Brieven

Brieven 20/1/2020

Universele waarden

Christelijke oorsprong

Sytze Faber stelt dat we de wortels van rechtsstatelijke grondrechten niet moeten zoeken in het christendom (Schrijf grondrechten niet op conto van oude religie, 17/1). Maar tussen 1647 en 1649 publiceerden een groep strenge puriteinen (christenen dus!) uit de omgeving van Cromwell een serie manifesten getiteld: „The Agreement of the People”. Hierin vinden we de natuurlijke rechten van de mens en voorstellen voor een uitgebreid kiesrecht en het beginsel van ieders gelijkheid voor de wet.

Universele waarden (2)

Paradoxale uitsluiters

Sytze Faber stelt dat rechtsstatelijke waarden als gelijkwaardigheid en universele vrijheid niet kunnen voortkomen uit het christendom, omdat het die waarden zou inperken tot leden van de geloofsgemeenschap (Schrijf grondrechten niet op conto van oude religie, 17/1). Echter, elke uiting van universalisme (lees: geloof in universele waarden) is door en door ambigu, omdat die onherroepelijk voortkomt uit een bepaalde cultuur of wereldbeeld. Daarnaast zijn deze waardes verknoopt met het naleven van bepaalde normen of het lidmaatschap van een bepaalde gemeenschap. Een moderne rechtsstaat is ook zo’n gemeenschap. Deze is immers ook een natiestaat, die het hebben van rechten voorwaardelijk maakt aan het hebben van een specifieke nationaliteit. In beide gevallen mag het duidelijk zijn dat universalisme paradoxaal genoeg tot exclusies leidt.

NAVO is enige optie

Rein Bijkerk en Christ Klep roepen Europese NAVO-landen op „nuchter zelfinzicht” te tonen (NAVO-landen zitten vast in niemandsland, 15/1) willen zij militair-strategisch opnieuw relevant worden in de huidige, sterk verruwende internationale context. Jammer genoeg wordt deze term niet verder geduid. Hadden de auteurs dat wel gedaan, zou zich vooral het zelfinzicht hebben opgedrongen dat een geloofwaardig Europees antwoord op het gebied van defensie uitblijft als gevolg van onderling divergerende nationale strategische culturen – op hun beurt ingegeven door de eigen ligging en geschiedenis. Dit zijn diepgewortelde factoren. Het ziet er niet naar uit dat Europeanen hun verdeeldheden zullen weten te ontgroeien, alle klinkende maar weinig doordachte oproepen tot Europese autonomie ten spijt. Om de politiek-militaire impotentie te ontkomen, zullen de Europeanen toch weer bij de NAVO uitkomen. De trans-Atlantische lotsverbondenheid zou óók het Trump-tijdperk moeten overleven. Anders dreigt voor de Europese landen het cynische gezegde: if you are not at the table, you are on the menu.

Rusland

Hoezo selfmade?

Michail Misjoestin, genomineerd door president Poetin, is benoemd als nieuwe premier van Rusland. Doema-voorzitter Vjatsjeslav Volodin prees Misjoestin als „selfmade man”, Grappig hoe Poetin-paladijnen zich bedienen van een Amerikaanse mythe om hun nieuwe premier te promoten. Maar vingerpoppen, handpoppen, marionetten en buiksprekerspoppen zijn niet selfmade.

Migratie

Grenzeloos dystopisch

René Grotenhuis reageert in Wereld zonder grenzen helpt de armsten juist niet (17/1) op Kiza Magendanes visie op een wereld zonder grenzen. Zijn stelling dat dit de armen niet zou helpen, wordt weerspiegeld in de huidige migratiecrisis: het zijn vooral jonge mannen die hun gewenste land weten te bereiken. Ouderen en zwakkeren blijven achter.

Deze voorstelling van een grenzeloze wereld – waarin men van de ene naar de andere plek trekt, ouderen en zwakkeren achterlatend – komt mij veel realistischer voor dan de utopische wereld van Magendane. In ieder geval zolang de economische kansen niet overal in de wereld gelijk zijn.

Ik denk dat wij mensen in de aard geen rondtrekkende kuddedieren zijn. Uiteindelijk willen mensen iets opbouwen en dat beschermen. In een wereld zonder landsgrenzen zullen vanzelf weer andere grenzen verschijnen, die niet minder zullen buitensluiten.