Berlijn-top stemt in met deëscalatie conflict Libië

Onderhandelingen Tijdens de top onder leiding van bondskanselier Merkel is afgesproken om het wapenembargo voor Libië strenger na te leven.

De Duitse Bondskanselier Angela Merkel met andere wereldleiders tijdens de Libië-top in Berlijn zondag.
De Duitse Bondskanselier Angela Merkel met andere wereldleiders tijdens de Libië-top in Berlijn zondag. Foto Odd Andersen/AFP

De internationale topconferentie in Berlijn over de Libische burgeroorlog heeft zondag maatregelen afgesproken voor deëscalatie van het conflict. Zo zal het wapenembargo strenger nageleefd en gecontroleerd worden.

Verder zal er een bijeenkomst komen tussen vertegenwoordigers van de twee strijdende partijen – die zondag alleen in de marge van de top aanwezig waren. De landen die aan de top deelnamen – waaronder Duitsland, Frankrijk, Turkije en Rusland – hebben beloofd zich verder niet te mengen in de crisis in het Noord-Afrikaanse land. Bondskanselier Merkel noemde het resultaat een „nieuwe politieke impuls” bij het zoeken naar een diplomatieke uitweg.

Bondskanselier Merkel had de conferentie georganiseerd in samenwerking met de Verenigde Naties. Na maandenlange geheime voorbereidingen zou de top het begin van een diplomatieke oplossing moeten bieden, voordat de oorlog verder uit de hand loopt en Libië ‘een tweede Syrië’ wordt. Maar of beide strijdende partijen zich iets zullen aantrekken van het akkoord van Berlijn moet nog blijken.

De door de VN erkende regering van premier al-Sarraj in Tripoli is ernstig in het nauw gedreven door de uit het oosten opgerukte troepen van generaal Haftar. „De humanitaire situatie is verschrikkelijk en kan niet voortduren’’, zei VN-chef Guterres bij de opening van de conferentie. En een militaire oplossing voor het conflict is er volgens hem niet.

Lees ook: Poetins kunstje werkt niet in Libië

Geïnternationaliseerd

De burgeroorlog is steeds verder geïnternationaliseerd, waardoor de crisis extra hoog is opgelopen. Haftar, die 80 procent van het land onder controle heeft, wordt gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Russische huurlingen. Al-Sarraj krijgt steun van Turkije en Qatar.

De top in Berlijn was niet bijeengeroepen om de twee Libische tegenstanders al tot een vredesakkoord te bewegen. Het ging er vooral om eerst de andere betrokken landen ertoe te brengen geen olie meer op het vuur te gooien en de voorwaarden te scheppen voor een vredesproces.

Het was Merkel gelukt politieke zwaargewichten naar Berlijn te laten komen, onder wie de presidenten van Rusland, Turkije, Egypte en Frankrijk, de premiers van het Verenigd Koninkrijk en Italië, de minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten en de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Ook Haftar en Al-Sarraj waren in Berlijn, al namen ze niet deel aan de gezamenlijke besprekingen.

Een sleutelfiguur die ontbrak was de kroonprins van de Verenigde Arabische Emiraten, een belangrijke militaire steunpilaar en wapenleverancier voor Haftar, die zich liet vertegenwoordigen door zijn minister van Buitenlandse Zaken. Een dag eerder had hij in Berlijn wel met Merkel over Libië gesproken. Ze zouden het eens zijn, aldus haar woordvoerder, dat het conflict niet met militaire middelen is op te lossen.

De top gaf geen antwoord op de vraag of een internationale, eventueel Europese, vredesmacht moet gaan toezien op naleving van het staakt-het-vuren en het wapenembargo. De buitenlandcoördinator van de Europese Unie, Josep Borrell, had dit weekeinde gezegd dat de EU bereid moet zijn om aan zo’n missie deel te nemen. De Duitse minister van Defensie, Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU), toonde zich open voor dat idee.

Lees het interview met Europarlementariër Malik Azmani (VVD): ‘Ik heb geen oordeel over meer of minder migranten’

Transitland

Voor Duitsland staat er, net als voor de rest van Europa, veel op het spel in het strategisch belangrijke en nabij gelegen land ten zuiden van de Middellandse Zee. Libië is een veel gebruikt transitland voor migranten op weg naar Europa. Bij toenemende chaos zal het continent op de komst van meer migranten kunnen rekenen. Veel migranten worden nu in kampen in Libië vastgehouden, tot dwangarbeid gedwongen en door beide partijen in de burgeroorlog ingezet in de strijd.

Europa vreest een verder oplaaiende strijd in Libië en een toename van de dreiging van terreurgroepen. Een land in burgeroorlog met een overvloed aan wapens is voor hen een goede uitvalsbasis voor zowel destabilisering van de regio als aanvallen elders, bijvoorbeeld in Europa.

En dan is Libië ook nog een grote olie- en gasproducent. Ook dát maakt terugkeer van de stabiliteit tot een prioriteit voor Europese landen. Maar die olie- en gasrijkdom zorgt er ook voor dat steeds meer landen zich met de strijd in Libië bemoeien. Het vooruitzicht dat Rusland en Turkije, net als in Syrië, de toekomst van het land kunnen gaan bepalen, is een schrikbeeld voor de VS en de EU.

Bondskanselier Merkel wil voorkomen dat, als de situatie verder uit de hand loopt, haar en de Europese Unie verweten kan worden dat ze niets gedaan hebben om de crisis te bezweren. Duitsland kan om meerdere redenen een bemiddelende rol spelen, gelooft men in Berlijn. Anders dan Frankrijk en Italië heeft Duitsland geen beladen koloniale en postkoloniale geschiedenis in Noord-Afrika. En in maart 2011 heeft Duitsland in de VN-Veiligheidsraad, tot woede van de VS en andere bondgenoten, géén steun gegeven aan de resolutie die de militaire interventie in Libië onder leiding van de NAVO mogelijk maakte.

Die interventie liep uit in de huidige burgeroorlog. Dat Duitsland zich destijds min of meer afzijdig hield, geeft Merkel een zekere geloofwaardigheid als bemiddelaar. In het huidige interne conflict in Libië heeft Duitsland bovendien geen partij gekozen, terwijl Frankrijk goede contacten met Haftar onderhoudt en Italië juist met Al-Sarraj. Een vredesmacht van de Europese Unie zal daarom lastig te vormen zijn.