treur, geboren Zeeuwse, denkt dat een snelle trein veel verschil zou maken. „Rotterdam en Breda liggen niet ver weg, maar met het openbaar vervoer gaat dat heel langzaam. Een snelle lijn zou niet rendabel zijn, maar dat moet je doorbreken.” Nederland moet een trein aandurven „van niets naar nergens”, zegt Peijs.

Het argument van mariniers dat hun partners geen werk zouden kunnen vinden in Zeeland, begrijpt Treur wel. „Veel banen zitten toch in de Randstad. En ik snap dat je niet alles over hebt voor de baan van je man.”

De grens van land en water

Maar Zeeland heeft óók een hoop te bieden. Karla Peijs somt het razendsnel op. Betaalbare woningen, een tuin bij je huis, kleine schoolklassen, rust, schone lucht. Alle denkbare watersporten. Historie – Michiel de Ruyter richtte er de mariniers op – toerisme, strand, natuurschoon. „En de marinier opereert altijd op de grens van land en water. Waar anders heb je dat zoals in Zeeland?”

Hoewel Zeeland krimpt, is het een van de regio’s met de laagste werkloosheid, zegt Gert-Jan Hospers, hoogleraar transitie in stad en regio (Radboud Universiteit) en schrijver van het boek Zee+Land, over de kracht van kustregio’s. Hij ziet juist veel economische mogelijkheden in deze ‘blauwe economie’. „Marinebiotechnologie, zilte landbouw, medicijnen uit mosselen en slakken. Noem een mondiaal vraagstuk en de zee biedt een deel van de oplossing.” Tekenend noemt hij dat Wageningen University een onderzoekscentrum in Yerseke gevestigd heeft.

Maar dan moeten er wel mensen willen wonen. „Voor mariniers, waarvan je zou verwachten dat ze een wijde blik hebben, is dat blijkbaar een brug te ver. Mensen zijn honkvast, vaak veel honkvaster dan we denken.”

De grap is, zegt Hospers, dat het in Nederland makkelijker is een internationale kenniswerker aan te trekken dan iemand uit een andere provincie. „Zij zien Nederland als een grote stad.” Zeeland zou dan ook meer Europees moeten denken dan nationaal, adviseert hij. „Want van Den Haag valt er blijkbaar weinig te verwachten.”