Analyse

D66-manifest voor legalisering harddrugs zorgt voor onmin in coalitie

Drugsmanifest D66 zoekt vaker de publiciteit met thema’s die gevoelig liggen binnen de coalitie. De Tweede Kamerverkiezingen van 2021 werpen hun schaduw vooruit.

Xtc-pillen. D66 wil de volgende kabinetsperiode een onderzoek naar legalisering van harddrugs.
Xtc-pillen. D66 wil de volgende kabinetsperiode een onderzoek naar legalisering van harddrugs. Foto Bas Czerwinski

Héél verrast waren ze in de coalitie niet, dat D66 maandagochtend een manifest presenteerde waarin het voor legalisering van harddrugs pleit. De drie andere coalitiepartijen waren zondagavond ingelicht, vorige maand had D66-leider Rob Jetten al aangekondigd aan zo’n manifest te werken.

Maar de reacties van ChristenUnie en CDA waren er niet minder fel om. „Werkelijk onbegrijpelijk”, noemde Tweede Kamerlid Stieneke van der Graaf (ChristenUnie) het pleidooi van D66. „Naïef”, vond CDA’er Madeleine van Toorenburg. Ze wijzen op de ontwrichtende werking van drugs op samenleving – zie de drugscriminaliteit – en mensenlevens en willen liever een strenger drugsbeleid. „We moeten criminaliteit niet belonen door xtc legaal te maken, we moeten het hard bestraffen”, zegt Van der Graaf.

Maar D66 wil juist het tegenovergestelde: minder repressie, meer regulering van een legale drugsmarkt. In het manifest noemt Kamerlid Vera Bergkamp drugscriminaliteit juist als reden daarvoor. Met een verwijzing naar onder meer de moord op advocaat Derk Wiersum zegt zij dat de „noodzaak van een nieuw en realistisch drugsbeleid groter is dan ooit.”

Nieuw drugsbeleid

D66 roept in het manifest, dat is ondertekend door onder meer verslavingsexperts en een enkele bekende Nederlander, op tot het vormen van een staatscommissie die een nieuw drugsbeleid moet onderzoeken. Maar die commissie moet wel pas in de volgende regeerperiode aan het werk, wil de partij. Zo’n nieuw drugsbeleid staat namelijk haaks op het beleid van dit kabinet. Onder leiding van minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie, CDA) wil het kabinet juist drugscriminaliteit aanpakken met zwaardere straffen en hardere repressie.

Het plan van D66 en de reacties van de christelijke coalitiegenoten tekenen de diepe scheidslijnen in de coalitie als het gaat om drugs. Sinds het aantreden van het kabinet ruim twee jaar geleden botsen de drie partijen continu. Afgesproken is dat er een streng gereguleerd experiment komt met gelegaliseerde wietteelt, zeer tegen de zin van de christelijke partijen – die daarmee hoopten dat D66 het op drugsbeleid deze regeringsperiode rustig aan zouden doen.

Lees ook: Coalitie blijft twijfelen over wietexperiment

Blijkbaar niet, zoals D66 ook niet terughoudend is met een ander heikel thema in de coalitie: de partij presenteert binnenkort het wetsvoorstel voltooid leven, dat euthanasie mogelijk moet maken voor mensen op hoge leeftijd die klaar zijn met leven. De twee christelijke partijen gruwen van dat idee. Het compromis in het regeerakkoord was dat het kabinet zou onderzoeken of mensen hun leven ‘voltooid’ vinden – of er dus wel noodzaak is voor zo’n uitbreiding van de euthanasieregels.

Diep verdeeld

Het is nog zo’n onderwerp waar de coalitie diep verdeeld over is, waar ze deze regeerperiode niet uit gaan komen en waar ze daarom liever niet over praten. En waar D66 toch beslist haar eigen geluid te laten horen, wetende welke tegenwind het vanuit de coalitie krijgt. In het najaar leidde die eigenzinnigheid al tot frustratie in de coalitietop. Eerst had Kamerlid Pia Dijkstra minister Hugo de Jonge (Zorg, CDA) gemaand haast te maken met het onderzoek naar voltooid leven. Toen wilde Kamerlid Tjeerd de Groot de veestapel halveren en kort erop noemde Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) „apatisch”.

Tegelijkertijd werpt de partij met het manifest een blik vooruit op de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021. Zoals de VVD dat maandag ook deed door een manifest van actiegroep ‘Lijm de zorg’ voor een betere psychiatrische zorg te ondersteunen. Een zorgstelsel waar de partij de afgelopen jaren zelf verantwoordelijk was, als onderdeel van tien regeringsjaren van premier Mark Rutte. En waar CDA (minister Hugo de Jonge) en ChristenUnie (staatssecretaris Paul Blokhuis) nu beleid op maken. Zíj moeten „de regie pakken en de crisis in de ggz” aanpakken, vindt Kamerlid Martin Wörsdörfer (VVD).

Het toont hoe partijen in het jaar voor het verkiezingsjaar proberen zich te onderscheiden, een eigen geluid willen laten horen en thema’s willen agenderen en tot inzet proberen te maken van de verkiezingen. Dat is goed voor het eigen profiel, maar wellicht wat minder voor de eensgezindheid in de coalitie.