Pasjes, pesten en problemen bij de blauwe familie

Politie Deze maand begint een onderzoek naar mogelijke misstanden bij de Landelijke Eenheid van de politie. De eigen integriteitspolitie bekijkt ook de zelfdoding van agent Mike Versteege. Zijn suïcide zorgt voor onrust en verdriet.

Het leven van agent Mike Versteege draait eigenlijk om zijn twee hobby’s: politiewerk en fitness. Ook in zijn vrije tijd wil de 31-jarige politieagent van de Landelijke Eenheid, die belast is met het zoeken naar technologische oplossingen voor opsporingsproblemen, nogal eens doorhalen. Soms zien collega’s Versteege al om zeven uur ’s ochtends achter zijn computer zitten op het politiekantoor in Driebergen. „Dat was niet omdat hij zo vroeg begon, maar omdat hij niet kon stoppen en een nacht had doorgehaald”, zegt een collega.

„Mike Versteege kwam op mij over als een toegewijde techneut”, vertelt hoogleraar Bart Jacobs, die als expert computerbeveiliging verbonden is aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Op woensdag 12 september 2018 heeft Jacobs een gesprek met Versteege en met Mike’s stiefvader, die al meer dan veertig jaar bij de politie werkt. Het onderhoud vindt plaats op initiatief van de twee politiemannen. Versteege heeft ontdekt dat er fouten zitten in het pasjessysteem van de politie. Dat systeem blijkt makkelijk te kraken en wachtwoorden kunnen eenvoudig worden ontcijferd. De agenten spreken met de hoogleraar over mogelijke oplossingen.

Computerspecialist Versteege geniet ervan technische snufjes te bedenken. Hij bouwt zelf een IMSI-catcher, een apparaat waarmee mobiele telefoons kunnen worden gelokaliseerd. Het maken van het instrument kost hem een paar honderd euro terwijl de politie er net een had aangeschaft voor 60.000 euro. Soms moet Versteege het knutselen noodgedwongen staken omdat zijn geld op is. Versteege gebruikt zijn eigen salaris voor de aanschaf van materiaal voor het politiewerk, aldus een collega.

Hij vertelt de anekdotes op de uitvaart van Mike Versteege. Een paar dagen voor Kerst pleegt Versteege zelfmoord. Op vrijdagmiddag 27 december 2019 is in Zeist in besloten kring afscheid van hem genomen.

Spanningen op het werk

De toedracht van de zelfdoding van Versteege wordt de komende maanden onderzocht door onder meer het bureau Veiligheid Integriteit en Klachten van Oost-Nederland. Bekeken wordt of er een oorzakelijk verband is tussen spanningen op het werk, waar Versteege over klaagde, en de suïcide. Later zal naar alle waarschijnlijkheid ook de Inspectie Justitie en Veiligheid deze kwestie bekijken. De inspectie doet een omvangrijk onderzoek dat zich na klachten van een vijftiental politieagenten van de Landelijke Eenheid „richt op incidenten rond onprofessionele omgang met bronnen en informanten en op machtsmisbruik en intimidatie”, zegt een woordvoerder van de politie.

Het overlijden van Versteege veroorzaakt nog steeds veel verdriet en onrust binnen de Landelijke Eenheid. „Ik mis hem en ervaar zijn dood als een groot verlies”, zegt een agent die nauw met Versteege samenwerkte. Op LinkedIn, een online sociaal netwerk waar politieagenten actuele kwesties bespreken, schrijft politieman en collega van Mike, Jon van Til, na de uitvaart dat men „allemaal kapot en in grote verwarring is” over de zelfdoding die niemand zou hebben zien aankomen. De eerste berichtgeving over de zaak in NRC wordt door Van Til gekwalificeerd als „verachtelijke” journalistiek. Een opmerking waar een aantal leidinggevenden van Mike Versteege op reageren door het plaatsen van een opgeheven duimpje.

De suïcide is een drama, maar leidinggevenden bij de Landelijke Eenheid vinden niet dat de organisatie blaam treft. Versteege, zo heet het, was nu eenmaal een complex persoon die moeilijk leiding accepteerde. In de top van de Landelijke Eenheid bestaat de angst dat agenten misbruik maken van de zelfmoord door aanhoudend anoniem informatie te lekken om al langer lopende interne conflicten te beslechten. Ze willen een onderzoek naar de verspreiders van informatie over misstanden binnen de politiedienst omdat dit leidt tot fake news, zoals het wordt genoemd.

‘Pestgedrag’ en ‘arbeidsincident’

Mike Versteege wordt op donderdag 19 december in zijn woning in Driebergen door zijn ouders gevonden. Hij had al een dag of vier niet van zich laten horen en reageerde niet meer op app-berichten. Versteege had de afgelopen maanden tegenover familieleden en collega’s geklaagd over „pestgedrag” op het werk en een „arbeidsincident”, bevestigde de politie eind vorig jaar tegenover NRC. Versteege was vooral ontstemd dat zijn leidinggevenden hem eind vorig jaar van functie wilden laten veranderen.

Na de havo en een propedeuse informatica gaat Versteege in 2010 bij de politie werken. Hij begint zijn loopbaan als computerspecialist op de tapkamer van de Landelijke Eenheid die belast is met de aanpak van de zware misdaad. Versteege is digitaal expert. Een handige maar ook een onalledaagse en introverte politieagent. Hij draagt meestal vijf-tenen-slippers, een T-shirt en zelfs in de winter wil hij nog weleens in korte broek op het werk verschijnen. Hij kent lange dialogen van Monty Python uit zijn hoofd en hij prepareert op zijn werk liefst zijn eigen, vitaminerijke maaltijden.

