Aan een keurige Haagse gracht vechten ingenieurs een ordinaire machtsstrijd uit

Belangenverstrengeling Bij ingenieursvereniging KIVI is de werksfeer ernstig verstoord en zijn er verwijten van intimidatie, racisme en financiële malversaties. Een derde van de werknemers, inclusief de directeur, zit thuis. „Dit komen we als vereniging niet te boven.”

Uitreiking van de Prins Friso Ingenieursprijs bij ingenieursvereniging KIVI. Directeur Micaela dos Ramos (rechts) zit ziek thuis.
Uitreiking van de Prins Friso Ingenieursprijs bij ingenieursvereniging KIVI. Directeur Micaela dos Ramos (rechts) zit ziek thuis. Foto Patrick van Katwijk/ANP

Het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) zet in de uitnodiging voor de nieuwjaarsbijeenkomst 2020 de vele „mooie momenten” van afgelopen jaar nog eens op een rij. De „succesvolle Dag van de Ingenieur met wederom bezoek van Prinses Beatrix en Prinses Mabel”, de uitreiking van de „Prins Friso Ingenieursprijs”, maar ook de „drukbezochte Waterbouwdag” en het vijftigjarig jubileum van de afdeling offshore techniek.

Daar moet op geproost worden, dinsdagmiddag 21 januari in het monumentale KIVI-pand in Den Haag. Aansluitend zal president Joanne Meyboom-Fernhout, in het dagelijks leven directeur bij het Duitse industrieconcern Siemens, de veelbesproken „nieuwe koers” van de beroepsvereniging uit de doeken doen.

Wat de uitnodiging niet vermeldt, is dat KIVI – waar zo’n 17.500 ingenieurs lid van zijn – kraakt onder een hoogoplopend gevecht om de macht tussen het bestuur en invloedrijke, conservatieve leden aan de ene kant en het personeel en directeur Micaela dos Ramos aan de andere kant. Daarbij blijft KIVI weinig bespaard: er zijn klokkenluidermails, gegluur in de mailboxen en verwijten van intimidatie, racisme, financiële malversaties en belangenverstrengeling.

De werksfeer bij KIVI is ernstig verstoord sinds interimmer Bart Struwe medio vorig jaar de zieke directeur Dos Ramos verving. Struwe stuurt volgens het gros van de dertig betaalde krachten op intimiderende wijze aan op een reorganisatie, waarbij hij personeelsleden schoffeert, ook oudgedienden. Circa een derde zit (mede daarom) ziek thuis. Ook liggen de nieuwe digitale activiteiten van KIVI stil en overwegen dissidente leden uit de vereniging te stappen.

Dat blijkt uit gesprekken met betrokkenen en een groot aantal interne documenten, die onder meer via klokkenluiderskanaal Publeaks met NRC werden gedeeld.

Rijk aan problemen

KIVI is rijk, schrijft een werkgroep van bezorgde leden in november 2019 in een rapport over de vereniging. „Rijk aan historie, rijk in aanzien en rijk in financiën. Maar op het moment helaas ook enigszins rijk aan problemen.”

De rijkdom komt door de lange geschiedenis (KIVI werd opgericht in 1847), de sterke band met het Koningshuis en de grote achterban: sinds 2004 vertegenwoordigt KIVI zowel universitair als hbo-geschoolde ingenieurs. Veel tot ingenieur geschoolde captains of industry zijn of waren betrokken bij de vereniging.

Tel daarbij op het hypotheekvrije miljoenenpand van KIVI aan de Prinsessegracht in Den Haag, de aandelenportefeuille, het werkkapitaal en, aldus het rapport: de trots van de ingenieur op zijn titel en het „terechte ontzag in de Nederlandse maatschappij voor ingenieurs”.

Aan de andere kant heeft KIVI de problemen die vrijwel alle omroepen, vakbonden en beroepsverenigingen kennen: een teruglopende ledenaantal, overbelaste vrijwilligers en sluimerende tegenstellingen tussen de onbezoldigde bestuurders, vergrijzende leden en betaalde krachten van kantoor.

Micaela dos Ramos was in 2013 een verfrissende keuze als nieuwe directeur. Zij moest KIVI weer relevant en aantrekkelijk maken voor jonge ingenieurs, onder meer door de nieuwe afdeling chartered engineering op poten te zetten. Die moest naar Engels voorbeeld ingenieurs helpen met het bijhouden van hun beroepskwalificaties.

Voor het ontwikkelen van de bijbehorende website en het Nederlandse register van „chartered engineers” trok Dos Ramos een aantal jonge, buitenlandse specialisten aan. Ook haar zoon Isaac ging, na een verlengde stage, aan de slag voor het project.

Dat kende een aarzelende start. De kosten van de software vielen hoger uit, terwijl het aantal aanmeldingen achterbleef. Zo kon het gebeuren dat de sluimerende onvrede binnen de beroepsvereniging zich vermengde met onvrede over het nieuwe plan. De problemen daarmee rekenen veel oudgedienden directeur Dos Ramos aan.

Stoorzender

Dat geldt zeker voor VVD-kaderlid en voormalig marine-kapitein Jan Wind, tot een maand geleden voorzitter van de KIVI-ledenraadscommissie. Die pleit al jaren voor meer macht voor de leden. Wind kan niet met Dos Ramos door één deur. „Sinds medio 2014 beantwoordt ze om mij niet bekende redenen mijn mail en telefoongesprekken niet meer”, zegt hij.

