Wie er wel of niet een Deen mag zijn

Zap In de aflevering ‘The Love Bridge’ van ‘In Europa’ laat Geert Mak locals aan het woord. Het pijnlijkst zijn de verhalen van Denen die hun partner niet naar Denemarken mogen halen.

De 7-jarige Scarlett hoort dat ze geen Deense is in In Europa. De geschiedenis op heterdaad betrapt.
De 7-jarige Scarlett hoort dat ze geen Deense is in In Europa. De geschiedenis op heterdaad betrapt. Beeld VPRO

Al vroeg in de aflevering ‘The Love Bridge’ vliegt In Europa er keihard in. Tegen de Denen. We zien jonge kinderen, gefilmd tegen een hagelwitte achtergrond. Ze vertellen in het Deens hoe ze heten en desgevraagd dat ze Deens zijn. Waarom, wil een ondervrager buiten beeld weten. Omdat ik hier geboren ben, luidt het verbaasde antwoord. Dan bast de stem: „Jij bent niet Deens.” De kinderen schrikken. Het jongste meisje huilt, draait haar hoofd weg, loert van onder haar haren naar de camera.

De beelden zijn niet gemaakt door Geert Mak, de spoorlopende posterboy van de serie, en zelfs niet door Roel van Broekhoven of Stefanie de Brouwer, de eindredacteuren die de spil zijn van In Europa. De geschiedenis op heterdaad betrapt. Drie jaar geleden maakte reclamebureau Gorilla uit Kopenhagen het filmpje, dat afsluit met de waarschuwing dat politici het over mensen hebben als ze zeggen wie er van hen wel of niet Deen mag zijn.

We zien straatbeelden waarin mensen achteruit lopen om te illustreren dat, in de woorden van Mak, de Deen de tijd graag zou terugdraaien. Als algemene conclusie valt daar wel wat op af te dingen, maar er zijn schrijnende verhalen. Er is een Deen met een Libisch paspoort die zijn aanvraag voor de Deense nationaliteit afgewezen zag worden omdat hij 16 kilometer te hard langs wegwerkzaamheden reed en een boete van meer dan 3000 kronen kreeg. Een Bosnische mag na meer dan twintig jaar geen Deense worden omdat ze na jaren werk zeven maanden een werkloosheidsuitkering kreeg.

Het pijnlijkst zijn de verhalen van Denen met een buitenlandse partner, die ontdekten dat die partner zich niet in Denemarken mocht vestigen. Veel van hen vertrokken naar Zweden, waar ze als EU-onderdaan wel welkom zijn, mét gezin. Een man vertelt hoe hij met zijn zoon, zijn Filippijnse vrouw en haar kinderen ’s nachts doodsbang over de brug (bekend uit de tv-serie The Bridge) naar Zweden reed. Dagelijks forensen honderden Denen met een ‘gemengd’ huwelijk vanuit Malmö naar hun werk in Kopenhagen.

Het huilende meisje Scarlett was niet blij met het Gorilla-filmpje, dat razendsnel viral ging. Geen kind wil in tranen de wereld over. Voor de aflevering van In Europa sprak Scarlett (nu tien) de voice-over in. De gewoonte om locals het verhaal te laten vertellen kende ik al uit Ersin in Wonderland, waar het óók heel goed werkte.

Scarletts vader werkt bij Gorilla. Hij vertelt hoe hij in zijn gegoede buurt nauwelijks contact heeft met zijn buren. Met Brian, de vader van Scarletts hartsvriendin Amanda, kan hij niet over politiek praten. We zien de mannen ongemakkelijk babbelen over het weer naast hun op de trampoline stuiterende dochters.

Dat was het moment waarop ik Brian zelf wel aan het woord had willen horen over hoe hij Denemarken ziet. Nu lijkt het of in het land de pogroms tegen moslims op het punt van uitbreken staan. Hoe harteloos het nationaliteitsbeleid ook is, dat lijkt overdreven.

Het pamflettisme van deze aflevering laat onverlet dat In Europa een monumentale documentaireserie is. Een hoogtepunt was het gesprek tussen twee Bosnische vijftigers vorige week. De een meende de ander doodgeschoten te hebben in de oorlog, negen jaar later werden ze vrienden. Nu bezochten ze de plaatsen waar ze misschien wel zelf gevochten hadden.

Ze deden zo hun best om de ander tegemoet te komen in zijn slachtofferschap, maar kregen toch ruzie als hun gesprek langs de vele variaties van de schuldvraag scheerde. Een open wond, meer dan 25 jaar na dato. Pijnlijk om te zien, schitterend in beeld gebracht.

Correctie (20/1): In een eerdere versie van dit artikel werd eindredacteur Stefanie de Brouwer niet vermeld.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.