Recensie

Recensie

‘Een heel stabiel genie’ laat zien hoe disfunctioneel het presidentschap van Trump is

Verenigde Staten Trump was in zijn beginjaren gevaarlijk ongeïnformeerd. Dat reconstrueren Washington Post-journalisten, die zich baseren op gesprekken met vele anonieme insiders. (●●●●)

President Donald Trump en first lady Melania Trump werpen bloemen op de gedenkplaats USS Arizona in Hawaï, in november 2017.
President Donald Trump en first lady Melania Trump werpen bloemen op de gedenkplaats USS Arizona in Hawaï, in november 2017. Foto Jim Watson/AFP

Toen Donald Trump in november 2017 een tussenstop maakte in Hawaï tijdens zijn eerste reis naar Azië als president van de Verenigde Staten, regelden zijn medewerkers een bezoek aan Pearl Harbor. Samen met zijn vrouw Melania en de toenmalige stafchef van het Witte Huis, John Kelly, bezocht Trump de nationale gedenkplaats USS Arizona, waar de meer dan 2.300 Amerikaanse militairen worden herdacht die omkwamen bij de Japanse verrassingsaanval op de marinebasis bij Honolulu. Als gevolg van die aanval op 7 december 1941 raakten de VS betrokken bij de Tweede Wereldoorlog.

Trumps verre voorganger Franklin Roosevelt bestempelde die dag als ‘een datum die zal voortleven in schande’, en sindsdien hebben de meeste presidenten een plechtig bezoek gebracht aan de rampplek. Maar Trump leek het weinig te zeggen. ‘Hé John, waar gaat dit over?’, vroeg hij aan Kelly. ‘Waar is dit een rondleiding van?’ Kelly, een voormalige generaal van de Amerikaanse mariniers, was verbouwereerd. Hij legde het historische belang van Pearl Harbor uit aan de president. Volgens een voormalige vooraanstaande adviseur was Trump ‘soms gevaarlijk ongeïnformeerd’.

Het incident wordt beschreven in Een heel stabiel genie. Hoe Donald Trump Amerika op de proef stelt, van de Amerikaanse auteurs Philip Rucker en Carol Leonnig. Het werk van de twee journalisten van The Washington Post, dat deze week verscheen, is een chronologisch relaas van de eerste tweeënhalf jaar van het presidentschap van Trump, van zijn verkiezingszege in november 2016 tot kort na de publicatie van het onderzoeksrapport van de speciale aanklager inzake de Rusland-affaire, Robert Mueller, dit voorjaar. De titel is een verwijzing naar een omschrijving van de president door hemzelf op Twitter.

Slappelingen en baby’s

Rucker en Leonnig spraken met meer dan tweehonderd bronnen, onder wie huidige en voormalige medewerkers van Trump, om „het volledige verhaal” van zijn presidentschap tot nu toe te vertellen, zei Rucker tijdens een interview met NRC rond de presentatie van het boek. „We wilden wijs worden uit dit presidentschap”, voegde Leonnig toe. „Er was zo’n duizelingwekkende reeks crises en schandalen en onderzoeken, dag na dag, dat je niet echt in staat was om wat dieper naar die momenten te kijken. We wilden te weten komen wat deze president beweegt.”

Lees ook de recensie van Bob Woodwards geruchtmakende boek Fear: Een Dagobert Duck in het Witte Huis

Het resultaat is een zorgvuldige, vlot geschreven reconstructie van een disfunctioneel presidentschap, die het beeld van Trump als een onberekenbare en impulsieve president op een gestadige manier bevestigt. Hoewel explosieve nieuwe onthullingen uitblijven, bevat het boek veel details en anekdotes van binnen het Witte Huis die schokkend zouden zijn als het publiek de afgelopen jaren niet gewend zou zijn geraakt aan de mallemolen van Trumps onconventionele presidentschap.

Zo beschrijven de auteurs een niet eerder onthulde ontmoeting op het ministerie van Defensie in juli 2017, waarbij Trump, die tijdens de Vietnamoorlog aan de dienstplicht ontkwam, hoge militairen tot hun schok uitschold voor ‘slappelingen en baby’s’. Vice-president Mike Pence zei niets; hij gedroeg zich als ‘een wassen beeld’, aldus een van de aanwezigen. Alleen oud-minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson ging tegen Trump in.

Lekken aan de media

Andere momenten tonen de wispelturigheid van de president. Aangekomen in Singapore voor zijn eerste top met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un wilde Trump de ontmoeting opeens een dag vervroegen. Stafleden moesten hun uiterste best doen om dat te voorkomen. Ook waren medewerkers in paniek tijdens een NAVO-top in juli 2018, toen het even leek dat Trump de VS uit de verdragsorganisatie wilde halen.

Trump wordt zelf aangewezen als een bron van lekken aan de media. Na een onderhoud met oud-gouverneur van New Jersey Chris Christie en zijn vrouw Mary Pat in december 2018, verscheen binnen anderhalf uur in de media dat Trump hem wilde benoemen tot stafchef. Toen Christie hem vroeg hoe dat kon zijn uitgelekt, zei Trump: ‘O, dat heb ik gedaan.’

Lees ook: Zeer verontrustend boek over hoe Trump de overheid van binnenuit kapot maakt

Het beeld dat wordt geschetst van een chaotisch Witte Huis is in lijn met eerdere boeken over het presidentschap van Trump, zoals van Michael Wolff (Fire and Fury) en Bob Woodward (Fear). Rucker en Leonnig bogen op een grote hoeveelheid bronnen, van wie sommigen voor het eerst spraken met The Washington Post. „Vele bronnen waren niet bereid om met ons te spreken voor verslaggeving in de dagelijkse krant, maar zij verbraken hun stilte toen we er dieper op in wilden gaan”, zei Leonnig tijdens het interview. „Sommigen van hen waren gemotiveerd door een wens om dit presidentschap op een accurate wijze te beschrijven.”

Teugelloze president

Zo is er uitgebreid aandacht voor de perspectieven van oud-stafchef Kelly, voormalig advocaat van het Witte Huis Don McGahn, oud-onderminister van Justitie Rod Rosenstein, en vertrokken bewindslieden als Tillerson, oud-minister van Binnenlandse Veiligheid Kirstjen Nielsen, en oud-minister van Defensie Jim Mattis. De indruk wordt gewekt dat de auteurs direct met hen hebben gesproken – al wordt dat vaak niet bevestigd.

Sinds Trump het Rusland-onderzoek van Mueller heeft overleefd, is hij een geheel teugelloze president

De rode draad is het verhaal van een reeks bewindslieden die proberen om Trump in een zeker gareel te houden en zijn impulsieve tendensen te beheersen. Ze houden dat veelal niet vol; in toenemende mate worden de ‘volwassenen’ om hem heen, die volgens Leonnig „als vangrails dienden” vervangen door jaknikkers.

Sinds Trump bovendien het Rusland-onderzoek van Mueller heeft overleefd, is hij volgens de auteurs een ‘geheel teugelloze president, vrij van de boeien van ervaren adviseurs die probeerden hem te leren de plicht aan het land boven zichzelf te stellen’. Die situatie mondde uit in de Oekraïne-affaire en het impeachment-proces, dat deze week is begonnen in de Senaat. Een heel stabiel genie levert geen nieuw bewijs, maar zet wel het turbulente pad naar het huidige moment nauwgezet uiteen.