In 2015 krijgt Versteege een aanstelling bij het Kennis en Leercentrum van de Landelijke Eenheid. Die afdeling behoort tot de Dienst Landelijke Operationele Samenwerking (DLOS) en levert technische steun bij afgeschermde operaties zoals werken onder dekmantel, getuigenbescherming en het afluisteren van bijvoorbeeld telefoongesprekken. Versteege wordt een soort vliegende keep bij technische problemen.

„Hij stond voor iedereen klaar”, schrijft de politie na het overlijden op het eigen intranet. „Mike was erg intelligent en creatief en ik heb hem meegemaakt als een gedreven en loyale man”, zegt een politieagent die hem goed kende. Omdat er een intern onderzoek loopt, willen zijn collega’s niet met naam en toenaam in de krant. Men is bang voor het verwijt ambtsgeheimen te schenden.

Vooral de laatste tijd zou Versteege op zijn werk gepest zijn, vertellen collega’s. Hij wordt niet uitgenodigd voor een bijeenkomst van beveiligingsmensen over technische problemen die hij zelf heeft ontdekt. En twee maanden geleden probeert Versteege een collega te helpen die foto’s van haar overleden vader wil terugzoeken op een gecrashte harde schijf. Versteege gebruikt hiervoor zijn zelfgemaakte supercomputer die de hele nacht moet draaien om de klus te kunnen klaren. De volgende ochtend heeft iemand de stekker van de computer uit de muur getrokken. Versteege start het proces opnieuw op en plakt post-itpapiertjes (‘Niet Uitzetten!’). Toch wordt wederom de stekker uit het stopcontact getrokken.

Fietsvakantie in België

Politieagent Versteege vertelt vrienden te vrezen dat leidinggevenden van de ‘blauwe familie’ hem misschien lastig vinden. Omdat hij pijnlijke problemen aankaart. Hij constateert een paar jaar geleden bijvoorbeeld dat afgeluisterde telefoongesprekken van een verdachte die met een geheimhouder worden gevoerd niet altijd worden gewist, hoewel de politie had verzekerd dat dit wel gebeurt.

In oktober 2019 gaat het mis. Tijdens zijn fietsvakantie in België leest hij op zijn mobiele telefoon een bericht van zijn chef. Op eigen verzoek, luidt het, zal Versteege worden overgeplaatst naar een administratieve functie. Versteege begrijpt het niet. Hij heeft geen overplaatsing aangevraagd. Hij wilde juist meer uitvoerend werk gaan doen: zelf auto’s van een verdachte heimelijk openen om opnameapparatuur te kunnen plaatsen, in plaats van alleen maar de techniek voor dergelijke operaties aan collega’s leveren. Versteege laat vrienden per app weten dat hij door de overplaatsing ziek is van de buikpijn en de stress. Hij klaagt over „kutstreken” van zijn superieuren.

Versteege stuurt op 24 oktober 2019 een bezwaarschrift tegen de overplaatsing naar de korpschef van de Nationale Politie Erik Akerboom. „Zonder dat met mij enig overleg is gevoerd, is er een besluit gevallen om mij van afdeling te wijzigen”, staat er in het schrijven. De overplaatsing beantwoordt niet aan zijn „toekomstplannen”.

De weken daarna volgt herhaaldelijk overleg tussen Versteege en zijn leidinggevenden. Zijn superieuren zouden, volgens mensen die hij in vertrouwen nam, op hem hebben ingepraat geen bezwaar te maken tegen overplaatsing. Als hij toch blijft vasthouden aan zijn verzet zou hij het risico lopen dat hij een plek krijgt in Groningen of Brabant. Versteege klaagt zijn nood bij de voorzitter van de Ondernemingsraad en wint advies in bij juristen en bij bevriende collega’s. Die steunen hem. Hij probeert een paar keer een vertrouwenspersoon van de politie te spreken. Dat lukt niet.

De gesprekken met zijn leidinggevenden bieden geen oplossing. Versteege vertelt naasten dat er op hem wordt ingepraat dat het echt beter is geen bezwaren te maken. Ook het laatste gesprek met twee chefs, op vrijdag 13 december, verloopt volgens hem onbevredigend. ’s Middags pakt Versteege al zijn spullen uit zijn bureau en neemt ze mee naar huis. Het is de laatste dag dat hij op zijn werk zal verschijnen.

De uitvaart, een week later, wordt bijgewoond door zo’n 120 mensen onder wie een vijftigtal politieagenten. Op verzoek van zijn ouders is vijf leidinggevende collega’s van de Landelijke Eenheid nadrukkelijk te verstaan gegeven dat ze niet welkom zijn. De familie acht hen verantwoordelijk voor het drama met hun zoon.

Onderzoekers van de politie zullen de komende maanden alle betrokkenen horen. Melders krijgen de toezegging dat in het onderzoek naar misstanden hun identiteit geheim zal blijven. Klagers binnen de politie vrezen namelijk een heksenjacht op de klokkenluiders die de inspectie, de ondernemingsraad, Tweede Kamerleden, de pers en vakbonden de afgelopen maanden voortdurend politie-informatie hebben toegespeeld. Ze zeggen geen andere uitweg te zien om interne misstanden aan de kaak te stellen.

Voor dit artikel is onder meer gesproken met politieagenten van de Landelijke Eenheid en vrienden van Mike Versteege. Zijn leidinggevenden wilden niet reageren.
Reageren? onderzoek@nrc.nl
Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl