Hoe trekken we de arbeidsmarkt naar de 21ste eeuw?

Reacties op hervormingsvoorstellen arbeidsmarkt Nu de commissie-Borstlap haar bevindingen over het hervormen van de arbeidsmarkt heeft gepresenteerd, zijn de politiek, werkgevers en werknemers aan zet. Eén ding is alvast duidelijk: onder Rutte III gaat er geen fundamentele stelselherziening plaatsvinden.

Minister Wouter Koolmees (links) sen Hans Borstlap tijdens de presentatie van de commissie Borstlap.
Minister Wouter Koolmees (links) sen Hans Borstlap tijdens de presentatie van de commissie Borstlap. Foto Koen van Weel / ANP

De werknemers

Vakbonden hebben het al jaren over ‘doorgeslagen flexwerk’ in Nederland en nu vinden ze gehoor. Ook Hans Borstlap, oud-lid van de Raad van State en voorzitter van de commissie die adviseert over nieuwe regels rond werk, gebruikt nu die term.

Zijn commissie, ingesteld door het kabinet, pleit voor een grote hervorming waarbij de grote hoeveelheid flexwerk in Nederland wordt teruggedrongen. Maar ook vaste werknemers moeten een deel van hun bescherming inleveren, zodat werkgevers enige flexibiliteit overhouden in een onzekere wereldeconomie.

Lees ook: 47 adviezen over de arbeidsmarkt - dit zijn de belangrijkste

„Het gaat nu eindelijk over de thema’s waarover het zou moeten gaan”, zegt Zakaria Boufangacha, bestuurslid van vakbond FNV. „Het beprijzen van flexwerk, ervoor zorgen dat uitzendwerk de enige vorm van flexwerk wordt en het stimuleren van vaste arbeidsrelaties.”

CNV-voorzitter Piet Fortuin vindt de analyse van de commissie „vlijmscherp”. „De arbeidsmarkt zoals we die nu kennen is niet goed voor mensen, maar ook niet voor de economie.”

Maar de bonden vinden het onacceptabel hoe de commissie de bescherming van vast personeel wil versoberen. Zo zouden werkgevers hun personeel mogen verplichten om minder uren te gaan werken, of op een andere functie. Zo’n deeltijdontslag is „onbespreekbaar”, zegt Fortuin. „Daarmee leg je een bom onder alle vaste contracten. In Nederland mag je aan het vaste contract bepaalde zekerheden ontlenen. Als je dit invoert, worden vaste werknemers vogelvrij.”

Een versobering van de ontslagbescherming zien bonden ook niet zitten. Volgens Borstlap zouden rechters nooit meer een individueel ontslag moeten tegenhouden. Bij een slecht onderbouwd ontslag, zou de rechter wel een afschrikwekkend hoge ontslagvergoeding opleggen.

Maar het ontslag ís al makkelijker gemaakt, zeggen de vakbonden, in de arbeidsmarktwet van minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) die op 1 januari is ingegaan. Tot voor kort moest een werkgever één zwaarwegende ontslagreden goed onderbouwen, nu is het mogelijk meerdere redenen aan te voeren die allemaal wat minder zwaarwegend of slechter onderbouwd zijn. „Laten we eerst eens kijken hoe dat uitpakt”, zegt Nic van Holstein, voorzitter van vakcentrale VCP.

Willen vakbonden helemaal niet meedenken over een wat flexibeler vast dienstverband? Jawel hoor, zegt Boufangacha. „Als het vaste contract de norm wordt, willen we best bespreken hoe je moet omgaan met piekmomenten en zieke werknemers. Maar zorg éérst dat de concurrentie op arbeidskosten verdwijnt. Dan kunnen we daarna debatteren over wat werkgevers nodig hebben.”

De werkgevers

Werkgevers zijn donderdag veel negatiever dan vakbonden. Dat begint al met het gezamenlijke persbericht van de ondernemersverenigingen VNO-NCW, MKB-Nederland en landbouworganisatie LTO. „Het advies van de commissie-Borstlap houdt te weinig rekening met de toekomst”, is de eerste zin. En: „Borstlap kijkt te veel naar het verleden door het vaste contract als ‘heilig’ te bestempelen.”

Ondernemers zagen flexwerk per 1 januari al fors duurder worden, door de arbeidsmarktwet van minister Koolmees. Die wet had precies deze bedoeling, om het vaste contract aantrekkelijker te maken. Borstlap wil dat verschil nog groter maken. Zo wordt ondernemen ingewikkeld gemaakt, vindt Jacco Vonhof, voorzitter van MKB-Nederland en oprichter van een glazenwassersbedrijf. „Ik heb als glazenwasser ooit voor het eerst iemand in dienst genomen, maar dat zou ik met de huidige arbeidsregels niet meer durven.”

