Opinie

Wat een klein land allemaal zelf kan

Marike Stellinga

Er is veel heerlijk aan de zoektocht van economen naar nieuwe inzichten. Ik zie discussie, open geesten, verrassende voorstellen en grondig nieuw empirisch onderzoek. Het allermooist vind ik dat eindelijk de retoriek van onmacht verdwijnt. Want wat is overheden veel onmacht aangepraat, zeg, de afgelopen decennia. Overigens bepaald niet alleen door economen.

Eerst omdat de overheid de economie vooral in weg zou zitten. „Overheid, doe maar zo min mogelijk want alles wat je doet, mislukt toch en stoort alleen maar.” Toen omdat overheden geen macht meer zouden hebben. De financiële markten bepaalden alles, de globalisering was de baas. Over het economisch beleid hadden regeringen weinig meer te zeggen, hoogstens vielen de scherpe kantjes er nog af te schaven. Dit fatalisme viel vaak te horen tijdens de eurocrisis (pas op, anders worden de financiële markten boos!) en ging gepaard met het idee dat er in de hemel één recept zou liggen met daarin het beste economisch beleid. Wat kan een landje als Nederland beginnen tegen grote bedrijven, tegen wereldwijde technologische trends, tegen de globalisering? Nou, veel.

Hoe wij werken en hoe onze arbeidsmarkt eruit ziet, heeft de regering zelf in de hand

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid adviseerde deze week het overheidsbeleid rond werk drastisch te herzien. De Raad ruimde een apart hoofdstuk in om politici moed in te praten. De boodschap: hoe wij werken, hoe onze arbeidsmarkt eruit ziet, heeft de Nederlandse regering zelf in de hand. De invloed van globalisering én van technologie wordt schromelijk overschat. De WRR kan het niet genoeg benadrukken: „We maken grotendeels zelf uit hoe onze arbeidsmarkt eruit ziet.” Waarom hebben wij veel meer flexwerkers en zzp’ers dan onze buurlanden? Omdat het beleid in Nederland het uitlokt en mogelijk maakt. Dat zeiden het Centraal Planbureau en de OESO eerder ook al.

Lees ook: Met al dat flexwerk is Nederland uniek

Dus niks kleine handelsnatie op de woelige zee van de wereldeconomie, waar Uber, Apple, Google en Deliveroo binnen denderen met hun tech-tsunami. Nee, gewoon Rutte & Co die de regels maken voor ontslag, sociale zekerheid, werknemersrechten, verlof, minimumloon en uitzendbureau’s. Dáár ligt de macht. De toekomst is niet een tijdperk waarin we straks arriveren, de toekomst maken we deels zelf.

Een prachtig voorbeeld van Hollandse macht en onmacht geeft de WRR er gratis bij. In Nederland werken veel Oost-Europese arbeidsmigranten, maar dat is niet in elk EU-land zo. De economische bloei speelt een rol: er is hier veel werk. Maar ook de losse regels rond werk. Wie minder arbeidsmigranten wil, hóéft niet in Brussel de blaren op de tong te praten voor inperking van het vrije verkeer van personen. Die kan ook de regels rond flexwerk en zzp’ers strenger maken. „De nationale instituties van de arbeidsmarkt zijn in Europa tegenwoordig de douaneposten van weleer”, concludeert de WRR. CDA-kroonprins en vicepremier Hugo de Jonge hoeft met zijn recente pleidooi voor minder arbeidsmigranten dus niet te wachten op de 27 andere EU-landen, hij kan zelf wat doen.

Dat we de toekomst mede zelf maken, betekent niet dat we overhaast moeten doen. Economisch beleid is een kwestie van smaak, maar zit ook vol onbedoelde en onverwachte effecten. De pendule moet niet naar de andere kant doorslaan: eerst mocht de overheid niks, laten we nu niet van de overheid de grote redder van de economie maken. Ergens tussenin ligt wat we willen.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.