Poetin wijzigt grondwet in recordtempo

Hervormingen Rusland Met een noodvaart voert president Poetin grote wijzigingen in het staatsbestel door. Een kroniek van een omwenteling.

President Poetin maakte 15 januari hervormingen in het Russische staatsbestel bekend
President Poetin maakte 15 januari hervormingen in het Russische staatsbestel bekend Foto Maxim Shemetov/Reuters

Wellicht zijn we getuige van een constitutioneel wereldrecord. Slechts acht dagen na het voorstel van president Poetin om de Russische grondwet te veranderen, ging de Doema in eerste stemming akkoord met een omvangrijk pakket aan wijzigingen dat het staatsbestel grondig overhoop gooit.

In Nederland duurt het tenminste vier jaar om een verandering in te grondwet door te voeren. Rusland doet het, naar het nu lijkt, binnen zes weken. Op 11 februari stemt de Doema voor de tweede maal over de wijzigingen. Als er dan niet te veel „amendementen” zijn, zo zei parlementsvoorzitter Vjatsjeslav Volodin, dan kan de derde en finale stemming nog voor maart worden afgerond. Daarna dient alleen de Russische Senaat zich nog uit te spreken. De ‘volksraadpleging’ waarover Poetin vorige week sprak, bijvoorbeeld in de vorm van een referendum, is een politiek gebaar, maar is staatsrechtelijk niet noodzakelijk.

Lees ook: Kremlin-watchen: hoe werkt dat?

„Een coup”, zo schreef de liberale econoom Sergej Goeriëv in zijn column in de Russiche zakenkrant Vedomosti. Of beter: een zelfcoup , een staatsgreep die wordt geïnitieerd door de zittende macht. De zogeheten autogolpe was „ooit het favoriete instrument van de caudillos, de autoritaire leiders van Latijns Amerika”.

Een ding is duidelijk: Poetins ‘zelfcoup’ werd grondig voorbereid en bliksemsnel uitgevoerd. Een korte kroniek van een omwenteling die politici en journalisten naar adem deed happen.

Woensdag 15 januari, 12:55

In zijn jaarlijkse ‘troonrede’ voor de Doema en de Russische Senaat stelt Poetin voor om de Russische grondwet op cardinale punten te wijzigen. Nu nog hoeft de Russische president alleen zijn keuze voor de post van premier voor te leggen aan de Doema. Volgens Poetin is het beter als de Doema voortaan zijn mandaat geeft aan álle ministers. Het is een belangrijke verschuiving van macht van de president naar premier en parlement.

Woensdag 15 januari, 16:55

Premier Dmitri Medvedev maakt bekend dat de voltallige regering aftreedt. Nog dezelfde avond wordt de naam van zijn opvolger bekend: Michail Misjoestin, de baas van de Russische belastingdienst. Op de site van het Kremlin verschijnen de namen van 75 Russen die de teksten voor de grondwetswijziging zullen opstellen. Onder de leden van de ‘werkgroep’ bevinden zich veel bekende Russen, zoals tv-journalist Vladimir Solovjov en polstokhoogspringer Jelena Isinbajeva, maar slechts 11 juristen.

President Poetin en premier Misjoestin ontmoeten de nieuwe regering dinsdag.

Foto Dmitry Astakhov / AFP

Donderdag 16 januari

Poetin ontvangt de ‘werkgroep’ voor constitutionele hervorming zijn residentie buiten Moskou. De Russische president drukt de werkgroep op het hart dat er snel gewerkt moet worden. Kandidaat-premier Misjoestin wordt door de Doema benoemd tot minister-president van Rusland.

Vrijdag 17 januari, 15:00

De werkgroep voor constitutionele hervorming komt voor het eerst officieel bij elkaar. De voorzitter, senator Andrej Klisjas, heeft al laten weten dat het werk „niet al te lang” zal duren.

De kersverse premier Misjoestin met zijn nieuwe regering.

Foto Adek Berry/AFP

Maandag 20 januari

De werkgroep stuurt president Poetin de uitgewerkte tekst voor een reeks hervormingen in de Russische grondwet. De voorstellen gaan niet alleen over de rol van de Doema, maar ook over de benoeming binnen de rechterlijke macht en het openbaar ministerie. In de voorstellen krijgt de ‘staatsraad’, een overlegorgaan tussen regering en regio’s, een nieuwe status in de grondwet. Twee uur later dient het Kremlin het wetsvoorstel in bij de Doema. Nog geen half uur later stelt parlementsvoorzitter Volodin voor om de volgende dag al de Doema bijeen te roepen voor een spoedzitting.

Dinsdag 21 januari, 11:30

De Russische Doema vergadert precies 20 minuten over de voorgestelde wijzigingen in de grondwet. Daarna besluit het parlement dat de parlementaire commissie voor staatsinrichting zich zal buigen over de voorstellen en een advies zal geven aan de Doema. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov laat weten dat Poetins voorstellen „niet in een diepe la” zullen belanden. „Elk voorstel van het staatshoofd kan vanzelfsprekend rekenen op grote aandacht.”

Dinsdag 21 januari, 16:00

De parlementaire commissie voor staatsinrichting heeft ongeveer 40 minuten nodig om een conclusie te vellen over tientallen grondwetswijzigingen, die in totaal 21 pagina’s beslaan. De commissie besluit de voorstellen voor te leggen aan de Doema met een positief stemadvies. Dezelfde avond wordt het nieuwe Russische kabinet bekendgemaakt. Steunpilaren als minister van Defensie Sergej Sjojgoe en minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov blijven in functie. Functionarissen die worden geassocieerd met de ‘liberale’ premier Medvedev moeten het veld ruimen of worden gedegradeerd, zoals minister van Financiën Siloeanov, die voortaan niet langer ‘eerste vice-premier’ is. Zijn plaats wordt ingenomen door Andrej Beloöesov, Poetins voormalige economische adviseur en voorstander van een door de overheid gedirigeerde economie.

Leden van de Doema applaudiseren na de eerste stemming over de nieuwe hervormingen

Foto Maxim Shipenkov/EPA

Donderdag 23 januari, 12:00

De Russische Doema stemt met een Noord-Koreaanse meerderheid in met de voorgestelde grondwetswijzigingen. Van de 424 parlementariërs die donderdag hun stem uitbrengen, stemmen 383 vóór. 41 parlementariërs onthouden zich van stemming. Niemand stemt tegen.

Luister ook onze podcast: Poetin wil de machtigste man van Rusland blijven. Ook na 2024.