Hoe Jeroen Pauw vertrok en toch een beetje kon blijven

Latenight-talkshow BNNVARA verlengde het contract voor talkshow Pauw niet omdat presentator Jeroen Pauw meer wilde verdienen dan wettelijk mag. Waarna NPO-baas Frans Klein het bedrijf van Pauw inhuurde om opvolger Op1 te maken.

Verkiezingsdebat in de talkshow Pauw in 2018. Jeroen Pauw stopte eind 2019 met het programma.
Verkiezingsdebat in de talkshow Pauw in 2018. Jeroen Pauw stopte eind 2019 met het programma. Foto Frank de Roo

Op de dag dat Hilversum hem bejubelt als Omroepman van het Jaar verrast Jeroen Pauw Nederland met een bericht op Instagram. De talkshowhost stopt met zijn dagelijkse late nightshow, hij gaat andere dingen doen. „Andere gesprekken en reportages met iets meer lengte en diepte dan het ‘gesprek van de dag’ en de ‘waan van de week’.”

„Er moest iets nieuws gebeuren”, zegt Pauw (59) tegen het Algemeen Dagblad. „Mensen op mijn leeftijd zien er vaak zo treurig uit. Alsof ze al naar de uitgang kijken en zich afvragen: hoe lang nog?” Dus houdt de BNNVARA-presentator er mee op, op een hoogtepunt in zijn carrière.

Zijn aankondiging komt op 9 december 2019, twee maanden na de overstap van Eva Jinek met haar talkshow naar het commerciële RTL. Om het gat te vullen dat Jinek en Pauw achterlaten op de late avond is er sinds vorige week Op1. De presentatie is in handen van vijf wisselende duo’s, live vanuit Amsterdam.

Achter de schermen is Jeroen Pauw nog volop betrokken. Televisiebedrijf TVBV, waarvan hij directeur is, produceert Op1. Vanuit zijn huis op Curaçao geeft hij telefonisch adviezen. Ook coacht hij presentatoren en schuift hij incidenteel aan als presentator.

Uit een reconstructie van NRC blijkt dat Jeroen Pauw in de zomer van 2019 nog niet klaar was met de ‘waan van de week’. Hij was bereid in 2020 door te gaan met zijn talkshow. Dat ging niet door omdat BNNVARA weigerde akkoord te gaan met nieuwe voorwaarden die TVBV stelde, mede namens Jeroen Pauw.

Interesse van RTL

Het is Peter Adrichem, compagnon van Jeroen Pauw, die namens TVBV in juni een nieuw contractvoorstel aanbiedt aan BNNVARA. Adrichem (60) kent BNNVARA van binnen en van buiten. In 2018 is hij er een half jaar interim-directeur geweest. In die periode had hij toegang tot alle cijfers van de omroep waarmee hij een jaar later onderhandelt, mede namens Jeroen Pauw.

Pauw had in het voorjaar van 2019 een aanbieding van RTL gekregen. Adrichem vertelt BNNVARA in juni van de interesse van RTL. Wil de omroep Jeroen Pauw behouden, dan moet er een nieuw, verbeterd contract komen voor 2020.

NRC kent de details van het contractvoorstel. In het kort: Jeroen Pauw blijft héél 2020 aan BNNVARA verbonden. In het voorjaar, en mogelijk ook in het najaar, zal hij zijn talkshow – door BNNVARA gemaakt in coproductie met TVBV – presenteren. Daarna krijgt hij een nieuw programma waarvan TVBV ook coproducent wordt. Tegelijk moeten de financiële afspraken tussen TVBV en BNNVARA over talkshow Pauw in het voordeel van TVBV worden herzien. Ook moet BNNVARA in 2020 programma’s van TVBV afnemen voor minimaal een half miljoen euro. Zoiets heet in Hilversum-jargon een afnamegarantie of een outputdeal.

