Tweede Kamer ziet Hoekstra’s reorganisatie niet erg zitten

Toeslagenaffaire De Tweede Kamer is niet overtuigd van de manier waarop minister Wopke Hoekstra de Belastingdienst wil herstructureren.

Premier Rutte schoof dinsdag aan bij het debat over de reorganisatie van de Belastingdienst. Minister Hoekstra noemde de opzet een „verstandige stap naar voren”.
Premier Rutte schoof dinsdag aan bij het debat over de reorganisatie van de Belastingdienst. Minister Hoekstra noemde de opzet een „verstandige stap naar voren”. Foto Bart Maat/ANP

Complimenten en bewondering, van links tot rechts, over de voortvarende wijze waarop minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) sinds vorige maand aan de slag is gegaan met de toeslagenaffaire. Die kwestie dwong kort voor het kerstreces staatssecretaris Menno Snel (D66) tot aftreden.

De lof duurde niet erg lang, want een dag na de emotionele bijeenkomst met zo’n tweehonderd gedupeerde ouders in Rijswijk wachtte Hoekstra als tijdelijk portefeuillehouder dinsdagavond een lastig debat in de Tweede Kamer. Net als maandag in Rijswijk schoof premier Rutte aan.

De kritiek op Hoekstra richt zich op het andere element van zijn voornemen om het bij de fiscus voortaan anders aan te pakken. Hoekstra kondigde anderhalve week geleden een ingrijpende hervorming aan van de structuur van de Belastingdienst. De diensten Douane, Toeslagen en de gewone belastingtaken worden uit elkaar getrokken, met elk een eigen directeur-generaal. De algehele ‘DG’ voor de Belastingdienst, Jaap Uijlenbroek, is naar huis gestuurd. Ook de politieke aansturing van de zo gebrekkig functionerende overheidsdienst wordt aangescherpt met niet één, maar twee opvolgers voor Snel. Het is aan D66 om deze twee staatssecretarissen te vinden.

Waar de Tweede Kamer al maanden aandringt op spoed in de toeslagenaffaire, is het parlement juist minder gelukkig met de snelheid waarmee Hoekstra de Belastingdienst op de schop wil nemen.

„Is dit niet overhaast?”, vroeg oppositielid Henk Nijboer (PvdA). Gaan we niet van ‘beheerst vernieuwen’, het programma waarmee staatssecretaris Snel de vórige, mislukte reorganisatie van zijn voorganger Eric Wiebes juist had willen afremmen, naar ‘onbeheerst reorganiseren’, wilde Bart Snels van GroenLinks weten.

En ook de coalitiefracties zijn kritisch over het tempo. „Een organisatie met de omvang van de Belastingdienst kún je niet in enkele weken ontvlechten”, stelde VVD-woordvoerder Helma Lodders. Dat kan volgens Steven van Weyenberg, het D66-Kamerlid dat als kandidaat-staatssecretaris wordt genoemd, „tot chaos en gebrekkige dienstverlening” leiden.

Los van de snelheid die voormalig McKinsey-consultant Hoekstra aan de dag legt, is de Tweede Kamer evenmin overtuigd van het nut van de voorgestelde opsplitsing. Nog wel voorstelbaar is dat de Douane wordt losgekoppeld. Die dienst draait al apart.

Wie van de Drie?

Maar uitkeren van toeslagen en de inning van belastingen hangen zo samen met computersystemen en communicatie met particuliere belastingplichtigen dat ontvlechting ook veel risico’s met zich meebrengt. Welke DG is straks verantwoordelijk voor de ict? En welke DG voor de Belastingtelefoon? Van Weyenberg: „Ik wil niet dat we bij nieuwe problemen Wie van de Drie hoeven te spelen.”

Het besluit van het kabinet om twee staatssecretarissen op de immense uitvoeringsorganisatie van 30.000 medewerkers te zetten, kan evenmin op veel begrip rekenen. Eppo Bruins (ChristenUnie): „Meer politici aanstellen is in de regel geen oplossing voor dit soort problemen.”

Vrijwel alle Kamerleden drongen er bij Hoekstra op aan vooral bij de Belastingdienst in het algemeen en de toeslagenaffaire in het bijzonder betrokken te blijven. „Hij moet dit niet over de heg neerleggen bij zijn staatssecretarissen”, zei VVD’er Helma Lodders.

In zijn reactie zei Hoekstra dat de beoogde nieuwe structuur van de top van de Belastingdienst – hij noemt dat „een verbreding van de flessenhals” – een „verstandige stap naar voren” is, die al door staatssecretaris Snel was bedacht. Belangrijkste motief om meer politieke en ambtelijke leiding erop te zetten is dat Snel en zijn directeur-generaal in de afgelopen maanden volgens Hoekstra „80 tot 90 procent van hun tijd” met de toeslagenaffaire zijn bezig geweest. Dat ging ten koste van de vele andere taken van en problemen bij de fiscus.

Hoekstra beloofde bij het toeslagendossier betrokken te blijven. Al wil hij de twee staatssecretarissen „niet voor de voeten lopen”.

Volgende week moet blijken hoe hard het parlementaire verzet tegen de nieuwe reorganisatie bij de Belastingdienst is. Dan stemt de Tweede Kamer over een motie van de PvdA die vraagt om „een pas op de plaats te maken” tot de twee nieuwe staatssecretarissen zijn benoemd. Hoekstra voelt daar niet voor en wil zijn nieuwe organisatiestructuur „niet terugdraaien”.