De sardientjes zingen tegen het populisme

Protestbeweging In Bologna gingen zondagavond tienduizenden demonstranten de straat op. De ‘sardientjes’ keren zich tegen ‘vuile spelletjes’.

Enkele tienduizenden demonstranten van de sardientjes bevolkten zondagavond de straten van Bologna. „Voor veel mensen zijn wij het eerste echte alternatief.”
Enkele tienduizenden demonstranten van de sardientjes bevolkten zondagavond de straten van Bologna. „Voor veel mensen zijn wij het eerste echte alternatief.” Foto’s Guglielmo Mangiapane/Reuters

Blauwe sardientjes, rode, gele en groene. Honderden omhooggestoken op een stokje of hangend aan een rits, een paar als zilveren ketting om de nek of links en rechts op een vlinderbril, en zelfs eentje zwevend door de lucht. Het grote Plein van 8 augustus in de Italiaanse stad Bologna is zondagmiddag en -avond overspoeld met tienduizenden Italianen met een sticker ‘Ik ben ook een sardientje’ op hun jas of met een papieren sardientje in hun handen. Het is het voorlopige hoogtepunt van wat in ruim twee maanden is uitgegroeid tot een nationale protestbeweging in Italië tegen het populisme.

„Dit is ook voor andere landen een belangrijk signaal”, zegt Mattia Santori, woordvoerder van deze beweging, in een kort gesprek met journalisten. In de loop van de avond schat hij dat er ruim 40.000 mensen op het plein staan die de roep om „een politiek zonder schreeuwen, zonder vuile spelletjes” steunen. „Voor veel mensen zijn wij het eerste echte alternatief”.

Op het plein wisselen muziek en toespraken elkaar af. Aan de hand van drie liedjes vertellen zingende sardientjes wat hen drijft.

MaLaVoglia – 6000 Siamo una voce

„Wij zijn de onzichtbaren die graag met jullie willen praten, we zijn een stem die een koor is geworden”,

zingt de Zuid-Italiaanse zanger MaLaVoglia in wat nu de hymne van de sardientjes is – al blijkt bij de opening van de manifestatie dat nog lang niet iedereen de tekst kent.

„De jongeren zijn van de bank af gekomen”, zegt Roberto Scotti, een man van middelbare leeftijd die met vrouw en vrienden uit Venetië is gekomen. „Wij willen de antilichamen zijn tegen de politiek van schreeuwen, geweld en leugens die we de afgelopen jaren hebben zien opkomen. Het is heel fijn te merken hoe groot de groep is die hier genoeg van heeft.”

Het is allemaal begonnen op 14 november. Vier huisgenoten, rond de dertig, willen Matteo Salvini een halt toeroepen. De leider van de antimigratiepartij Lega is met zijn uithalen naar migranten de populairste politicus van Italië geworden. Bij de regionale verkiezingen zondag in Emilia-Romagna hoopt hij ook deze traditioneel rode regio aan zijn zegelijst toe te voegen.

Met hun oproep „tegen de politiek van de haat” hopen de vier in november zesduizend mensen op de been te brengen in Bologna. Het worden er een paar duizend meer. Het idee slaat aan. Sindsdien zijn er meer dan honderd manifestaties geweest in Italië waarop, zoals MaLaVoglia zingt, „sardientjes uit de zee zijn gekomen om de pleinen te vullen”. „Het mooie is dat het gaat om een spontaan protest, het is van onderop ontstaan”, zegt Ilic Teodorani uit het plaatsje Savignano sul Rubicone. „Je ziet dat je sociale media ook op een goede manier kunt gebruiken, zonder te manipuleren, maar om mensen bij elkaar te brengen. Dit is een manier om ons te laten horen. Mensen hadden de moed een beetje verloren, maar nu krijgen ze weer energie. Dit laat zien dat we niet alleen zijn – sardientjes zwemmen ook altijd samen in een school.”

Veel sardientjes zeggen basta. „Tegen de manipulatie van feiten, tegen een systeem van leugens” (Peppino Cattano, Como). „Tegen de vergiftigde politiek van geschreeuw – en we zeggen dat tegen alle politici, links en rechts” (Damiano Calabrò uit Reggio Calabria). Het is een vreedzaam en speels protest tegen de toon die Salvini en zijn medestanders zetten. „Minder minachting, meer respect”, vraagt Gaia Lupi uit Pavia, die met haar gezin naar Bologna is gekomen. „Minder populisme, meer altruïsme.”

Foto’s Guglielmo Mangiapane/Reuters

Lucio Dalla – Com’è profondo il mare

„Denken is als de oceaan, je kan het niet blokkeren, je kan er geen hek omheen zetten.”

Gianna Zini uit Ravenna heeft zich laten inspireren door deze veel gezongen klassieker van Dalla. Ze draagt een tekst met zich mee waarin een sardientje als vrije denker wordt omschreven, die eindigt met: „Een vis is moeilijk tegen te houden omdat ze zee haar beschermt.” Ze wijst naar de tekst naast het podium: „Welkom op open zee.” De suggestie is dat het goed is om niet te specifiek te worden. Bijna iedereen op het plein verwerpt de kritiek dat de sardientjes in het vage blijven en steeds maar roepen dat ze geen politieke partij willen worden. „Politiek bederft alles”, zegt Andrea Bragaroli, die in Piemonte actief is voor de sardientjes.

Lees ook: Online belagers van politicus Laura Boldrini smeken nu om genade

„We willen geen partij worden’’, zegt Stefano Ferrari uit Reggio Emilia. „Als premier Conte zegt dat hij met ons de dialoog wil aangaan, is dat prima. Hij heeft het begrepen. Maar als de Democratische Partij wil proberen ons in te lijven, zeggen we nee. We moeten onze beweging schoon houden, geen politieke spelletjes”.

„Een zekere vaagheid is juist onze kracht”, zegt Simonetta Zanezzi uit Venetië. „De principes eerst. Wij zijn niet anti politiek, niet tegen ons politieke bestel. We zien politiek als bruggen bouwen, dialoog, iedereen erbij betrekken. Laten we in hemelsnaam stoppen met de simplistische politiek van de tweets en de eenvoudige oplossingen. Italië heeft complexe problemen, dat los je niet zomaar op. En als burgers hebben we niet alleen rechten, maar ook plichten. Salvini heeft het daar nooit over. Wat wij willen is politiek met een hoofdletter P.”

Bella Ciao

„Toen ik vanmorgen ontwaakte, was daar de bezetter”

Zo begint het beroemde partizanenlied uit de Tweede Wereldoorlog. „Het is een soort lijflied van links”, zegt Noemi Dragoni, een studente uit Pavia die altijd uit volle borst meezingt – het komt in Bologna in verschillende versies voorbij. „En nu is ‘de bezetter’ degene die de democratie bedreigt en aantast. Daarom wordt het nu weer zo vaak gezongen. De Lega zegt dat er geen fascisme meer is. Maar je hoeft maar om je heen te kijken en je ziet allerlei alarmsignalen.”

„Voor mij is het nu een protestlied tegen de politiek van haat en ongelijkheid”, zegt Beatrice De Lucca, die met haar vriend uit Florence is gekomen. „Dit is een lied vóór de vrijheid en tegen iedereen die de democratie kan bedreigen.”

En dat, zegt iedereen op het plein, is op de eerste plaats populistenleider Matteo Salvini. Bij de verkiezingen zondag worden de koppen geteld. Betekent een vol plein in Bologna dat Salvini van de voorspelde zege in het voormalig rode Emilia Romagna kan worden afgehouden?