Filmen vanaf de barricaden

IFFR en films uit Hongkong Het filmfestival blikt in een sterk programma terug op de rijke traditie van maatschappelijk betrokken films uit Hongkong.

De nihilistische lowbudgetproductie Made in Hong Kong van Fruit Chan
De nihilistische lowbudgetproductie Made in Hong Kong van Fruit Chan

‘Ordinary Heroes’ is de titel van het programma dat het Rotterdams filmfestival heeft samengesteld met films uit Hongkong. De stad is lang een belangrijk centrum geweest van de Aziatische cinema, met een bloeiperiode in de jaren tachtig en de eerste helft van de jaren negentig. Daar is inmiddels wel enigszins de klad in gekomen, sinds Hongkong door het leven gaat als ‘speciale bestuurlijke regio’ van China. Veel talent is vertrokken naar het vasteland. Films die in co-producties met dat land zijn gemaakt, moeten langs de censuur van de Volksrepubliek. Maar nog altijd worden er op kleinere schaal bijzondere films gemaakt in de stad met zo’n rijke filmtraditie.

De vaak jonge Hongkongers die al maanden protesteren tegen de toenemende invloed van China, vrezen voor het voortbestaan van de vrijheid en eigen identiteit van de stad. Zij pakken daarbij ook filmcamera’s op. Op IFFR worden korte en lange films vertoond die direct betrekking hebben op de huidige protestbeweging in de stad. Programmeur Shelly Kraicer, een specialist in Aziatische cinema die twaalf jaar in Beiijng woonde, selecteerde onder meer de dansfilm The Cube Phantom van regisseur Alan Lau, choreograaf Jordann de Santis en componist Anthony Cheng. Daarin zijn jonge dansers te zien die op verschillende locaties in de stad uitdrukking geven aan hun hoop, onvrede en frustratie.

De protesten in Hongkong kennen een lange voorgeschiedenis van maatschappelijke onvrede, die ook neersloeg in opmerkelijke films. IFFR kijkt terug naar dat filmverleden met onder meer de zwartgallige, nihilistische lowbudgetproductie Made in Hong Kong van Fruit Chan uit 1997; een film die stamt uit de periode van de overdracht van de Britse kroonkolonie aan China. Made in Hong Kong draait om straatjongen Moon, die het afscheidsbriefje vindt van een meisje dat van een flat is gesprongen en via allerlei omwegen achterhaalt wat er met haar is gebeurd. De jongeren in de film zijn ofwel moorddadig, terminaal ziek of suïcidaal. Aan het einde van film weerklinkt wrang genoeg communistische propaganda over de stralende toekomst die de jeugd van Hongkong tegemoet kan zien.

In 2014 greep de Occupy Movement om zich heen in Hongkong; ook wel Umbrella Movement genoemd. In de stad vonden bezettingen plaats van vooral studenten die – vergeefs – meer democratie eisten. Filmmaker Chan Tze-woon volgde de protesten van zijn generatiegenoten van zeer nabij in zijn film Yellowing (2016). De film is misschien wat al te breed en uitvoerig van opzet, maar geeft tegelijkertijd een mooie blik op de manier waarop de studenten niet alleen pleiten voor democratie, maar democratische omgangsvormen ook in de praktijk proberen te brengen en elkaar bijscholen in ‘Liberal Studies’.

Uit 2015 stamt de sombere omnibusfilm Ten Years Later. Vijf jonge regisseurs uit Hongkong ontwikkelden in korte films een visie op de toekomst van de stad in 2025. Taxichauffeurs mogen alleen nog klanten oppikken als ze vloeiend Mandarijn spreken, in plaats van hun eigen Kantonees. Jonge kinderen worden op school geïndoctrineerd met staatspropaganda. Ze keren zich tegen hun ouders, als ze zich onvoldoende achter de Chinese vlag scharen. Gangsters werken samen met Chinese autoriteiten, om middels aanslagen Hongkongse rivalen in diskrediet te brengen. Ten Years Later won de prijs voor de beste film op het filmfestival van Hongkong. Subtiel is de boodschap van de film bepaald niet; wel treffend en effectief.

Het hele programma op IFFR is vernoemd naar een film van de gerenommeerde regisseur Ann Hui. In Ordinary Heroes (1999) blikte ze terug op een eerdere generatie sociaal betrokken activisten in Hongkong. Die progressieve generatie identificeerde zich vaak nog met de maoïstische idealen van de Volksrepubliek. Het neerslaan van de studentenprotesten op het Tiananmenplein door Deng Xiaoping in juni 1989 was voor hen een enorme teleurstelling.

Het filmprogramma op IFFR laat de vitaliteit, bloei en kracht zien van cinema uit Hongkong. Toch stemt het programma niet altijd heel vrolijk. De films maken ook meer dan duidelijk hoe ongelijk de krachtmeting is tussen Hongkong en de Chinese autoriteiten. De activisten beseffen dat maar al te goed. Voor elke scène van hoop en idealisme is er een scène van teleurstelling, woede en frustratie.