‘In deze baan kun je oud worden’, zegt de 19-jarige buschauffeur

Verjonging OV-personeel De helft van alle buschauffeurs is 50-plus en vacatures zijn moeilijk op te vullen. Hoe verleid je jongeren in het openbaar vervoer te gaan werken? Jonge Haarlemse chauffeurs zeggen: hoe groter de bus, hoe beter.

Buschauffeur Courtney Spanjaard (20) rijdt op lijn 80 in Haarlem.
Buschauffeur Courtney Spanjaard (20) rijdt op lijn 80 in Haarlem. Foto Olivier Middendorp

De passagier was er niet gerust op met zo’n piepjonge buschauffeur. Een dag nadat hij bij de 20-jarige Courtney Spanjaard in de bus had gezeten, was hij op een collega van haar afgestapt, die op dezelfde lijn rijdt. Hoe oud was die chauffeur van gisteren? Was het wel in orde dat zij achter het stuur zat? „Hij vertrouwde het niet”, vertelt Spanjaard.

Ze zijn er wel degelijk, maar je moet soms net wat meer ritjes maken om een zeer jonge buschauffeur tegen te komen. Veel vaker zie je een wat oudere man of vrouw achter het stuur.

Van de 8,4 miljoen 15- tot 75-jarigen met een betaalde baan is 19 procent ouder dan 55 jaar. Onder bus- en trambestuurders is dit de helft, becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het beroep staat op de lijst Moeilijk vervulbare vacatures van uitkeringsinstantie UWV, die spreekt van „een sterk vergrijsde beroepsgroep”. Het UWV wijst erop dat de leeftijd voor het halen van een busrijbewijs inmiddels verlaagd is van 21 naar 18 jaar, met het oog op de tekorten.

De vergrijzing heeft soms voordelen: het zijn vaak de mensen met jarenlange ervaring die de wegen rond Almere of in Zuidoost-Friesland van a tot z kennen. Maar er is ook een nadeel: ze stoppen in hoog tempo met werken. Terwijl de aanwas van jonge mensen beperkt is.

Veel vervoerders die in Nederland actief zijn, zijn daarom hard op zoek naar nieuw ‘rijdend personeel’, zoals chauffeurs in vakjargon heten.

Zo zoekt Transdev/Connexxion – samen met Arriva de grootste streekvervoerder in Nederland – volgend jaar ruim 500 mensen op het huidige personeelsbestand van 5.700 chauffeurs. Bij Keolis gaat in de provincie Utrecht tot en met 2023 zeker 30 procent van het vaste personeel met pensioen. GVB, verantwoordelijk voor het openbaar vervoer in Amsterdam, heeft dit jaar ruim vijftig nieuwe buschauffeurs nodig.

Studenten en statushouders

NRC benaderde zeven Nederlandse vervoersbedrijven, om te vragen naar hun personeelssituatie. Zij zeggen dat ze voortdurend en in groten getale personeel moeten aannemen om ervoor te zorgen dat er geen lijnen stilvallen.

Sommige vervoerders hebben opvallende manieren gevonden om maar personeel op de bus te krijgen. Connexxion laat in de regio’s Arnhem en Nijmegen statushouders bussen besturen, terwijl vervoersbedrijf Qbuzz het beroep in Utrecht actief profileert als studentenbaan. De flexibele diensten – nachtdiensten staan expliciet genoemd – zouden goed te combineren zijn met een studie.

Rondom Haarlem reed vorig jaar enige tijd een aantal Spaanse bestuurders op de bussen. En GVB zet sinds eind vorig jaar ook kantoorpersoneel in als tramconducteur. Zij rijden zelf niet, dus voor die baan is naast een korte online cursus geen speciale opleiding nodig.

Al deze creatieve oplossingen hebben ook met iets anders te maken: een structurele, grootschalige aanwas van jonge chauffeurs blijkt lastig op gang te brengen. De arbeidsmarkt is al krap, en deze groep staat doorgaans niet te springen om buschauffeur te worden. „Ze denken eerder aan dj of app-bouwer”, aldus de woordvoerder van GVB.

