Recensie

Recensie Film

‘Zombie zijn heeft ook zo zijn voordelen’

Interview Jessica Hausner De Oostenrijkse maakte met ‘Little Joe’ een film die je op twee manieren kunt interpreteren. „Dat was het basisidee: elke scène zo draaien dat je twee films kan zien.”

Alice (Emily Beecham) doet haar zoon Joe (Kit Connor) een wel heel bijzondere bloem cadeau, in ‘Little Joe’.
Alice (Emily Beecham) doet haar zoon Joe (Kit Connor) een wel heel bijzondere bloem cadeau, in ‘Little Joe’.

Ze is gek op het unheimliche, vertelt de Oostenrijkse filmmaker Jessica Hausner (39). Onheil dat je op kousenvoeten besluipt. Het eerste half uur van een horrorfilm, zeg maar. In Little Joe, dat op IFFR draait, rekt Hausner dat eerste half uur op tot een film. „Zoiets probeerde ik in 2004 al in mijn film Hotel: horror zonder monster. Toen misten veel kijkers toch iets. Hier probeer ik diezelfde opzet te verrijken met een extra laag. Het publiek kan zelfs twee versies van Little Joe zien. Ik hoop dat het werkt. Hoe dan ook geeft het iets om over na te praten.”

Dat doe ik in mei met Jessica Hausner op een dakterras aan de Boulevard d’Alsace in Cannes, waar Little Joe op het filmfestival draaide en gemengde reacties ontlokte. In haar sciencefictionfilm heeft workaholic Jessica van gentechbedrijf Planthouse ‘Little Joe’ ontworpen, een op een papaver lijkende bloem die warmte, water, aandacht en zelfs liefde nodig heeft. In ruil verspreidt hij via zijn stuifmeel oxytocine, dat geluksgevoel geeft. De gescheiden Alice smokkelt de ongeteste bloem mee om cadeau te doen aan haar zoon Joe. Die daarna verandert, afstandelijk wordt. Net als Alice’ collega’s die met de bloem werken.

Invasion of the Body Snatchers dus? Little Joe kan ook over puberteit gaan. Over een zoon die afstand neemt van zijn afwezige moeder, een vriendinnetje krijgt. Een therapeut spelt dat halverwege uit. Moeder Alice voelt zich schuldig omdat ze Joe minder aandacht gunt dan haar werk, ofwel Little Joe. En nog schuldiger omdat ze onderbewust van haar zoon af wil.

Hausner: „Dat was het basisidee: elke scène zo draaien dat je twee films kan zien. De bloem Little Joe kwam pas later. Ik zat lang op het spoor dat Alice een appel zonder pitjes had ontworpen. Maar in een appel moet je bijten, hij kan je niet ongemerkt infecteren, zoals Little Joe doet met zijn stuifmeel.”

Beneden op straat loeit een politiewagen. „Ik ben enorm gefascineerd door paranoia”, vervolgt Hausner. „Een paranoïde mens hoort deze sirene en denkt: o mijn god, ze komen me halen! Ik vind dat grappig, want tot op zekere hoogte linkt iedereen zijn realiteit aan zichzelf. Little Joe raakt een specifieke paranoia: het Capgras-syndroom. Dat je denkt dat je naasten en geliefden in iemand anders zijn veranderd. Erg griezelig.”

Jessica Hausner is een van de drie dochters van de Weense beeldhouwer Rudolph Hausner. Ze studeerde op de Wiener Filmakademie bij Michael Haneke, en neigt net als haar leermeester naar sober minimalisme. Maar ook naar vervreemdende stilering: Little Joe heeft een kunstmatig groen-roze kleurenpalet en een score van kabuki-muziek en blaffende honden. Haar bekendste films zijn Lourdes (2009), over rolstoelpatiënt Christine die genezing zoekt in het bedevaartsoord, en Amour Fou (2014), waarin de romantische dichter Heinrich von Kleist dames tracht over te halen tot zijn idee-fixe: een zelfmoordpact.

Hausners scripts zijn ironisch en ambivalent, haar interesse is ontologisch, niet zozeer psychologisch. Wat is realiteit? Hausner: „Mijn films pretenderen nooit ware gevoelens te tonen. Wij kunnen niet in andermans ziel kijken, ik ga u dus niet vertellen of iemand echt verliefd is of niet. Liefde is sowieso een illusie.”

Ook in Little Joe blijft de vraag open: is de plant een sekteleider of is dat paranoïde projectie? Hausner: „Een sekteleider hersenspoelt volgelingen zodat zijn ideeën hun realiteit worden. Mijn basisthema is de subjectiviteit van de realiteit. Iedereen leeft in zijn eigen wereld. Zelfs nu wij hier op dit terras zitten, zit ik op een ander terras dan jij. Maar zonder de illusie van objectiviteit valt niet te leven en wat echt is? Who cares? Of Little Joe ons tot zombies maakt of niet, de film kent hoe dan ook een soort happy end.”

Gaat deze film ook over de farmaceutische industrie, gelukspillen?

„Gek genoeg kwam die link voor Cannes nooit in mij op. Toch is dat een boeiende invalshoek. Er zijn al antipsychotica die je inademt. De Amerikaanse neuroloog James Fallon suggereerde mij tijdens mijn research een stof die blijvend het limbische systeem verandert, het deel van je brein dat gaat over emoties, motivatie, liefde, emotioneel geheugen. Psychofarmaca bewerken meestal dat systeem.”

De plant Little Joe is steriel ontworpen maar ‘het leven vindt zijn weg’, zegt iemand. Dat heeft u uit ‘Jurassic Park’.

„Grappig, iedereen komt aan met Invasion of the Body Snatchers, maar inderdaad, ik bestudeerde Jurassic Park omdat ik een plausibel verhaal wilde over gentechnologie, oxytocine en het limbisch systeem. Onder andere bij Spielberg bekeek ik hoe je kijkers wetenschap uitlegt. En verder heb ik natuurlijk elke film over enge planten bekeken.”

Doet moeder Alice haar zoon Little Joe cadeau als ‘quick fix’ voor haar schuldgevoel? Daarna heeft hij haar niet meer nodig.

„Dat kan heel goed. Ik vind het leuk dat je Little Joe uit zulke voor mij onverwachte invalshoeken kan bekijken. Farmaceutica, geluksindustrie, de moeizame combinatie van werk en moederschap.”

Wat is geluk?

„Onze samenleving is gebaseerd op het idee dat we succesvol, gelukkig en jong moeten zijn. Ik vroeg deze week een journalist wat geluk is, hij liet me een foto van zijn eigen huis zien op zijn iPhone. Dat is geluk voor mij, zei hij. Exact, die foto op die iPhone is zijn geluk. Maar als hij thuiskomt regent het misschien, struikelt hij over een tegel, krijgt hij maagpijn of ruzie. Geluk is een gedachte, een wens.”

Dus kan een stofje niet gelukkig maken?

„Medicijnen kunnen depressies opheffen en emoties stabiliseren. Maar geluk? In mijn film springen de volgelingen van Little Joe niet bepaald in het rond om te jubelen van vreugde.”

De plant Little Joe maakt zichzelf de focus van aanbidding. Toen ik vader werd, was dat een opluchting. Met kinderen maak je je minder druk om jezelf.

„Mee eens. Little Joe maakt mensen tevreden door ze te dwingen hem te dienen. Dit is ook geen dystopische film. Zo erg is het niet om zombie te zijn. Of vader.”

Little Joe draait 23, 28, 29, 31/1 en 1/2 op het IFFR.