Recensie

Recensie Film

‘For Sama’: met een kind in ene en een camera in andere hand

Documentaire De Syrische filmmaakster en burgerjournalist Waad al-Kateab legde voor de documentaire ‘For Sama’ vijf jaar lang vast hoe haar dochter Sama opgroeide in belegerd Aleppo.

Direct aan het begin van For Sama zit een shot waarin de Syrische filmmaakster en burgerjournalist Waad al-Kateab onbewust haar hele film heeft samengevat. For Sama is gemaakt voor en over haar babydochtertje, geboren in een ziekenhuis in belegerd Aleppo waar haar man Hamza arts is, en waar ze voor de veiligheid zijn ingetrokken. We zien een roze wolk van een baby en horen Waad een liedje voor haar zingen, bruut verstoord door een granaataanval. Terwijl Waad haar kind in veiligheid probeert te brengen filmt ze door, baby in de ene, camera in de andere hand.

Er is bijna geen krachtiger beeld denkbaar van wat de chaos en ontreddering van oorlog is, maar wat tegelijkertijd uitdrukt wat het belang is van oorlogsreportages, zelfs als er geen journalisten meer zijn om ze te maken.

Het bijzondere van de film is de mix van home movie van een liefhebbende moeder en reportage waarin Waad de onverschrokkenheid van een oorlogsverslaggever aan de dag legt. We hebben al gezien dat doorfilmen gedurende de oorlog een tweede natuur geworden is, maar op geen enkel moment zijn we voorbereid op wat we allemaal nog te zien krijgen. „Ik haat het om het toe te geven”, zegt ze op een gegeven moment als er een dood kind wordt binnengebracht, „maar ik ben bijna jaloers op zijn moeder. Zij is tenminste gestorven voordat ze haar eigen kind moest begraven.”

De niet-chronologisch gemonteerde film beslaat vijf jaar, en is opgebouwd als een brief aan Sama. Een afscheidsbrief. Een testament. Maar ook een hartverscheurende getuigenis van mensen voor wie weggaan niet zo makkelijk is. Veiligheid is soms een te hoge prijs voor je thuis. Al-Kateab woont inmiddels met haar gezin in Engeland. Er is een nieuw kind geboren. „Ik kan Aleppo op haar huid ruiken.” Dat heimwee naar oorlog kan ruiken is een gedachte die bijna onbevattelijk is.