Opinie

Omroepbestel is speeltuin voor eigen belangen geworden

Media  

Commentaar

Wie in de publieke ruimte een sprekend voorbeeld van een doolhof of dwaaltuin zoekt, kan al jaren terecht op het Hilversumse Mediapark. Daar ontplooit zich de publieke omroep, een bestel van omroepverenigingen, ooit op ideële grondslag, en ‘taakomroepen’ NOS en NTR, à raison van ruim 600 miljoen uit de algemene middelen en 150 miljoen uit de reclamemarkt. Bestierd door netmanagers namens de NPO.

Vorig jaar publiceerde de Algemene Rekenkamer daarover het zorgelijke rapport Hilversum in beeld: de stichting Nederlandse Publieke Omroep kan haar „wettelijke taak om te zorgen voor doelmatige uitgaven voor omroepprogramma’s niet waarmaken”. De NPO financiert omroepen per programma, maar de omroepen mogen naar eigen inzicht budget herverdelen. Wat programma’s precies kosten blijft buiten beeld. Zo kan de NPO nooit vaststellen of belastinggeld ‘doelmatig’ is besteed.

Het zicht wordt verder vertroebeld doordat er opportunistisch met programma’s wordt geschoven. Het vederlichte Heel Holland Bakt werd omgekat van Amusement naar Expressie toen de vraag actueel werd of er echt zó veel divertissement publiek gefinancierd moest worden. De Wereld Draait Door verhuisde fluks van Human Interest naar Nieuws & Opinie. Een ander etiket doet wonderen, in boekhouding en beeldvorming. Maar het blijft schuiven met decors.

Ander euvel: omroepen besteden hun beste programma’s uit aan commerciële producenten waarin eigen presentatoren grote belangen hebben. Daardoor stijgen de kosten en dreigen wettelijk gelimiteerde inkomens een farce te worden. Floortje Dessing wist haar reisprogramma door haar eigen productiebedrijf te laten maken. Daardoor werd het ruim 40 procent duurder dan toen BNNVARA het nog zelf deed.

Tegelijk nam de invloed van de netmanagers toe: zij verwierven de regie op vorm, inhoud en verdeling van programma’s. Omroepen kwamen zo in de bijrol van onderaannemer terecht. Tel er de groeiende rol van externe producenten bij op en ‘doolhof Hilversum’ kent nu meerdere dimensies, een veelheid aan belanghebbenden, wat leidt tot constructies, intriges en naijver. Het levert hybride programma’s op, zoals de nieuwe publieke talkshow Op1. Daarin werken meerdere, maar niet alle, omroepen samen met een externe producent.

Lees ook: De mediagebruiker kiest liever zelf wanneer hij wat kijkt en luistert

Het is een gelegenheidsconstructie veroorzaakt door de kwestie-Pauw. Deze ondernemer/presentator bleek vorig jaar een groter marktaandeel te eisen, en, via dat zijdeurtje, een honorarium hoger dan het wettelijk gemaximeerde. Hij wist BNNVARA en NPO tegen elkaar uit te spelen en zijn rol als producent te versterken, maar ving, vooralsnog, bot als presentator.

De kwestie laat zien dat het omroepbestel speelbal is van ondernemers en bestuurders die voor een waaier van belangen opkomen, waaronder de eigen portemonnee. De omroepen, op wier identiteiten het bestel ooit rustte, verdwijnen naar de achtergrond. Zelfs voor het produceren van tv-programma’s lijken ze niet meer nodig. Het zijn de managers, producenten en ondernemers die in het Mediapark allianties sluiten en marktaandelen bevechten.

Het bestel is inmiddels zelf verdwaald. Wat er nog publiek is aan de omroep wordt steeds moeilijker te determineren. Kijkers vergrijzen of verhuizen moeiteloos naar tv on demand. Dat er in Hilversum iets moet gebeuren is al jaren duidelijk. Het kabinet kan de conclusie van de Rekenkamer niet terzijde leggen.