TVBV (voluit: Te Verkopen Bewegend Video BV) is sinds 2018 een volle dochter van mediaconcern Endemol Shine. Jeroen Pauw en Peter Adrichem hebben TVBV opgericht, maar verkochten de voorbije jaren stukje bij beetje hun aandelen. Jeroen Pauw: „Zie het zo: het café is verkocht, maar ik sta wel nog achter de bar.”

Jeroen Pauw, de afgelopen jaren een van de ‘gezichten’ van BNNVARA, is daar niet in loondienst. TVBV verhuurt hem in 2019 voor 194.000 euro (exclusief BTW) aan de omroep als presentator voor het programma Pauw. Daarnaast stuurt TVBV rekeningen voor de productie van de avondshow.

Pauw is als directeur van TVBV ook nauw betrokken bij het realiseren van omzet voor TVBV. Een goede deal met BNNVARA is dus in zijn belang. Pauw: „Als het goed gaat met het bedrijf, krijg ik meer betaald. Zie het als een incentive.”

Het voorstel dat TVBV in juni neerlegt, betekent dat Jeroen Pauw méér gaat verdienen dan 194.000 euro per jaar. Dat is het salaris van de minister-president, en ook het maximumbedrag dat hij mag krijgen volgens het Beloningskader Presentatoren in de Publieke Omroep (BPPO).

In het voorstel aan BNNVARA wordt het nieuwe presentatiecontract voor Jeroen Pauw gekoppeld aan een verhoging van de vergoeding voor TVBV voor het maken van het programma Pauw. Ook moet BNNVARA in 2020 voor een half miljoen euro opdrachten geven aan TVBV. Dat betekent méér omzet voor TVBV, en dus een hogere incentive voor directeur Pauw. De beloning van directeur Pauw komt bovenop het salaris van presentator Pauw, dat al op het wettelijk maximum zit.

Dat Jeroen Pauw meer wil verdienen past niet in het beeld dat hij uitdraagt. Tegen het blad Weekend zegt hij eind vorig jaar dat hij niet inziet waarom hij meer zou moeten krijgen dan premier Rutte. „En er is nog geen dag in heel mijn carrière geweest dat ik dacht: ik heb het drukker dan de minister-president, dus ik vind het prima. Nee, ik zou níet naar de commerciëlen overstappen voor het geld.”

‘Sjoemelconstructies’

De Algemene Rekenkamer noemt Jeroen Pauw en TVBV bij naam in een in december 2019 verschenen rapport over de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). De Rekenkamer onderzocht de doelmatigheid van de NPO die jaarlijks 850 miljoen euro belastinggeld uitgeeft.

De NPO heeft volgens de Rekenkamer te weinig armslag om de omroepen te controleren op financiële doelmatigheid. Producenten boeren daar goed bij.

De NPO is volgens de Rekenkamer onvoldoende in staat om te controleren of presentatoren als Jeroen Pauw meer verdienen dan het salarisplafond van het BPPO. Dat komt doordat er „constructies” zijn: presentatoren die hun programma’s laten maken door productiebedrijven waar ze zelf bij betrokken zijn. Wat de productiebedrijven de presentatoren betalen, is onbekend.

Dat moet veranderen, vinden de Kamerleden Aartsen (VVD) en Kwint (SP). Eind 2019 stellen ze vragen aan minister Slob (ChristenUnie, Media). Hij moet ingrijpen en binnenkort de Tweede Kamer inzicht bieden in hoeveel „sjoemelconstructies” er in Hilversum zijn.

De NPO zegt in een reactie „niet in de boeken van een producent” te kunnen kijken. Volgens de NPO zijn omroepen er zelf verantwoordelijk voor dat presentatoren de maximumbedragen niet overschrijden. Het zijn de omroepen die zich „tot het uiterste” moeten inspannen om te zorgen „dat de totale inkomsten van de presentator niet boven de geldende maximumbedragen komen”.

