Analyse

Juryproces mangelt de gematigde stem in de VS

Impeachment-procedure Trump Nu de Senaat moet oordelen over afzetting van Trump zet dit gematigde senatoren uit swing states voor het blok. Wie deserteert?

Toen Amerikaanse senatoren zich vorige week lieten beëdigen als juryleden in het impeachment-proces tegen president Trump, zwoeren ze „onpartijdig recht te spreken volgens de Grondwet en de wet, zo helpe mij God”.

In weerwil van die plechtige eed blijft de politieke verdeeldheid in Washington groot. Op de eerste dag van de juryfase, dinsdag, werd eerst dertien uur lang geruzied over de procesregels. Ver na middernacht volgden hierover stemmingen, die strikt langs partijlijnen verliepen. De Republikeinse meerderheid verwierp en bloc elk Democratisch verzoek om meer bewijs of nieuwe getuigen die licht kunnen werpen op Trumps rol in de Oekraïne-affaire.

Dit verzet van de regeringspartij was geen grote verrassing. Trump wil de aanklachten tegen hem zo snel mogelijk weggestemd zien worden. En de Republikeinse Senaatsleider Mitch McConnell zei in december al dat „alles wat ik doe gebeurt in overleg met de advocaat van het Witte Huis”. Openlijk zei hij: „Ik ben in het geheel niet onpartijdig inzake dit alles.” En: „Er is geen enkele kans dat de president uit zijn ambt zal worden gezet.”

Dit laatste staat inderdaad nagenoeg vast: de benodigde twee derde meerderheid vóór afzetting dient zich in de verste verte niet aan. Dit eindspel in de Senaat draait alleen nog om de publieke opinie. Welk kamp weet aan het begin van verkiezingsjaar 2020 de meeste Amerikanen te overtuigen van zijn gelijk? De aanklagende Democraten die stellen dat de regering de Oekraïne-affaire ‘in de doofpot’ poogt te stoppen? Of Trumps verdedigingsteam, dat stelt dat de oppositiepartij met ‘flinterdunne’ beschuldigingen de stembusgang van 2016 teniet wil doen?

Net als de Senaat heeft het gros van de Amerikanen hierover al een standpunt ingenomen. Inzet van het proces in de Senaat zijn de zwevende of onafhankelijke kiezers. Zij moeten zich vaker nog wel een mening vormen. Of ze zien de hele afzettingsprocedure als een irrelevant potje Washingtons modderworstelen.

Zwijgend in een bankje

Deze dynamiek plaatst met name gematigde senatoren, van beide partijen, in een ongemakkelijke situatie. Zeker zij die in november een zetel moeten verdedigen in een swing state – waar de electorale strijd er om spant – kiezen liever geen positie.

De komende dagen is dat nog relatief makkelijk. Tijdens de woensdag begonnen openingspleidooien moeten senatoren „zwijgen, op straffe van gevangenneming”, waarschuwt de zaalwacht hen voorafgaand aan elke zitting. In de praktijk zullen smoezende senatoren niet snel in de cel belanden. Maar in hun antieke bankjes moeten ze – verstoken van elektronica als een mobieltje – wel acht uur per dag stilzwijgend luisteren. Eerst naar zeven Democraten uit het Huis die de aanklachten uiteenzetten, gevolgd door de repliek van Trumps juridische team. Hiervoor zijn zes dagen uitgetrokken.

Pas na de openingsfase mogen de senatoren vragen stellen. Ook kunnen Democraten dan wederom moties indienen om alsnog nieuwe getuigen te dagvaarden. Drie Republikeinen hebben laten doorschemeren daar eventueel voor open te staan. Susan Collins en Lisa Murkowski, die wel vaker tegen de partijlijn ingaan. En ex-presidentskandidaat Mitt Romney, die pas in 2025 weer op moet voor herverkiezing en Trump wel vaker openlijk bekritiseert.

Lees meer over de impeachment-procedure: Vanaf nu is Trump beklaagde – zonder er zelf te zijn

De Democraten moeten echter vier Republikeinen overhalen voor een meerderheid. Mogelijke kandidaten zijn Cory Gardner uit Colorado en Martha McSally uit Arizona, swing states waar de Democraten goede kans maken op winst. De twee senatoren willen niet de indruk wekken dat ze Trump zonder serieus proces op een achternamiddag vrijspraken.

Bij Gardner is het ongemak het best zichtbaar. Hij negeerde dinsdag tot vijfmaal toe vragen van verslaggevers of Trump zijn Oekraïense ambtgenoot onder druk had mogen zetten een binnenlandse politieke rivaal te onderzoeken. Hij herhaalde eerst al het bewijs te willen zien om „een onpartijdig oordeel” te vellen.

Een andere potentiële dissident is Lamar Alexander uit Tennessee. Dat is weliswaar geen swing state, maar Alexander noemde Trumps handelen eerder ‘ongepast’ en gaat eind dit jaar toch met pensioen.

De gelederen gesloten houden

Ook de Democraten kunnen te maken krijgen met afvallige senatoren. Bijvoorbeeld zodra uiteindelijk beslist moet worden over het lot van Trump.

Wat stemt Doug Jones uit Alabama dan? Jones versloeg in 2017 in de conservatieve staat bij een tussentijdse verkiezing een omstreden Republikein en krijgt het in november lastig die zetel vast te houden. Pro-Trump-groepen lanceerden deze week al campagnespotjes waarin ze zijn steun aan impeachment aanvallen. Een andere mogelijke twijfelaar is Joe Manchin, een gematigde Democraat uit het conservatieve West-Virigina. Hij zei eerder „verscheurd” te zijn over afzetting van Trump.

Voor de uitkomst van de afzettingsprocedure maakt het geen verschil of een paar senatoren deserteren. Maar juist nu het hele proces bovenal draait om beeldvorming, willen beide kampen de gelederen gesloten houden.

Voor een gematigde Democraat als Doug Jones is het maar lastig dat de inhoud van de zaak verdwijnt achter partijpolitiek vertoon, zei hij vorige maand. „Dit gaat om de toekomst van het presidentschap en hoe we willen dat presidenten zich gedragen. […] Als ik daartoe alleen maar puur politieke argumenten zou volgen, kan je net zo goed een computer op de knop laten drukken. Dat is niet waar ons land voor staat.”