Lees ook: Flexwerk wordt duurder, maar keert de vaste baan ook terug?

Flexcontracten horen erbij, vinden de werkgevers. Maar waarom wil dan 80 à 90 procent van de werknemers met een flexibel contract liever een vast contract, zoals de commissie-Borstlap schrijft? „Dat komt doordat aan het vaste contract allerlei rechten zijn verbonden, zoals het kunnen krijgen van een hypotheek”, zegt Jurriën Koops, directeur van koepelorganisatie ABU, van de uitzendbranche. „Nu is het soort contract dat je hebt leidend voor die zekerheid”, zegt Vonhof. „Maar als we die zekerheden kunnen verbeteren voor iedereen, zal het minder uitmaken welk contract je hebt.”

Werkgevers zijn wel blij dat Borstlap adviseert om ziek personeel één jaar door te betalen in plaats van twee jaar. Daarna zou hun arbeidsongeschiktheidsuitkering moeten beginnen. Ook vinden ze het goed als het vaste dienstverband wat flexibeler wordt. Maar Vonhof ziet weinig in het ‘deeltijdontslag’, waarmee een bedrijf werknemers mag dwingen om minder uren te werken. „Ik zie mijzelf echt niet tegen een werknemer zeggen: ga maar 40 procent minder werken, want dat komt mij beter uit.”

Ook zzp-organisaties zijn ongelukkig, onder meer omdat hun belastingvoordelen verder worden afgebouwd. „De commissie lijkt niet door te hebben hoeveel zelfstandig ondernemers daardoor getroffen worden, zoals bakkers en slagers”, zegt Maarten Post, voorzitter van ZZP Nederland. „Met zoveel nadruk op de vaste baan draaien we de klok zestig jaar terug.”

De politiek

Wat jammer dat „links” meteen weer in de „oude reflex” schiet, zo klinkt het donderdag eensgezind in de coalitiepartijen van Rutte III. Iedereen vindt toch dat er iets moet veranderen aan de arbeidsmarkt? Nou dan!

Nadat het langverwachte rapport van de commissie-Borstlap ’s ochtends was verschenen, buitelden de linkse partijen over elkaar heen met kritiek. PvdA-leider Lodewijk Asscher noemde het bijvoorbeeld „onacceptabel” dat de commissie het werkgevers makkelijker wil maken om de functie, werkplek of arbeidsduur van werknemers eenzijdig aan te passen. Op Radio 1 noemde de voormalige minister van Sociale Zaken het voorbeeld dat een baas dan zou kunnen zeggen: „Volgende week werk je aan de andere kant van het land, in een andere functie en voor de helft van het geld.”

Het terugdringen van flexwerk, dáár zijn PvdA, GroenLinks en SP voorstander van. Maar het tornen aan de rechten van vaste werknemers, zoals Borstlap ertegenover stelt, zien ze niet zitten. Het één willen ze wel, het ander nadrukkelijk niet. En dat terwijl de commissie nog zo waarschuwt dat de maatregelen „in samenhang” moeten worden ingevoerd – dat selectief shoppen niet werkt.

De coalitiepartijen leggen dáár in hun reacties graag de nadruk op. Wat jammer dat de linkse oppositiepartijen meteen weer van alles aan te merken hebben op de voorstellen. En kijk ons eens verstandig zijn, wij willen overal over praten.

Het is „makkelijk om op losse maatregelen te schieten”, zei minister Koolmees bij de presentatie van het rapport. Maar: „Meteen de loopgraven induiken brengt ons niet verder.” Dat zegt ook Tweede Kamerlid Hilde Palland (CDA): „Partijen zullen moeten bewegen. Dan is het niet handig als links op voorhand deuren dicht gooit.” VVD-Kamerlid Judith Tielen beaamt dat. „Daarmee zijn we weer tien jaar terug in de tijd. Terwijl de urgentie nu juist is dat we die arbeidsmarkt naar de 21ste eeuw trekken.”

Hoewel er ook voor hen gevoelige onderdelen in het rapport zitten, beklemtonen de regeringspartijen dat ze aan de denkrichting van Borstlap zullen vasthouden en zonder taboes het debat aangaan. Maar ze willen wel de tijd nemen. Want dat werd donderdag meteen duidelijk: die fundamentele stelselherziening komt er niet meer onder Rutte III. Hooguit kan het kabinet besluiten daar alvast een voorschot op te nemen. De eerste stap: Koolmees belooft maatschappelijke partijen met elkaar in gesprek te brengen. Intussen kunnen politici dan op de aanbevelingen van Borstlap kauwen, er zijn verkiezingsprogramma’s in de maak.