Opinie

Twistgesprek: de Rooms-Katholieke Kerk moet priesters niet langer tot het celibaat verplichten

Religie Als priesters niet langer celibatair hoeven te leven, levert dat niet meer priesters op, denkt Anton de Wit. De eenzaamheid onder celibatairen is groot, zegt Frank Bosman. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van .
Twistgesprek

Een kleine mediastorm deze week: had emeritus paus Benedictus samen met een Franse kardinaal een boek geschreven waarin zij strikte handhaving van het celibaat voor priesters bepleitten, en was dat een aanval op paus Franciscus? Even leek de werkelijkheid (de strijd tussen twee pausen) de kunsten te imiteren (de recente Netflixfilm The Two Popes). Zeker is dat de paus binnenkort moet besluiten of de Rooms-Katholieke Kerk onder voorwaarden getrouwde priesters toelaat in het Amazonegebied, waar een ernstig tekort aan pastores is. Is dat voor afgelegen gebieden een oplossing, of is het versoepelen van de celibaatplicht zelfs een hoognodige modernisering? Of is dat een bedreiging voor leer en organisatie van de Katholieke Kerk? Frank Bosman en Anton de Wit twisten over de stelling: de Rooms-Katholieke Kerk moet priesters niet langer tot het celibaat verplichten.

Frank Bosman is FB, Anton de Wit is AdW.

FB: „Het celibaat is een prachtige levensroeping met een lange traditie in de Rooms-Katholieke Kerk en daarbuiten, maar de verplichte koppeling met de wijding tot priester (en bisschop) kan niet langer worden gehandhaafd. De theologische redenen zijn verouderd, het denken over gezonde seksualiteit heeft zich blijvend ontwikkeld, en het schept voor vele dappere celibataire priesters een eenzaam leven. Kortom: laat beide roepingen bestaan – priester en celibataire – maar laat de koppeling los.”

Lees ook: Gaat Benedictus de strijd aan met Franciscus over celibaat?

AdW: „Jij noemt de theologische argumenten voor het celibaat verouderd, maar die argumenten zijn tenminste nog theologisch. Voor de afschaffing ervan hoor ik alleen maar pragmatische argumenten en die overtuigen mij niet. Een oplossing voor het priestertekort? Dominees en diakens mogen ook trouwen, maar het heeft die ambten niet populairder gemaakt. Gezonde seksualiteitsbeleving? Alle horrorverhalen ten spijt: seksueel misbruik komt nog altijd veel vaker voor bij niet-celibatairen. Kun je me dus één steekhoudend argument noemen waarom de celibaatsplicht zou moeten worden afgeschaft?”

FB: „Ik suggereer nergens dat het afschaffen van de verplichte koppeling tussen celibaat en priesterschap meer of zelfs maar betere priesters zal opleveren. Wat ik wel suggereer, is dat achter de verplichte koppeling een verouderde theologie schuilgaat die huwelijk (en seksualiteit) en priesterwijding tegen elkaar uitspeelt. Alsof je alleen een goede priester kan zijn als je van seks en huwelijk afziet. De eenzaamheid onder celibatairen is groot en de vraag is of de kerk van haar bedienaars mag eisen dit te ondergaan.”

AdW: „Eenzaamheid onder priesters is een reëel probleem, maar wordt niet per se veroorzaakt door het celibaat. Geestelijken missen vaak normale sociale contacten, gezonde vriendschappen, aansluiting bij de gemeenschap. Dat los je niet op door het celibaat af te schaffen. Volgens het CBS komt eenzaamheid bij gehuwden ongeveer even vaak voor als bij mensen die nooit getrouwd geweest zijn.”