Veel vervoerders zeggen zich een ongeluk te werven op scholen, opleidingskosten voor te schieten, of jonge chauffeurs te portretteren in YouTube-video’s. Ze doen er alles aan om het wat saaie imago van het beroep op te vijzelen. GVB nodigt de komende tijd zelfs mensen uit om één dag tramconducteur te zijn, om te kijken of het iets voor hen is.

De dubbeldekker al gereden?

De hoop is om meer jongeren te vinden die het, net als Courtney Spanjaard, leuk vinden om een voertuig van achttien meter door de binnenstad van Haarlem te manoeuvreren. Als je bij Courtney en haar collega’s Oka Daube (21) en Shaquille van Wissen (19) in de Connexxion-kantine aanschuift, hoor je meerdere keren: hoe groter de bus, hoe interessanter het werk. „Heb jij al eens in de dubbeldekker gereden dan?”, vraagt Van Wissen nieuwsgierig aan Daube.

Lees ook deze reportage over het rijden met elektrische bussen: ‘Twee pauzes! Dat is me in een dieselbus nog nooit overkomen’

Waarom ze voor het beroep van buschauffeur hebben gekozen? Het sprak de drie simpelweg aan. Zo was Daube wel klaar met zijn baan als vrachtwagenmonteur, en wilde hij meer de deur uit. „Maar werken als vrachtwagenchauffeur was niet gezellig.”

Van Wissen speelde vroeger al ‘bussimulator’ op de computer en zag bij een aantal van zijn familieleden hoe stabiel een baan als chauffeur kon zijn. „Het is de beste baan om oud mee te worden”, zegt hij.

Alle drie prijzen ze ook het gevoel van vrijheid dat bij het beroep hoort. Je kunt rijden, lekker op de weg zitten, en hoeft verder over weinig na te denken. En je hebt veel contact met passagiers. Je ziet er op een dag makkelijk vijfhonderd door je deuren komen.

Natúúrlijk zitten daar soms vervelende mensen bij, die bijvoorbeeld niet willen betalen, maar je gaat de vaste figuren herkennen. En soms zeggen reizigers juist dat je goed rijdt. Van Wissen: „Ze komen dan naar voren om daar uit te stappen. Dan heb je wel vertraging, maar krijg je ook complimenten.”

De nieuwe aanwas onder chauffeurs hoeft overigens niet uitsluitend uit jongeren te bestaan. Soms melden zich mensen die zich pas op latere leeftijd realiseren dat een rijdend beroep bij hen past.

Foto Olivier Middendorp

Metro is ‘cooler’

Connexxion laat weten dat het af en toe ook nieuwe bestuurders vindt onder mensen die hun eigen bedrijf hebben verkocht en wel klaar zijn met een werkweek van tachtig uur. GVB zegt ook contact te zoeken met bedrijven waar reorganisaties plaatsvinden; wie daar op de wip zit, is wellicht blij met een baan als chauffeur.

Werven gaat volgens het Amsterdamse bedrijf iets gemakkelijker voor de metro: die vinden veel jongeren een „cooler vervoersmiddel”. Bij de tram speelt dan weer mee dat mensen het eng vinden om met zo’n weinig flexibel gevaarte door de drukke Amsterdamse Leidsestraat te moeten rijden. Buschauffeur Shaquille van Wissen vindt de metro juist minder leuk. „Het is alleen maar optrekken en afremmen.”

Lees ook: Eerste hulp bij agressieve passagiers

Het grootste schrikbeeld van de drie jonge chauffeurs is rijden op een touringcar. Alles wat leuk is aan het stad- en streekvervoer valt dan weg. Nauwelijks contact met passagiers, alleen maar de snelweg.

Oka Daube heeft de touringcar overwogen, maar kwam er snel achter dat het niks voor hem was. Van Wissen: „Je zet ’m op de cruisecontrol en valt in slaap.”

Daube: „Ik heb weleens expres een stoel voorin geboekt tijdens zo’n busreis, om naar de chauffeur te kijken. Die deed dus niet veel.”

Van Wissen: „En je moet de wc in je eigen bus schoonmaken.”

Correctie (21 januari 2020): in een eerdere versie van dit artikel stond dat bij Keolis in Oost-Nederland tot en met 2023 zeker 30 procent van het vaste personeel met pensioen gaat. Dat moet de provincie Utrecht zijn.