Dat is precies wat BNNVARA doet. De nieuwe, eind 2018 aangetreden directie van de omroep - Gert-Jan Hox en Karin van Gilst - laat TVBV in augustus 2019 weten niet akkoord te kunnen gaan met het beoogde nieuwe contract. De belangrijkste reden: het druist in tegen de regels voor topinkomens van presentatoren.

Directeur Gert-Jan Hox kan „omwille van concurrentiegevoeligheid en privacy” niet ingaan op de inhoud van het contractvoorstel. Hij bevestigt wel dat de voorwaarden aanleiding waren er niet mee akkoord te gaan. Op de vraag of ‘meer opdrachten voor TVBV’ een van die voorwaarden was, zegt Hox: „Ik kan dat bevestigen noch ontkennen.”

Peter Adrichem en Jeroen Pauw ontkennen in een eerste gesprek met NRC dat zij BNNVARA, naast een nieuw presentatiecontract, hebben gevraagd om een garantie voor de afname van andere programma’s bij TVBV. Adrichem: „Zoiets gebeurde vroeger wel eens bij de commerciëlen, maar dat mag niet meer.” Pauw: „Een afnamegarantie? Nee.”

Geconfronteerd met de inhoud van dit artikel zegt Adrichem in een tweede gesprek: „Ik ga het niet ontkennen en niet bevestigen. Over zakelijke onderhandelingen zeg ik niets, vanwege de privacy. Ik wil ook niet dat onze bedrijfsgeheimen op straat komen te liggen.”

Jeroen Pauw gaat in tweede instantie niet inhoudelijk in op het mede namens hem gedane voorstel. „Eerlijk gezegd lijkt het mij onzinnig om te praten over iets dat niet gebeurd is. Er is geen contract, er zijn geen afspraken.”

Hij zegt dat het besluit om te stoppen door hemzelf al „in de zomer” is genomen en los staat van de „al dan niet moeizaam verlopen contractbesprekingen”.

Race tegen de klok

Medio oktober – ruim een maand nadat BNNVARA heeft laten weten niet akkoord te gaan met het voorstel – meldt Pauw bij de directie van de omroep dat hij aan het einde van 2019 stopt met zijn avondshow. BNNVARA-directeur Hox stapt met het nieuws naar Frans Klein, directeur video van de NPO en de hoogste televisiebaas in Hilversum. „Ik was verbaasd”, zegt Klein. „Een nieuwe avondshow werd daarmee alleen nog maar urgenter.”

Netmanagers moeten het profiel van de zender bewaken, maar mogen zich niet met de inhoud van programma’s bemoeien. Dat laatste doen ze wél, en in vergaande mate.

Klein is sinds september al bezig met het organiseren van een nieuwe latenighttalkshow als opvolger van Jinek. Hij trekt de zaak naar zich toe. Jeroen Pauw moet behouden blijven voor de publieke omroep, vindt hij.

Klein mailt en praat met Jeroen Pauw en Peter Adrichem over een nieuwe avondshow. Het is onder meer Pauw die met het idee komt van wisselende presentatoren, zoals in het radioprogramma Met het Oog op morgen. Frans Klein: „Jeroen zei: ‘Waarom niet iets bedenken wat nieuw is’. Zo kwamen we op die wisselende presentatoren. En hij wilde er zelf wel een rol in spelen, ook via zijn bedrijf.”

Frans Klein zegt toe dat TVBV de nieuwe avondshow mag maken. Dat is niet zonder reden, legt hij uit. „Aan Op1 doen meer omroepen mee. Zo laten we als publieke omroep onze pluriformiteit zien. Maar dan moeten we wel een centrale redactie hebben die niet gekleurd is door één omroep. TVBV staat boven de partijen dus die kan dat prima doen.”

De redactie van Op1 bestaat uit redacteuren van zowel TVBV als van de deelnemende omroepen. De leiding is in handen van hoofdredacteur Herman Meijer. Hij is in loondienst bij BNNVARA.

