Ray Fuego

Foto Andreas Terlaak

Interview

Ray Fuego: ‘Elk wit jongetje wil zwart zijn en hiphop maken’

Ray Fuego rapt, solo en als lid van SMIB, en is zanger van punkband Ploegendienst. Hij is bovendien een voorbeeld voor stadse jongeren. Vrijdag is het in Paradiso ‘SMIB day’.

Naast zijn verschillende carrières, is hij sinds kort vader van zoon Nayada. Daarom eet Fuego nu, bij het interview, een vegan-broodje. Omdat hij tijdens de zwangerschap met zijn vriendin ‘mee at’, vooral pizza. Dat had zichtbare gevolgen, zegt hij. Nu kiest hij het gezonde leven: met groente, zonder drank en drugs.

Kiezen is een belangrijk thema voor Fuego. Naar eigen zeggen besteedt hij zo’n ‘zestig procent van zijn energie’ aan het denken over keuzen.

Om te beginnen moet hij nu beslissen waar hij de naam van zijn zoon laat tatoeëren. „Een jaar geleden had ik het in mijn gezicht gedaan. Hier ongeveer.” Hij wijst naar zijn wenkbrauw. „Maar door al die Amerikaanse rappers die hun gezicht laten voltatoeëren en drugsgebruik propageren, zie ik daar vanaf. Die drugs en tatoeages worden door veel jongeren nagevolgd. Ik wil geen aanstichter zijn. Je blijft niet altijd zestien. Op een gegeven moment ben je vierendertig en staat er nog altijd een Pikachu op je gezicht.”

Lees ook recensie concert Ray Fuego

Ray Fuego: Pay Ray

Razend orakel

Fuego groeide de afgelopen jaren uit tot voorbeeld voor jongeren, door zijn uitgesproken ideeën en virtuoze presentatie. Op een podium wordt Fuego een razend orakel. Banjerend over het toneel of liggend op de handen van zijn aanhang, lanceert hij, staccato als een nietpistool, zijn woede (‘kutfascisten’) en tederheden (‘Bananen, vijgen, samen liggen in een schaal vol fruit’).

Hij woont nu in de Amsterdamse binnenstad, maar groeide op in Amsterdam Zuid-Oost, oftewel de Bijlmer. Als tiener richtte hij SMIB op, met twee vrienden. SMIB, dat nu negen leden heeft, begon als rapgroep maar houdt zich inmiddels ook bezig met video’s, kleding ontwerpen, boeken en tijdschriften maken en lezingen organiseren. Vrijdag viert het collectief zijn vijfjarig bestaan in Paradiso, Amsterdam. Het hele gebouw is in gebruik voor ‘SMIB day’, met punk in de kleine zaal, video in de kelder, en hiphop in de grote zaal.

SMIB is populair in het hele land, maar het gezelschap heeft een speciale taak in Zuid-Oost, vindt Fuego. „Opgroeien in Zuid-Oost was niet makkelijk. De mentaliteit is soms beperkt. Als mogelijkheden heb je a of b. Geen c, d, e of f. Die c, d, e en f hebben wij er met SMIB aan toegevoegd. We laten meer wegen zien.”

Ray Fuego’s ‘Houthakker’:

Als tiener voelde hij zich opgesloten in een ‘mentale gevangenis’. „Door keuzen die ik toen maakte, werd mijn leven zwaarder. Ik wou dat ik opener had kunnen zijn. Dat ik met mijn moeder had kunnen praten over de verwachtingen die ik van haar had, maar niet tegen haar zei waardoor ik steeds teleurgesteld werd. Ik zei niets, omdat ik niet wist hoe. En omdat ik onzeker was.”

Nu spreekt hij zich uit. „Als zwarte man richt ik me op de kwesties in mijn gemeenschap. Zoals de complicaties rond de feestdagen. En ik laat jongeren zien dat je niet naar de gevangenis hoeft of drugs te verkopen, om interessant te zijn. Daarmee creëer je alleen maar meer stereotypen.”

Al denken mensen dat het grappig bedoeld is, een nummer als ‘Menstruatiebloed’ is voor mij serieus. Het gaat over hoe moeilijk vrouwen het hebben tijdens hun menstruatie

Ray Fuego, muzikant

Context geven

Als rapper moet je context geven, vindt Fuego. „Elk wit jongetje wil zwart zijn en hiphop maken. We moeten uitleggen waarom we zijn zoals we zijn. Vroeger was ik altijd boos en verschool ik me achter die façade. Ik hoop dat mensen opener worden over moeilijke dingen, zoals hun thuissituatie.”

Anderen aan het praten krijgen is een ‘levenskwestie’, zegt hij. „Mijn levensdoel. Iedereen heeft wel eens het gevoel dat hij de wereld in de fik wil steken. Als je dat niet kunt onderbouwen, lijk je gewelddadig. Als je het wel kunt onderbouwen, ben je een poëet. De lijn is dun.”

Fuego praat zoals hij rapt, in een taal die bekend staat als ‘Smibanese’: een door de SMIB-leden bedacht vocabulaire. Daardoor zijn Fuego’s raps, op solo-albums Zwart (2018) en P.P.P (2019), niet altijd makkelijk te volgen. Want wat is ‘toke’ of ‘tarpen’ (‘gestoken’ en ‘praten’)?

Ploegendienst, ‘Klontepap’

Als hij met punkband Ploegendienst zingt, is Ray Fuego ineens wel verstaanbaar, hoe volumineus zijn drie bandleden ook spelen. Dat is een bewuste keuze, zegt hij. „Toen ik vijftien was, wilde ik al Nederlandstalige punk maken. Anders dan met SMIB, besloot ik bij Ploegendienst toegankelijker lingo te gebruiken. Totdat de aanhang snapt waar ik voor sta. Ik wil dat mijn onderwerpen worden opgepikt, want het zijn politieke teksten. Al denken mensen dat het grappig bedoeld is, een nummer als ‘Menstruatiebloed’ is voor mij serieus. Het gaat over hoe moeilijk vrouwen het hebben tijdens hun menstruatie en dat je niet moet vies zijn van een beetje bloed.”

In ‘Woutje In De Fik’ zingt Fuego over de praktijk van etnisch profileren, zoals hij zelf meemaakt (‘Was onderweg naar m’n moeder laatst/ Kreeg een boete in het openbaar.’). Het opgewonden ‘Klontepap’ gaat over zijn positie als buitenbeentje in de eigen gemeenschap. „Als vijftienjarige punk droeg ik strakke broeken en nagellak. Ik kreeg allerlei opmerkingen en er werd raar naar me gekeken.” Hij gebaart naar zichzelf. „De klont, dat ben ik, die rare jongen die anders is dan de rest.”

Ploegendienst treedt op: 23/ 1 Eureka, Zwolle. SMIB day: 24/1 Paradiso, Amsterdam, met oa Yung Nnelg, HVNLY, Amartey, Tads Thots. Inl. paradiso.nl