FB: „Natuurlijk, er zijn celibatairen die nooit eenzaam zijn en gehuwden die altijd eenzaam zijn. Maar de Rooms-Katholieke Kerk speelt huwelijk en priesterschap tegen elkaar uit door te suggereren dat het een het andere onmogelijk maakt. De impliciete boodschap is dat een seks- en partnerloos leven superieur zou zijn aan een ‘gewoon’ leven. Het seksueel pessimisme hierachter speelt de Kerk al eeuwen parten. Bovendien rammelt de theologische verantwoording voor de verplichte koppeling. Er wordt gezegd: Jezus was zonder partner. En: wie zonder partner leeft, kan zich helemaal en onverdeeld aan de kerk geven. Maar Jezus sprak ook Aramees en was besneden. Dat vragen we niet van onze priesters, waarom dat eenzame leven dan wel? En een levenspartner kan ook bijdragen aan de emotionele gezondheid en balans van diezelfde herder. Vraag maar aan dominees.”

AdW: „Ik sprak laatst een dominee die gescheiden was, die me zei: ‘Ik snap nu dat celibaat van jullie katholieken wat beter.’ Juist vanwege dat punt van beschikbaarheid, de onmogelijkheid om je én ten volle aan je gezin én aan je kerkgemeenschap te geven. Het gaat er niet om huwelijk en priesterschap tegen elkaar uit te spelen, maar het zijn beide veeleisende roepingen. Ik blijf daarom blij dat de Kerk, dwars tegen de tijdgeest in, de celibataire priester in ere houdt.”

FB: „En laatst sprak ik een aantal uitgetreden priesters die mij verzekerden dat ze nog steeds priester zouden zijn als ze hadden mogen trouwen. Dergelijk anekdotisch bewijs zegt dus niet zoveel. Ik ben voor een kerk die tegen de tijdsgeest ingaat, voor een kerk die kritiek heeft op het libertarisch-hedonistische ideaal, voor een kerk die in woord en daad laat zien dat niet-gehuwden of ongewenst alleengaanden geen tweederangs mensen zijn. Maar het tegen de tijdsgeest ingaan is geen doel op zich en mag nooit ten koste gaan van helder theologisch nadenken. En zoals ik al eerder opmerkte: presenteer mij één theologisch steekhoudend argument voor de verplichte koppeling tussen priesterschap en celibaat (niet tegen celibaat an sich uiteraard, dat kan heel vruchtbaar en authentiek zijn), dat standhoudt in onze tijd.”

Lees ook dit opiniestuk van theoloog Hans Küng uit 2010: Oorzaak van misbruik is het celibaat

AdW: „Voor de theologische argumentatie verwijs ik naar het boek van kardinaal Sarah en Benedictus, waarvan de inhoud door alle ophef helaas ondergesneeuwd raakt. Maar waar gaat dit eigenlijk over? Er zijn vele andere functies voor gehuwden in de Kerk, het punt is eerder dat de celibataire priesters en bisschoppen de dienst uitmaken. Daarin verandert al veel ten goede, de paus heeft net nog een vrouw een hoge positie gegeven in het Vaticaan. We kunnen de kerk ook evenwichtiger maken zonder te morrelen aan het celibaat.”

FB: „Nee nee, geen verwijzingen naar een boek van een omstreden kardinaal waar onze emeritus paus zijn naam al niet meer aan wil verbinden. Ik vraag aan jou: geef me een sluitende theologische reden. En zolang niet alle posities en alle wijdingen openstaan voor zowel mannen als vrouwen zal de kerk nooit de egalitaire, rechtvaardige en inclusieve plek zijn die zij pretendeert te willen zijn. En zelfs als het om louter posities gaat: één benoeming van een vrouw op een hoge post maakt geen vrouwvriendelijke zomer.”

AdW: „Laat die zomer dan maar tergend traag aanbreken. Zo gaat het met alle veranderingen in de Katholieke Kerk, waarin alles en iedereen z’n tijd en z’n plaats heeft. Dat is, lijkt me, de diepste theologische fundering voor dit alles. Rechtvaardigheid, graag – maar God behoede ons voor de egalitaire eenheidsworst waarin iedereen, en dus tegelijkertijd niemand, priester en paus is.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.