Maar er was nog een argument, vertelt Klein. TVBV heeft „alle expertise om snel te landen”. Het is eind vorig jaar een race tegen de klok. Jeroen Pauw zal in december zijn laatste talkshow presenteren. Opvolger Op1 moet in twee maanden in elkaar worden gestoken.

Buitenproducent

NPO-directeur Klein doet dus zaken met TVBV. Maar volgens de Mediawet mag alleen een uitzendgerechtigde omroep de opdracht aan TVBV geven om Op1 te produceren. Klein vraagt BNNVARA. Ingewijden melden dat die omroep niet de financiële risico’s voor haar rekening wil nemen. Frans Klein vindt daarna aspirant-omroep WNL bereid om opdrachtgever van TVBV te worden. Frans Klein: „WNL is misschien klein, maar zeker wel fijn”.

Het initiatief van Klein leidt eind vorig jaar tot onvrede bij enkele omroepen. Al voordat ze door Frans Klein geïnformeerd zijn over de komst van Op1, heeft hij stilzwijgend productieafspraken gemaakt met TVBV. Ook heeft hij Carel Kuyl, oud-chef van Nieuwsuur, opdracht gegeven om kandidaat-presentatoren te screenen. De rekeningen van Carel Kuyl worden door TVBV betaald.

De omroepen hebben redacteuren in dienst om een talkshow te maken, maar worden gedwongen in zee te gaan met het bedrijf van Jeroen Pauw.

BNNVARA-directeur Hox had Op1 graag zonder TVBV gemaakt. Hox: „Vanaf het begin hebben we gezegd dat onze voorkeur – in het kader van doelmatigheid – was Op1 samen met de andere omroepen te produceren. Dus zonder tussenkomst van een buitenproducent. We kunnen dat ook vanuit onze ruime ervaring op dit tijdslot. Dit is echter niet waar de NPO voor heeft gekozen.”

De betrokkenheid van TVBV maakt het programma duurder. Het bedrijf mag BTW en opslagkosten in rekening brengen. Hoeveel duurder het wordt, blijkt als TVBV in december een eerste begroting indient bij de NPO. Die is ruim 40 procent hoger dan de 35.000 euro die gebruikelijk is voor een uitzending op dat tijdstip.

Dit probleem is inmiddels „rationeel opgelost”, verzekert Frans Klein. „Ja, er zijn extra aanloopkosten maar structureel bekeken is het doelmatig.” Of het is opgelost, is de vraag. Bert Huisjes, directeur-hoofdredacteur van WNL, doet de onderhandelingen met TVBV. Hij zegt dat er nog geen overeenstemming is. „We hopen het deze week af te ronden.”

Terwijl de discussie over de vergoeding voor TVBV nog loopt, produceert TVBV nu al twee weken Op1. De omroepen BNNVARA, MAX, EO en aspirant-omroep WNL leveren de presentatieduo’s. AvroTros en KRO-NCRV ontbreken. Zij zijn boos. „Vanuit de NPO kregen we te horen dat we geen invloed konden uitoefenen op de redactie, die werd door productiehuis TVBV samengesteld”, zegt KRO-NCRV-directeur Peter Kuipers tegen de Volkskrant. „Onze inbreng zou beperkt blijven tot het aanleveren van een presentator en een logo in de linkerbovenhoek. Daarvoor hebben we bedankt.”

Jeroen Pauw is na zijn laatste talkshow vertrokken naar zijn huis op Curaçao. Hij wil niet „als een donkere wolk boven de nieuwe groep presentatoren hangen”, zegt hij. Vanaf de Antillen volgt hij het allemaal wel. Valt ’t mee? „Het valt héél erg mee. Kijkend naar alle aandacht voor het project ben ik blij met hoe het nu gaat.”

Reageren: onderzoek@nrc.nl

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De Hilversumse belangen achter talkshow Op1

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.