Veel mensen in Moria hebben luizen en schurft

Asielzoekers De migrantenkampen op de Griekse eilanden zijn overvol. Eilandbewoners voelen zich in de steek gelaten door de regering en de EU en gaan uit protest de straat op.

In het opvangkamp Moria op Lesbos zijn de omstandigheden erbarmelijk. Er verblijven ruim 20.000 migranten, officieel is er plaats is voor 3.000. Inwoners van Lesbos willen dat er meer migranten naar het vasteland worden overgeplaatst.
In het opvangkamp Moria op Lesbos zijn de omstandigheden erbarmelijk. Er verblijven ruim 20.000 migranten, officieel is er plaats is voor 3.000. Inwoners van Lesbos willen dat er meer migranten naar het vasteland worden overgeplaatst. Foto's Aris Messinis/AFP

Aan de gevel van het theater in Mytilini hangt een enorme Griekse vlag met daaronder een spandoek: ‘Wij willen ons eiland terug’. Duizenden bewoners van Lesbos hebben zich woensdag verzameld in de hoofdstad om te protesteren tegen het groeiende aantal vluchtelingen, de uitpuilende opvangkampen en de in hun ogen gebrekkige daadkracht van de regering om de crisis op te lossen. Op de nabijgelegen eilanden Samos en Chios zijn eveneens enkele duizenden betogers op de been.

De protesten zijn georganiseerd door Kostas Moutzouris, gouverneur van de Noord-Egeïsche regio waartoe Lesbos, Samos en Chios behoren. Hij heeft ook een algemene staking afgekondigd. Alle winkels, bedrijven en overheidsinstellingen op de drie eilanden zijn gesloten. Er zijn bussen geregeld om inwoners van veraf gelegen dorpen naar de protesten te brengen In Mytilini dragen de betogers Griekse vlaggen en spandoeken met teksten als: ‘Geen gevangenissen meer voor menselijke zielen in de Noord-Egeïsche Zee’.

„Wij willen dat meer migranten naar het vasteland worden gebracht, dat het kamp bij Moria langzaam aan wordt gesloten en dat er een nieuw kamp wordt gebouwd op een plek ver weg van de bevolkingscentra”, zegt Yiannis Mastroyiannis in een toespraak. Mastroviannis is burgemeester van het dorp Moria op Lesbos waar nu een gelijknamig opvangkamp is en waar ruim 20.000 migranten verblijven – terwijl er plek is voor 3.000. „Inwoners van deze regio hebben genoeg geleden.”

Vorig jaar kwamen er 75.000 migranten aan in Griekenland, een stijging van 47 procent ten opzichte van een jaar eerder. Velen van hun komen in opvangkampen op de Egïsche Eilanden terecht, met name op Lesbos. Daardoor verblijven er nu zo’n 41.000 mensen op de eilanden. Hulporganisaties hebben felle kritiek op de erbarmelijk leefomstandigheden in de kampen. Omdat er niet genoeg plaats is, bivakkeren duizenden mensen in zelfgebouwde onderkomens. De bewoners leven tussen de modder en hebben geen toiletten, douches, stromend water of elektriciteit. Veel mensen in Moria hebben luizen en schurft.

„In de zomer van 2018 dachten we: het kan niet erger”, zegt Nicolien Kegels, die voor Artsen Zonder Grenzen werkt in Moria. „De BBC maakte toen een reportage waarin een collega zei dat hij de omstandigheden in Moria nog erger vond dan in een ebolagebied. De directeur van het kamp was woedend, maar duizenden migranten werden vervolgens wel naar het vasteland overgebracht. We dachten: het heeft zin als we alarm slaan. Maar nu is de situatie vele malen erger en het lijkt niemand meer te interesseren.”

Haperende solidariteit

Sinds afgelopen zomer verblijven er twee keer zo veel mensen in en rond Moria. De lokale autoriteiten laten de organisatie van het kamp grotendeels over aan hulporganisaties, die de olijfboomgaarden rond Moria pachten van boeren. Ze proberen orde in de chaos te scheppen. Ze storten grind om modderstromen te voorkomen, leggen paden aan, delen voedsel uit. De vluchtelingen hebben onderkomens gebouwd van pallets en bouwzeil. Sommigen zijn een bakkerijtje begonnen, of hebben een winkeltje geopend waar ze groenten en fruit van lokale boeren verkopen.

De nieuwe regering wil daadkrachtig overkomen en beloofde in oktober vorig jaar om voor het eind van 2019 20.000 asielzoekers over te brengen naar het vasteland. Dat is niet gelukt, omdat de kampen ook daar vol zijn. De regering heeft inmiddels plannen om nieuwe, gesloten opvangkampen te bouwen, maar die stuiten op bezwaren van lokale autoriteiten die ook niet zitten te wachten op de komst van migranten.

