Opinie

Onafhankelijk worden van ASML blijft China’s belangrijkste doel

Technologie Europese bedrijven moeten niet naïef zijn over de strategische tech-dominantie die China nastreeft, schrijft .
Ingang naar de stofvrije assemblagelijn van chipmachines in de ASML-fabriek in Veldhoven.
Ingang naar de stofvrije assemblagelijn van chipmachines in de ASML-fabriek in Veldhoven. Foto Bart van Overbeeke

De wereld sluit zich. Na dertig jaar van groeiende handel en openheid, worden bedrijven vaker geconfronteerd met politieke hindernissen. De discussie over het technologiebedrijf ASML toont wat er op spel staat. Nederland staat onder druk van de Verenigde Staten om geen vergunning te geven voor de export naar China van een zeer geavanceerde lithografiemachine voor de productie van chips.

Internationalisering is voor Nederlandse bedrijven een kwestie van leven of dood. Toch kunnen zij zich het beste voorbereiden op blijvend onheil. Ze doen er goed aan meer economisch realisme aan de dag te leggen, zich grondig te informeren over politieke risico’s, hun wendbaarheid te vergroten en vooral te beseffen dat ze nog kwetsbaarder worden indien belangrijke internationale productieketens blijven verschuiven naar andere regio’s.

De teneur in het debat over ASML is dat Donald Trump het bedrijf als schaakstuk gebruikt in zijn handelsoorlog met China. Maar de technologieoorlog is eerder begonnen. In de jaren tachtig namen Chinese leiders het besluit dat zij – onder meer via het zogeheten 863-programma – de nationale macht wilden bestendigen, dat China daarbij zélf strategische technologie in handen moest krijgen en dat alle middelen daartoe geoorloofd waren: van het kopen van knowhow, via joint ventures tot het stelen van technologie.

Eigendomsrechten

Hoewel Chinese leiders vandaag graag uitpakken met initiatieven om intellectuele eigendomsrechten te beschermen, bulken Chinese overheidsteksten nog steeds van de verwijzingen naar technologische onafhankelijkheid.

Dat streven geldt ook voor halfgeleiders. China voerde het voorbije decennium jaarlijks gemiddeld voor 140 miljard euro halfgeleiders in. De Chinese overheid wil voor chips niet langer afhankelijkheid zijn het buitenland. Halfgeleiders zijn cruciaal in militaire moderniseringsprogramma, en in plannen om een digitale Zijderoute uit te rollen en ‘slimme steden’ te bouwen. Staatsbanken pompen daarom massaal geld in de sector: in totaal voor 37 miljard euro.

Onderzoekscentra zoals de Chinese Academie voor Wetenschappen, CAS, hebben de opdracht om de positie van bedrijven als ASML te doorbreken, krachtige halfgeleiders te ontwikkelen én te werken aan complexe machines om die componenten te vervaardigen. Dat lijkt te lukken.

Lees ook: Groeiend ongemak over economische macht van China

Amerikaanse superioriteit

Het Amerikaanse gedrag is dan weer typerend voor een nerveuze grootmacht. Al tijdens de regeerperiode van Barack Obama begonnen beleidsadviseurs te waarschuwen dat de snelle groei van China op economisch en technologisch vlak, de Amerikaanse superioriteit bedreigt. Op militair vlak ondergraven Chinese wapens nu al de machtspositie van de VS in de Stille Oceaan. Op economisch vlak bouwt China een Aziatische invloedssfeer. De groeiende dominantie van Chinese spelers in telecomnetwerken geeft het land de kans om nog meer economische én politieke invloed te verwerven. Amerika zet zich schrap voor een clash tussen titanen. Technologie, economie, diplomatie en defensie zijn daarin verstrengeld.

Daarnaast is er de relatieve verzwakking van het Westen. Op de as VS-Europa, maar ook binnen Europa zelf. Economische onzekerheid zet Europese landen aan om agressiever hun belangen te verdedigen. Duitsland heeft opnieuw een industrieel beleid. Frankrijk gaat zijn strategische industrie nog beter in de gaten houden. Het Verenigd Koninkrijk na Brexit zal gedwongen worden om harder te gaan concurreren met het vasteland. Als de Europese instellingen met gezamenlijke initiatieven in de technologische sector voor de dag komen, dan nog proberen de lidstaten de interessante brokken naar zich toe te trekken. Het is economisch nationalisme voor kabouters.

Column: Spionagetechnologie heeft toezicht nodig

Reus Europa

Bedrijven kunnen zich wapenen door zich te informeren. Voor wat ASML betreft, bestaat er een waslijst aan Chinese overheidsdocumenten die inzicht verschaffen in de politieke verwachtingen aangaande halfgeleiders, voortgang in technologisch onderzoek naar lithografie en de poging een onafhankelijke productieketen te bouwen.

Maar ook de nieuwe Amerikaanse pogingen om het technologisch leiderschap te behouden verdienen de aandacht. De meeste Amerikaanse techbedrijven zijn privaat, maar dat wil niet zeggen dat de overheid er geen strategische ambities mee heeft.

Europa is ook een reus, schreef NRC in een commentaar (18/1). We moeten ernaar streven om dat zo te houden, al was het maar omdat Nederlandse bedrijven niet overleven zonder een sterke Europese markt. Driekwart van hun uitvoer is bestemd voor Europa; slechts 3 procent voor China. Veel Nederlandse technologiebedrijven zien zichzelf als een klein radertje in internationale productieketens. Maar ze beseffen onvoldoende hoe concurrenten als China en de VS vaak lonken naar hun lucratieve plek. Ondernemers zeggen dikwijls dat ze niet aan politiek doen, maar de politiek doet wel steeds meer aan economie en wordt bepalend voor hun winstmarges.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Twee wereldmachten vechten om de chipmachines van ASML in Veldhoven

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.