Maar volgens Dos Ramos en een aantal bureaumedewerkers is Wind zelf de stoorzender. Hij zou terug willen naar vroeger tijden en KIVI en het KIVI-pand gebruiken voor zijn werk als defensieconsultant, zonder daarvoor te betalen. Wind zegt die klacht niet te kennen.

Wind was een van de initiatiefnemers van het rapport Chartered Engineering, Succes of drama dat in november werd gepresenteerd door een ledenraadscommissie onder leiding van oud-Tweede Kamerlid Antoinette Vietsch (CDA). De conclusie: het „hele gedoe” had te veel geld en aandacht gekost en moest goedkoper en bescheidener. Een andere conclusie: „Bureaumedewerkers antwoorden de leden van de Ledenraad niet altijd juist en niet altijd op correcte wijze. Deze mentaliteit is niet acceptabel en moet gewijzigd worden.”

„KIVI heeft ethiek hoog in het vaandel staan, maar dat lijkt voor de ledenraadscommissie en het hoofdbestuur op een laag pitje te staan” staat in een mail die maandag 23 september 2019 naar een groot aantal KIVI-leden wordt rondgestuurd. In de maanden daarna volgen nog vijf verontrustende berichten. De ondertekenaar: een ‘bezorgd lid’, die zijn aanklachten vergezeld doet gaan van Latijnse spreuken als Animum debes mutare, non caelum (‘U moet de instelling van uw geest veranderen, niet van problemen weglopen’).

In de mails wordt beschreven hoe de kosten van het chartered engineering-project door het bestuur bewust worden overdreven, om de geesten rijp te maken voor een reorganisatie. Hoe penningmeester en McKinsey-consultant Steven Le Poole een bekende van hem heeft binnengehaald als vervanger van de zieke Dos Ramos. En hoe deze interimmer Bart Struwe voor „de ongelofelijke som van 230 duizend euro” de vereniging probeert te reorganiseren, maar vooral ruzie maakt met het bureaupersoneel. Het is een chaos, schrijft het lid. „Dit komen we als vereniging niet te boven.”

De interne dossiers die naar NRC werden gestuurd bevestigen op veel punten het gelijk van de anonieme klokkenluider. Maar aan de andere kant schermen bestuur en ledenraad met rapporten en powerpoint-presentaties die de noodzaak van hun ingrijpen onderbouwen. En met scherpe verwijten aan het adres van Dos Ramos, over haar beleidskeuzes en het feit dat zij haar zoon inhuurde.

Lees ook: Wat doet een ingenieur eigenlijk?

Haar verweer, dat zij niets deed zonder goedkeuring van het vorige bestuur, dat haar zoon voor weinig geld heeft gewerkt en dat er veel vaker familieleden of levenspartners bij KIVI op de loonlijst staan, is gesmoord in de onwerkbare situatie bij de vereniging.

En dan zijn er beschuldigingen van seksisme en xenofobie. Dos Ramos verwijt het bestuur dat er expliciet en neerbuigend over „de buitenlanders” werd gesproken, als het ging over personeel van de chartered engineering-afdeling. Leden uit dit team hebben eveneens het gevoel dat hun afkomst heeft meegespeeld in het venijn waarmee de conservatieve krachten binnen KIVI zich tegen hun project hebben gekeerd.

Gezichtsverlies

De laatste serieuze poging om een oplossing bij KIVI te forceren was op 16 december 2019, tijdens de jaarlijkse ledenraadsvergadering. Daar stond onder meer de toekomst van het chartered engineering-project op de agenda.

Moest dit op een laag pitje, zoals het bestuur voorstelde? Of zou het team zelfstandig, maar buiten KIVI verder kunnen, met de ingenieursvereniging als klant? Prominente ingenieurs, zoals multimiljonair Edward Heerema hadden zich achter dat plan geschaard. Dat zou KIVI gezichtsverlies besparen, aangezien een aantal grote klanten (bedrijven, hogescholen) in verregaande onderhandeling was om zich aan te sluiten bij het initiatief.

De ledenvergadering verliep chaotisch, blijkt uit een stiekeme, bijna vier uur durende geluidsopname – in bezit van NRC. Personeelsleden die zich in de discussie wilden mengen werden afgekapt. Heerema, hoewel alom gerespecteerd, kwam weinig aan het woord. Uiteindelijk werd het rapport dat het chartered engineering-project sterk moet versoberen, omarmd door de ledenraad.

Rust bracht dat echter niet tussen leden, bestuurders en bureaupersoneel. In opdracht van interim-directeur Struwe is de afgelopen dagen in mailboxen van personeelsleden gekeken, in een zoektocht naar aanwijzingen dat zij hun werkgever tegenwerken. Een juridische basis voor het gluren lijkt te ontbreken. Diverse personeelsleden hebben zich ziek gemeld en complete afdelingen speculeren over een breuk met KIVI.

Directeur Dos Ramos zal de de apotheose van het gevecht waarschijnlijk niet meemaken. Zij zit ziek thuis en wil haar positie niet toelichten. Het KIVI-bestuur reageert niet op een gedetailleerde set vragen over de gang van zaken en beperkt zich tot de mededeling dat de positie van Dos Ramos vanwege een „geschil over het te voeren beleid onhoudbaar is geworden.”