Omdat er niet genoeg plaats is in het opvangkamp Moria, bivakkeren duizenden mensen in zelfgebouwde onderkomens. De bewoners leven tussen de modder en hebben geen toiletten, douches, stromend water of elektriciteit. Foto Aris Messinis/AFP

De eilandbewoners voelen zich in de steek gelaten door de regering en de EU. „Mensen zijn het zat”, zegt Maria Vourvoula, een logopediste van in de veertig die tussen de betogers staat. „We zijn niet tegen vluchtelingen, we protesteren ook voor hun recht op goede opvang. Maar ze blijven maar komen en de regering doet niets. Er wonen nu net zoveel mensen in Moria als in Mytilini. Dat is te veel voor zo’n klein eiland. Europa aan de andere kant moet dat makkelijk aankunnen.”

In 2016 sloot de EU een deal met Turkije om de toestroom van vluchtelingen naar Europa te stuiten. Turkije moet voorkomen dat vluchtelingen de oversteek naar de Griekse eilanden maken, in ruil voor geld van de EU. Degenen die de eilanden toch bereiken, zouden een snelle asielprocedure krijgen. Maar in de praktijk moeten ze vaak maanden wachten op een besluit omdat er niet genoeg asielambtenaren zijn. Bovendien zijn niet alle EU-landen bereid om vluchtelingen op te nemen, waardoor de Europese solidariteit hapert.

Mes snijdt aan twee kanten

De grote vluchtelingencrisis van 2015 kwam voor veel eilandbewoners als een schok. Ineens bivakkeerden er tienduizenden vluchtelingen in Mytilini. Het centrum was bezaaid met slaapzakken en tentjes. In de jaren daarna halveerde het aantal toeristen, hoewel de bezoekersaantallen inmiddels weer aantrekken. De cruiseschepen blijven echter nog altijd weg.

„Vijf jaar geleden duurde het toerismeseizoen drie maanden, nu maar één maand”, zegt Vassilis Papageorgiou, een student sociologie, die naast zijn studie werkt bij een reisbureau. „Lesbos heeft een slechte reputatie. Op het vasteland waarschuwen ze toeristen dat het hier gevaarlijk is. Maar dat is onzin. De criminaliteit is weliswaar iets toegenomen, maar dat is logisch met zo veel mensen.”

Lees ook: het kamp op Lesbos was nog nooit zó vol

De eilandbewoners verdienen ook geld aan de vluchtelingen. „Het mes snijdt aan twee kanten”, zegt Rafaella Fakoila, die boodschappen doet in de Lidl. „Sommige eilandbewoners verhuren hun huizen aan medewerkers van hulporganisaties of aan vluchtelingen die asiel hebben gekregen.” De bakkers van kamp Moria halen hun ingrediënten bij de Lidl, een half uur lopen van het kamp. Een dag na de protesten staan bij de ingang van de supermarkt twee Afghanen met een heleboel zakken bloem.

Gouverneur Moutzouris en de burgemeesters van Lesbos, Samos en Chios vlogen donderdag naar Athene om hun eisen aan de regering voor te leggen. Ze willen dat de regering meer duidelijkheid verschaft over haar plannen. De krant Parapolitika onthulde zaterdag de locaties waar de nieuwe, gesloten opvangcentra moeten gaan komen. Het gaat om veertien kampen, vijf op de eilanden en negen op het vasteland. De locaties zijn nog niet definitief: de onderhandelingen met de lokale autoriteiten bevinden zich in de laatste fase.

Hoewel de bestaande kampen op de eilanden uit hun voegen barsten, verzetten de lokale autoriteiten zich tegen de bouw van nieuwe, grotere kampen. Op Samos verblijven zo’n 7.200 migranten, terwijl het bestaande kamp berekend is op 700 mensen. In tegenstelling tot Lesbos ligt het kamp vlakbij de hoofdstad, die 6.500 inwoners telt. Daarom eisen de lokale autoriteiten dat de capaciteit van het nieuwe kamp beperkt blijft tot 1.000 mensen.

Vorige week bestormden tientallen boze demonstranten het stadhuis op Chios, waar op dat moment de bouw van een nieuw kamp werd besproken. De onderminister van Arbeid, die speciaal naar Chios was gevlogen om het plan te verdedigen, werd door de betogers uitgejouwd. Na vijf uur vergaderen wezen lokale functionarissen het plan af.

Ondanks de frustraties verlopen de protesten woensdag zonder problemen. Er is een kleine tegendemonstratie van linkse groepen die sympathiseren met de vluchtelingen, maar het komt niet tot een confrontatie. Tegen de tijd dat de grote betoging in een stoet richting het stadhuis trekt, langs de haven waar schepen van de Europese kustwacht Frontex liggen, zijn de tegendemonstranten alweer verdwenen.

„Protesteren is zinloos, gewone mensen hebben toch geen invloed”, zegt sociologiestudent Papageorgiou, die de betoging van een afstandje volgt. „Het probleem kan alleen in Europees verband worden opgelost. Ik hoop dat de regering erin slaagt om 10.000 mensen naar het vasteland te brengen, zodat de frustratie in ieder geval wat afneemt. Deze betoging verloopt nog redelijk vreedzaam, maar als er niet snel wat verbetert vrees ik voor nieuw geweld.”