Scheepvaartmuseum koopt twee zeldzame wandtapijten

Aankoop Twee wandtapijten naar ontwerp van Willem van de Velde de Oude zijn de duurste aankoop die het Scheepvaartmuseum ooit gedaan heeft. De wandtapijten verbeelden de Slag bij Solebay in 1672.

Twee door Willem van de Velde de Oude ontworpen wandtapijten over de Slag bij Solebay (1672). Het grootste tapijt (6 bij 3,3 meter) toont de opstelling van de Engels-Franse en de Nederlandse vloot (op de achtergrond). Op het tweede tapijt (4,5 bij 3,3 meter) staat het Britse vlaggenschip Royal James in brand.
Twee door Willem van de Velde de Oude ontworpen wandtapijten over de Slag bij Solebay (1672). Het grootste tapijt (6 bij 3,3 meter) toont de opstelling van de Engels-Franse en de Nederlandse vloot (op de achtergrond). Op het tweede tapijt (4,5 bij 3,3 meter) staat het Britse vlaggenschip Royal James in brand. Foto’s Het Scheepvaartmuseum

Het zijn de grootste en ook duurste aanwinsten uit de geschiedenis van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam: twee zeldzame, laat-zeventiende-eeuwse wandtapijten naar ontwerp van Willem van de Velde de Oude, een van de prominentste Nederlandse zeeschilders.

Het museum maakte deze dinsdag bekend dat de tapijten „twee weken voor de Brexit” uit het Verenigd Koninkrijk naar Nederland zijn gehaald. Met steun van onder meer het Nationaal Aankoopfonds van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is het aankoopbedrag bijeengebracht. Door nauwe samenwerking met collega-musea in Londen en Amsterdam is het gelukt de benodigde Britse exportvergunning te verkrijgen.

Het grootste tapijt (6 bij 3,3 meter) toont de opstelling van de Engels-Franse en de Nederlandse vloot.

Foto’s Het Scheepvaartmuseum

De wandtapijten – destijds de duurste, meest monumentale en tot de verbeelding sprekende kunstwerken – verbeelden gedeelde Brits-Nederlandse geschiedenis: de Slag bij Solebay in 1672. Een gecombineerde Engels-Franse vloot bedreigde de Republiek, die over land al door Franse en Duitse troepen werd aangevallen. De zeeslag eindigde onbeslist, al wist de Nederlandse vloot onder leiding van Michiel Adriaenszoon de Ruyter met een verrassingsaanval een invasie over zee te voorkomen. Met een zogenoemde branderaanval – een klein bootje met buskruit en brandbaar materiaal – werd bovendien het gloednieuwe Engelse vlaggenschip de Royal James (102 kanonnen en 800 bemanningsleden) tot zinken gebracht.

Oorlogsjournalist

Vanaf een zeilschip legde Willem van de Velde de Oude (1611-1693) de zeeslag als een oorlogsjournalist vast in tekeningen. Die dienden later als basis voor zes wandtapijten, waarvan in de Engelse koninklijke weverij twee sets werden gemaakt. De Britse koning Charles II, die Van de Velde en zijn ook schilderende zoon Willem in dienst had genomen, bestelde de eerste set. Deze zes tapijten zijn nog altijd in bezit van koningin Elizabeth.

De door Het Scheepvaartmuseum verworven tapijten komen uit de tweede set, een opdracht uit 1688 van James II, de hertog van York. Van de vier overige tapijten uit deze set behoren er drie tot een Amerikaanse museumcollectie. Het zesde tapijt is spoorloos.

Het grootste, aangekochte wandtapijt meet 6 bij 3,3 meter, het tweede 4,5 bij 3,3 meter. Het Scheepvaartmuseum kocht de wandtapijten voor „ruim 2 miljoen euro” bij de Franses Gallery in Londen. Die toonde het grootste tapijt op de Maastrichtse kunstbeurs TEFAF in maart vorig jaar. Voor eigenaar Simon Franses is het een lucratieve transactie. Hij kocht de twee tapijten in 2014 bij Christie’s in Londen voor omgerekend 94.000 euro. In een brief aan het museum legde Franses uit dat hij bofte. Het veilinghuis had weinig gedaan om de tapijten onder de aandacht te brengen en bovendien schrokken andere belangstellenden van de vieze staat waarin de tapijten destijds verkeerden. De handelaar liet de tapijten zorgvuldig restaureren.

Lees deze recensie over de sinds mei 2019 vernieuwde vaste opstelling van Het Scheepvaartmuseum: Succes en schaamte in de Hollandse zeevaart

Had het museum vijf jaar geleden niet zelf moeten toeslaan op de veiling? Michael Huijser, sinds vier jaar directeur van Het Scheepvaartmuseum, legt uit dat de prioriteit van het museum op dat moment lag bij de heropening na een lange renovatie. De betaalde prijs is volgens allerlei geraadpleegde experts marktconform, zegt de directeur.

Retrospectief

De tapijten verbeelden de zeeslag vanuit Engels perspectief, legt conservator Jeroen van der Vliet uit. „De onbesliste slag wordt hier als een glorieuze overwinning getoond.” De randversiering, met een groot aantal maritieme trofeeën en navigatie-instrumenten, draagt daartoe bij.

Het Scheepvaartmuseum zal de tapijten vanaf 2 oktober voor het eerst tonen. Dat gebeurt op een groot retrospectief, het eerste ooit, van de kunstenaars Willem van de Velde de Oude en zijn zoon Willem van de Velde de Jonge.

Het museum was van plan daarvoor een wandtapijt uit de collectie van de Britse koninklijke collectie te lenen. Door de aankoop van de twee wandtapijten is dat niet meer nodig.